БЭСМ-6

Dam olish kuni Londonning Fan Muzeyi (Science museum)ga farzandlarimni olib borishni yaxshi ko‘raman. Har safar 1-qavatni aylanganimda Crey, BESM kabi "chol"larni ko‘rsam, ilm fan rivojini his etib kelaman.

Keling avval BESM-6 nima ekanini aytib bersam. (va’da qildim-ku)

BESM-6 kompyuteri

1965 yildan ishlab chiqarish boshlagan. S.A. Lebedev nomidagi Aniq mexanika va kompyuter muhandisligi institutida aynan S.A. Lebedev jamoasi rahbarligida ishlab chiqarilgan. 1987 yilgacha 355 ta kompyuter ishlab chiqarilgan.

BESM-6 haqida qiziq ma’lumotlar:

* Asosi Tranzistorlardan tashkil topgan.
* 1,000,000 amal 1 sekundda bajara olgan.
* 9MHz takt chastotali bo‘lgan.
* 60,000 ta tranzistor va 170,000 ta diod ishlatilgan.
* 192 KB xotirani adreslash imkoniyati.

* 48 bit mashina adreslash tizimi. (2007 yilgacha sizning kompyuteringiz 32 bitlik bo‘lgan, hozir 64 bitlik, lekin 48 bit adres ishlatiladi)

* Kesh xotirasi 16 ta registr 48-bitdan (4-ta so‘z o‘qishga, 4 ta yozishga, 8 ta buferda saqlash) - Bu ixtiro, hozirgi kompyuterlarning kesh xotirasi borligiga sabab bo‘lgan. Lebedevning: Ko‘p qaytariladigan ma’lumotlarni yaqinroq saqlash kerak, - degan fikri, hozirgi zamonaviy kompyuterlarda ham ishlatib kelinadi.

* Narxi 530,000 so‘m. Hozirgi pulda $25-$30 mln USD yoki 365,000,000,000 so‘m. Bu narx sun’iy kamaytirilganida hisoblaganda. Chunki u vaqtlari AQShda CDC 6600 $7-8 mln USD turgan. Hozirgi pulda $70-80 mln USD degani.

$30 million AQSh dollari, Karl!

Arxitektura

Bilamiz-ki, kompyuterlar rivojlanishi 4 ta bosqichdan o‘tgan:

1-avlod mashinalari - Lampa asosida bo‘lgan.
2-avlod mashinalari - Tranzistorlar.
3-avlod mashinalari - Integral sxema (mikrosxema).
4-avlod mashinalari - Mikroprotsessor.

BESM-6 shunda 2-avlod kompyuteri hisoblanadi.

Endi o‘zingiz o‘ylab ko‘ring, hozirgi kuchingizni va imkoniyatlaringizni bobolar bilan solishtirsa bo‘ladimi?

BESM-6 uning davrida ishlab chiqarilgan boshqa kompyuterlardan 10-15 yil oldinda bo‘lgan.

Muzey tajribasi

Muzeyga borishning gashti bor. Ammo borib, quruq tomosha qilib kelish yaramaydi. Agar ko‘rgan bo‘lsangiz, odamlar biror buyum oldida soatlar qotib turishadi. Chunki ko‘z ko‘rib turgani bilan miya (CPU) fikrlash bilan band.

Farzandingizni olib borib, mana ko‘rila, bu kompyuter desangiz, yetarli emas. Uni nima uchun aynan shu yerda turganini asoslab bera olishingiz kerak. Savollariga tayyor turishingiz kerak. Bu esa mas’uliyat.

Agar har bir jihoz (eksponat) uchun internetni kovlab, 1-2 soat tayyorgarlik ko‘rishingiz kerak bo‘lsa, tasavvur qiling, muzeyning har bir qavatida necha ming eksponat bor. 🤯

Shaxsiy tavsiyam

1. Bilmasangiz ham muzeyga olib boring.
2. Bilmasangiz, farzandingizdan o‘rganib borishni iltimos qiling.
3. Muzey kitoblarida tushuntirishlar bo‘ladi, xodimlari bo‘ladi - foydalaning.
4. Oyda bir borishni rejaga kiritib qo‘ying.

Dam olish kunlari maroqli o‘tsin.

Endi nima qilishni bilmasangiz, sizga mavzu tashlab qo‘ydim. Aytishlaricha Toshkentdagi Geologiya muzeyi, Planetariy, Aloqa muzeyi va Politexnika muzeyi ancha o‘zgarib ketibdi. Katta o‘zgarishlar bor.

Rasmlarni muzeyda suratga olganman.

#AT #qurilma

29.12.2025 London
@DrAlgorithm