“AQSH Grenlandiyani ruslar va xitoylar egallab olmasidan oldin qo‘lga kiritishi lozim” — Tramp

AQSH prezidenti Donald Tramp Rossiya va Xitoyning ta’siriga yo‘l qo‘ymaslik uchun Qo‘shma Shtatlar Grenlandiyaga egalik qilishi shartligini aytdi.

“Xitoy va Rossiya xalqini yaxshi ko‘raman, lekin ularning Grenlandiyada menga qo‘shni bo‘lishini xohlamayman, bunga yo‘l qo‘yilmaydi. Buni NATO ham tushunib olishi kerak”, dedi u.

Strategic Focus: Atlantic

“Isroil 10 yil ichida AQSH harbiy yordamiga muhtoj bo‘lmaydi” — Netanyaxu

Yahudiy bosh vaziri mamlakat bu muddat ichida o‘zini-o‘zi “eplay” olishiga ishonch bildirdi. Ikki davlat o‘rtasida 2016-yilda imzolangan shartnomaga ko‘ra, Vashington 2028-yilgacha har yili Tel-Avivga 3,8 milliard dollar miqdorida moliyaviy yordam beradi.

Strategic Focus: Atlantic

AQSH Suriyadagi ISHID obyektlariga havodan zarbalar berdi

Zarbalar ISHID jangarisi tomonidan AQSHning ikki harbiy xizmatchisi va bir tarjimoni o'ldirilishiga javoban boshlangan “Lochin zarbasi” operatsiyasining bir qismidir.

Strategic Focus: Atlantic

AQSH Eron bilan hamkorlik qiluvchi davlatlarga 25 foizlik boj soladi

“Darhol kuchga kiradigan ushbu tartibga ko‘ra, Eron Islom Respublikasi bilan biznes yuritayotgan har qanday davlat AQSH bilan amalga oshiriladigan barcha turdagi savdo amaliyotlari uchun 25 foizlik boj to‘laydi. Ushbu buyruq yakuniy va qat’iydir”, deb yozdi Tramp Truth Social’dagi sahifasida.

Hozircha Oq uyning rasmiy saytida ushbu siyosat bo‘yicha rasmiy hujjat e’lon qilinmadi. Eron tovarlarining asosiy eksport bozorlari Xitoy, Birlashgan Arab Amirliklari va Hindiston hisoblanadi.

Strategic Focus: Atlantic

Xavfsizlik kengashining kengaytirilgan yig‘ilishi bo‘yicha Strategic Focus ekspertlarining munosabati

M.Imomov: Shavkat Mirziyoyevning Xavfsizlik kengashidagi nutqi O‘zbekiston nihoyat xavfsizlik masalasida illuziyalardan voz kechayotganini ko‘rsatdi. Bugun dunyoda xalqaro huquq emas, kuch, texnologiya va tezkorlik ishlayapti. Shu sharoitda mudofaani mustahkamlash - tanlov emas, majburiyat.

S.Pinxasova: Proaktiv yondashuvga o‘tish haqidagi signal - real vaziyatni ochiq tan olishdir: tahdidlar endi nazariy emas, ular tizimli va doimiy tus oldi. Markaziy Osiyo bir vaqtning o‘zida transmilliy ekstremizm, yirik davlatlar o‘rtasidagi raqobat va axborot-gibrid bosimlar kesishgan hududga aylangan. Hozirgi vaqtda mintaqada passiv pozitsiyada turish strategik xatodir.

A.Fayzullozoda: Qurolli Kuchlarni modernizatsiya qilishda raqamlashtirish va texnologik ustunlikka urg‘u berilishi - O‘zbekistonning “son bilan emas, sifat bilan himoyalanish” yo‘lini tanlaganidan dalolat. Bugungi urushlar maydonda emas, sensorlar, dronlar, sun’iy intellekt va boshqaruv algoritmlari orqali yutilmoqda.

