تاریخ آستارا

🔴 درباره واژه《تات》

ختائیان ( مردم شمال چین ) مردمان غرب سرزمین خود را 《تات سین》یعنی《کشور دوردست》می خواندند. (۱).

ختا نامی است که در منابع اسلامی به قسمت شمالی چین ( نواحی منچوری ، مغولستان و ترکستان شرقی ) اطلاق شده است. (۲).

محمود کاشغری ، مؤلف : دیوان الغات الترک ، تالیف ۴۶۶ هجری : تُرک بدون ایرانی و کلاه بدون سر نمی شود ... سُملَم تت آن ایرانی را گویند که اصلاً ترکی بلد نباشد ، و همچنین کسی که ترکی را نداند سُملَم خوانده می شود . در این دو عبارت محمود کاشغری « تات و تَت » را به معنی ایرانی ترجمه کرده است .

در ترانه معروفی که در میان کودکان خردسال آذربایجان معمول است ، تات به معنی مرد آبادی نشین و زراعت پیشه ای استعمال شده است . « گوموشی ویردیم تاتا – تات منه داری ویردی ؛ یعنی پول ( سیم ) را به تات دادم و ارزن گرفتم ». (۳).

پروفسور مارکوارت ( آلمانی ) : واژه تاجیک از دو بهر « تات » ( = زیردست ) ، و چیک ( = ادات تصغیر ترکی ) است و معنی آن : زیر دست کوچک . ترکان مردم زیردست خود به ویژه ایرانیان را با این نام خوانده اند. کتاب « ده ده قورقود » ( تألیف سده هشتم یا نهم هجری ) مردم غیر اوغوز به ویژه ایرانی را تات می نامد . (۴).

معنای واژه « تات » به درستی مشخص نیست ، ولی به احتمال زیاد واژه ای بوده است که توسط تُرکان به غیر ترکان گفته شده است. ترکان نخست از منطقه ترکستان و مغولستان در شمال چین وارد آسیای میانه شدند ، و بعدها ترکان حدوداً از قرن ۴ هجری از منطقه آسیای میانه به ایران هجوم آوردند و در هر منطقه از ایران که ساکن شده اند افراد بومی آنجا یعنی ایرانیان را « تات » گفته اند ؛ به همین دلیل ما شاهد این هستیم که گروهی از مردم در حد فاصل استان آذربایجان شرقی تا استان مرکزی ( اراک )، و مناطق پراکنده دیگری در ایران《تات》نامیده می شوند.

واژه《تات》را تُرکان در زبان خود به کار می بردند . تُرکان به غیر تُرکان و غیر تُرک زبانان و به مردمی که یکجا نشینِ روستایی یا شهری بودند در زبان خود《تات》می گفتند ؛ و به این دلیل است که واژه《تات》از ترکستان در شمال چین تا ترکیه کنونی در برخی مناطق پراکنده وجود دارد. در واقع ترکان در هر منطقه ای که ساکن و حاکم می شدند، مردم بومی آن مکان را که به زبان بومی خود سخن می گفتند را《تات》می گفتند. در واقع واژه《تات》یک عنوان است مانند عنوان های《بربر》و 《عجم》در برابر اقوام دیگر.

در نتیجه پراکندگی قومی تا این حد قابل تصور نیست ، و این موضوع به احتمال زیاد همان نامگذاری ایرانی زبانان توسط ترکان به نام « تات » را نشان می دهد . حتی در آسیای میانه و بخش هایی از ایران ، ترک زبانان کوچ نشین ، به ترک زبانان یکجانشین ، تات ، می گویند.

ترکان و مغولان بعد از هجوم به ایران بیشتر در شمال غربی ایران ساکن می شده اند و آن هم بیشتر به دلیل شباهت طبیعت و آب و هوای این قسمت از ایران با دشت های ترکستان در شمال چین و آسیای میانه می باشد . و به این دلیل بود که در چند سده زبان آذری کهن دچار دگرگونی شد.

با توجه به مطالب گفته شده واژه 《تات》به این معناها می باشد : جدا از ما ، دور از ما ، غیر از ما ، غیر تُرک ، غیر تُرک زبان ، ایرانی، یکجانشین ، شهری.

قابل ذکر است که زبان روستاهایی در آذربایجان شرقی که تاتی نامیده می شود در واقع همان زبان آذری کهن است و از لحاظ واژه ها و دستور با گویش شمالی زبان تالشی شباهت دارد ، و زبان تاتی شهر کلور و روستاهای اطراف آن در خلخال از لحاظ واژه ها و دستور با گویش جنوبی زبان تالشی شباهت دارد . زبان تاتی تاکستان در استان قزوین و زبان تاتی روستای وَفس در شهرستان کمیجان در استان مرکزی نیز به جز آن شباهت های کلی زبان های ایرانی با هم، ساختارهای خاص خود را نیز دارند.

با تطبیق واژه هایی از زبان هایی که به آنها اشاره شد می توانیم این موضوع را بهتر ببینیم.

🔺️زبان های آذریِ کُهَن ، تالشی ، تاتی

۱- خانه :
آذری گلین قَیَه : کَر kar
آذری کِرینگان : کا kā
تالشی آستارا : کا ، کَه kâ
تالشی ماسال : کَه kâ
تاتی کلور : کَه ka
تاتی تاکستان : کی یِه kiye
تاتی وَفس : کِه ke ، رُت rot

۲- دختر :
آذری گلین قیه : کینَه kina
آذری کرینگان : کینا kinā
تالشی آستارا : کِلَه kela ، کینَه kina
تالشی ماسال : کیلَه kila
تاتی کلور : کیللِه kille
تاتی تاکستان : تیتی یِه titiye
تاتی وَفس : کِلِه kele

۳- پسر :
آذری گلین قیه : زُرَه zōra
آذری کرینگان : زووا zuvā
تالشی آستارا : زوآ zuâ ، زَه zâ
تالشی ماسال : زواَ zua ، زَه za
تاتی کلور : زا zā
تاتی تاکستان : فِر fer ، فِرِه fere
تاتی وَفس : لازَه lāza

@tarikh_astara

👇👇👇

👍6❤1

354 viewsedited 12:49