K.Ametov: Mudofaa sanoatini rivojlantirish masalasi eng nozik, ammo eng muhim nuqta. O‘z qurolini, o‘z texnologiyasini ishlab chiqarmagan davlat oxir-oqibat boshqalarga qaram bo‘lib qoladi. Haqiqiy suverenitet faqat ishlab chiqarish zanjiri, texnologiya va muhandislik maktabi mamlakat ichida bo‘lgandagina shakllanadi.

D.Olimova: 1997-yilda qabul qilingan Milliy xavfsizlik konsepsiyasi hamda amaldagi Mudofaa doktrinasi bugungi geosiyosiy muhitda deyarli tarixiy hujjatlar darajasida qolib ketdi. Ular bir qutbli dunyo, tashqi xavfsizlik kafolatlariga tayanish mumkin bo‘lgan va global tartib nisbatan barqaror bo‘lgan davrda ishlab chiqilgan edi. Bugun esa mutlaqo boshqa reallik yuzaga chiqdi - ko‘p qutbli, beqaror va ochiq raqobat hukmron bo‘lgan dunyo. Shu bois bu hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish oddiy tahrir yoki texnik yangilanish emas, balki davlatning o‘zini qaysi strategik makonda yashayotganini anglab yetishi, ya’ni geosiyosiy tafakkurni tubdan yangilash masalasidir.

Strategic Focus: Central Asia

Donald Tramp Grenlandiya mudofaasini masxara qildi

“Ularning mudofaasi ikki dona it qo‘shilgan chana xolos. Bilasizmi shuni? Ularning mudofaasi nima ekanini bilasizmi? Ikki dona it chanasi”, degan u.

Strategic Focus: Atlantic

G‘arb ommaviy axborot vositalari va akademik muhitida hukmron bo‘lgan asosiy narrativ bugungi global qarama-qarshilikni “liberal demokratiyalar”ning Rossiya “avtoritarizmi”ga qarshi kurashi sifatida talqin qiladi. Biroq siyosiy tizimlarning real ishlash mexanizmlarini tahlil qilganda, bu sxema tobora sun’iy ko‘rina boshlaydi. Muammo qarama-qarshi tomonlarda emas, balki “demokratiya” tushunchasining o‘zida.

“Liberal demokratiya” modelida “liberal” komponent tarixan ozchiliklarni himoya qilish vazifasini bajargan. Ammo bugungi G‘arbda bu mexanizm ko‘pchilik manfaatlari hisobiga ishlay boshladi. Siyosiy qarorlar tobora keng ijtimoiy qatlamlar emas, balki tor iqtisodiy elita ehtiyojlariga moslashtirilmoqda. Natijada saylovlar saqlanib qolgan bo‘lsa-da, real hokimiyat jamiyatdan uzoqlashmoqda. Shu ma’noda G‘arb tizimi tobora “liberal oligarxiya” belgilari bilan tavsiflanmoqda.

Rossiya misolida esa vaziyat boshqa yo‘sinda shakllangan. Saylovlar va ommaviy legitimatsiya mavjud, biroq ozchiliklarning siyosiy ta’siri keskin cheklangan. Bu modelni klassik avtokratiya emas, balki “avtoritar demokratiya” sifatida ta’riflash mantiqiyroq. Demak, G‘arb va Rossiya o‘rtasidagi asosiy farq demokratiya va avtoritarizm o‘rtasida emas, balki liberal oligarxiya bilan avtoritar demokratiya o‘rtasidagi tizimli ziddiyatda namoyon bo‘lmoqda.

Shu nuqtadan boshlab urushning ideologik mazmuni ham o‘zgaradi. U endi “liberal demokratiyalar”ning “avtokratiya”ga qarshi kurashi emas, balki G‘arb liberal oligarxiyalari bilan Rossiya avtoritar demokratiyasi o‘rtasidagi to‘qnashuv sifatida ko‘rinadi. Bu yondashuv G‘arbning real strategik maqsadlarini, uning kuchli va ayniqsa zaif tomonlarini aniqroq tushunishga imkon beradi.

Past ijtimoiy qatlamlarni ifodalovchi siyosiy kuchlarning Rossiyaga nisbatan nisbatan iliq munosabati ham aynan shu kontekstda tushuntiriladi. G‘arb elitalari jamiyatning quyi qatlamlari Rossiya modelidagi “tartibli suverenitet” va populistik unsurlarga moyil bo‘lishidan xavfsiraydi. Shu sababli iqtisodiy sanksiyalar asosiy siyosiy qurolga aylandi - chunki inflyatsiya va turmush darajasining pasayishi eng avvalo aynan shu qatlamlarga zarba beradi.

Liberal oligarxiyalarning yana bir muammosi - chuqur institutsional disfunktsiya. Siyosiy elitalar doimiy saylov kampaniyalari va ichki siyosiy teatr bilan band bo‘lib, tashqi siyosat va geosiyosiy strategiyaga yetarli e’tibor ajrata olmayapti. Natijada Rossiya va Xitoy bilan munosabatlarda xatolar ko‘paymoqda, diplomatik salohiyat esa tizimli ravishda yemirilmoqda.

Shu fonda G‘arb yetakchilarining intellektual va boshqa zaifliklari tobora ravshanlashmoqda. D.Tramp yoki E.Makron kabi rahbarlar real geosiyosiy raqobatda V.Putin va Si Szinpin bilan yuzma-yuz kelganda, bu tafovut yanada aniq seziladi. Bu shaxsiy qobiliyat masalasi emas, balki ularni yetishtirayotgan siyosiy tizimlarning ustuvorliklari va ichki mantiqi bilan bog‘liq.

Xulosa shuki, bugungi global qarama-qarshilikni tushunish uchun an’anaviy “demokratiya–avtoritarizm” dixotomiyasidan chiqish zarur. Aks holda, G‘arbning o‘z ichidagi struktur muammolari va ularning xalqaro xavfsizlikka ko‘rsatayotgan real ta’siri ko‘r-ko‘rona e’tibordan chetda qolishda davom etadi.

Strategic Focus: Atlantic

Yevropa loyihasining inqirozi va strategik irodaning yemirilishi

Bugun Yevropa o‘z manfaatlariga tubdan zid bo‘lgan, sekin, ammo barqaror o‘zini yemiruvchi urush ichiga tortilib qoldi. Holbuki, so‘nggi o‘ttiz yil davomida yevropalik elitalar Yevropa Ittifoqini yagona valyuta va kengayib borayotgan integratsiya orqali AQSh va Xitoyga muvozanat bo‘la oladigan avtonom geosiyosiy kuch sifatida taqdim etib kelgan edi. Amalda esa Yevropa Ittifoqi NATO soyasida yo‘qolib ketdi va bugun alyans tarixida hech qachon bo‘lmagan darajada AQShga bo‘ysunib qoldi.

Yevropa integratsiyasining an’anaviy tayanchi bo‘lgan Berlin - Parij o‘qi siyosiy markaz sifatida chetga surildi. Uning o‘rnini esa Vashingtondan boshqarilayotgan London - Varshava - Kiyev yangi konfiguratsiyasi egalladi. Skandinaviya va Boltiqbo‘yi davlatlari bu tuzilma doirasida mustaqil aktor emas, balki Oq uy va Pentagonning bevosita qo‘g‘irchoqlariga aylandi. Shu tariqa Yevropa strategik subyekt emas, balki ijrochi hudud sifatida qayta formatlanmoqda.

Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi yevropaliklar uchun dastlab kuchli psixologik zarba bo‘lgani tushunarli edi. Urush Yevropa siyosiy ongida allaqachon tarixga aylangan hodisa sifatida qabul qilinar edi. Ammo muammo shundaki, G‘arbiy Yevropaning siyosatchilari, jurnalistlari va akademiklari real tarix subyekti bo‘lish o‘rniga, o‘zlarini tomoshabin sifatida tutdi. Ular urushni axloqiy shiorlar, sanksiyalar va deklaratsiyalar yordamida “boshqarish” mumkin, deb o‘yladi. Reallik bilan to‘qnashuv esa mantiqsiz qarorlarni keltirib chiqardi va Yevropani mojaroga yanada chuqurroq tortdi.

G‘arb elitalari Rossiyani iqtisodiy sanksiyalar yordamida tezda tiz cho‘ktirish mumkinligiga chin dildan ishondi. Biroq sanksiyalar nafaqat urushni to‘xtatmadi, balki uni global tusga kiritdi. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, yirik davlatga qarshi total iqtisodiy blokada muqarrar ravishda neytral davlatlarni ham tomon tanlashga majbur qiladi. Natijada Yevropa mojaroni cheklash o‘rniga, uni kengaytiruvchi omilga aylandi.

Bu siyosatning oqibatlari tez orada Yevropaning o‘zida namoyon bo‘ldi. Inflyatsiya keskin oshdi, energiya narxlari portladi, sanoat raqobatbardoshligi pasaya boshladi. 2021-yilda ijobiy bo‘lgan yevrozona savdo balansi 2022-yilda rekord darajadagi manfiy ko‘rsatkichga tushdi. Rossiya gazidan uzilish Yevropa sanoatining qolgan qismini ham xavf ostiga qo‘ydi. Bu - iqtisodiy o‘zini o‘zi yemirishning klassik modeli.

Ayniqsa, “Shimoliy oqim” gaz quvurlaridagi diversiya Yevropa suverenitetining real holatini ochib tashladi. Germaniyaning o‘z energetik tizimining asosiy elementiga qilingan zarbani sukut bilan qabul qilishi tarixiy miqyosdagi bo‘ysunish akti bo‘ldi. Bu sukut ehtiyotkor strategik kutish bilan izohlansa-da, u Yevropaning mustaqil qaror qabul qila olish qobiliyati naqadar zaiflashganini yaqqol ko‘rsatdi.

Strategic Focus: Atlantic

Davomi

Shu fonda asosiy savol tobora keskinlashmoqda: agar Rossiya G‘arbiy Yevropa uchun real harbiy tahdid bo‘lmasa, nega Yevropa o‘z manfaatlariga zid urushni davom ettirmoqda? Geografiya va resurslar Rossiyaning G‘arbga kengayish imkoniyatlari cheklanganini ko‘rsatadi. Rossiya Ukrainada o‘z chegaralari yaqinida urush olib bormoqda, Yevropa poytaxtlaridan esa minglab kilometr uzoqlikda. Demak, bu mojaro Yevropa xavfsizligi bilan emas, balki Yevropaning ichki siyosiy va institutsional inqirozi bilan bog‘liq.

Asl muammo bundan ham chuqurroq. Yevropa loyihasi mazmunan bo‘shab qolgan: yagona valyuta ichki nomutanosibliklarni kuchaytirdi, siyosiy elita esa tarixiy ma’no va strategik iroda yo‘qotgan holatda qoldi. Shu sharoitda Rossiya - Ukraina urushi Yevropa uchun paradoksal tarzda “ma’no beruvchi” omilga aylandi - tashqi dushman integratsiyani sun’iy tarzda birlashtiruvchi vosita sifatida ishlatildi.

Bugun AQSh Yevropada klassik yetakchi emas, balki go‘yoki “geosiyosiy evtanaziya assistenti” rolini bajarmoqda. Yevropa ichki muammolar sabab kuchsizlanib, mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatini yo‘qotgan bir paytda, AQSh ochiq bosimsiz (texnologiya va institutlar orqali) Yevropa ustidan ta’sirini kuchaytirmoqda. Natijada Yevropa na to‘liq mustaqil, na teng huquqli ittifoqchi - balki strategik jihatdan qaram hududga aylanib bormoqda.

Strategic Focus: Atlantic

Yangi “katta o‘yin”: O‘zbekiston suvereniteti atrofidagi mafkuraviy bosim va global ishonch

Jaxongir Xakimov, yosh tadqiqotchi

So‘nggi paytlarda O‘zbekiston atrofida kechayotgan geosiyosiy jarayonlar diqqat bilan qarashlikni talab qiladi. Bir tomondan, Rossiya axborot maydonida Markaziy Osiyo davlatlari, jumladan O‘zbekistonning mustaqil siyosatiga nisbatan ochiqdan-ochiq yoki bilvosita shubha bilan qaralayotgan bayonotlar ko‘paymoqda. Xususan, rossiyalik siyosiy sharhlovchi Vladimir Solovyov bir necha bor Markaziy Osiyo va Kavkaz davlatlariga nisbatan kuch ishlatish ehtimolini ochiq tilga oldi. Uning chiqishlarida bu hududlarda ham Ukrainadagiga o‘xshash ssenariy takrorlanishi mumkinligi haqida gapirildi.

Shu bilan birga, “rus dunyosi” mafkurasining asosiy ideologlaridan biri sanaladigan Aleksander Dugin bundan ham keskinroq pozitsiyani ilgari surdi. Uning bayonotlarida sobiq SSSR hududidagi davlatlar, jumladan O‘zbekiston kabi mamlakatlar to‘laqonli mustaqil subyekt sifatida mavjud bo‘la olmasligi, ular baribir Rossiya geosiyosiy nazorati doirasida qolishi kerakligi ta’kidlanadi. Bu fikrlar mazmunan O‘zbekistonning o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqini inkor etishga qaratilgan.

Bu kabi bayonotlarni oddiy shaxsiy fikr sifatida baholash qiyin. Chunki ular davlat mablag‘lari hisobiga faoliyat yuritayotgan axborot platformalarida muntazam ravishda takrorlanmoqda. Bu esa mazkur ritorika tasodifiy emas, balki muayyan mafkuraviy yo‘nalishga asoslangan bosim ekanini ko‘rsatadi. Avval jamoatchilik ongida suverenitet g‘oyasi zaiflashtiriladi, keyin esa bosim yoki kuch ishlatish “geosiyosiy zarurat” sifatida ko‘rsatilishi mumkin. Bunday usul ilgari Ukraina misolida qo‘llangani ma’lum.

Ayni paytda, mutlaqo teskari jarayon ham kuzatilmoqda. O‘zbekiston xalqaro maydonda tobora ko‘proq ishonch qozonayotgan, mustaqil qaror qabul qila oladigan davlat sifatida qabul qilinmoqda. Buni AQSH tomonidan berilgan takliflar ham yaqqol tasdiqlaydi. Xususan, Donald Tramp tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev nomiga Yaqin Sharqda tinchlikni mustahkamlash va mojarolarni hal etishga qaratilgan xalqaro tashabbusga qo‘shilish bo‘yicha rasmiy taklif yuborildi. Ushbu tashabbus doirasida O‘zbekistonga yangi xalqaro tuzilma – Tinchlik kengashiga ta’sischi davlat sifatida qo‘shilish taklif etildi.

Bundan tashqari, bundan avval O‘zbekiston G20 formatidagi tadbirlarga mehmon sifatida taklif qilingani ham mamlakatimizning xalqaro nufuzi oshib borayotganidan dalolat beradi. Bu kabi takliflar O‘zbekistonga “kimningdir ta’sir doirasidagi hudud” emas, balki teng huquqli, mustaqil siyosiy ishtirokchi sifatida qaralayotganini ko‘rsatadi.

Shu tariqa, bir vaqtning o‘zida ikki qarama-qarshi jarayon kechmoqda: bir tomondan suverenitetni shubha ostiga oluvchi va inkor etuvchi mafkuraviy bosim, ikkinchi tomondan esa O‘zbekistonning xalqaro maydondagi legitimligi va nufuzini mustahkamlovchi qadamlar. Bu holat yangi geosiyosiy raqobat, ya’ni zamonaviy “katta o‘yin” boshlanganini anglatadi.

Bugungi “katta o‘yin” avvalgilaridan farqli ravishda davlatlarning xaritadagi chiziqlari uchun emas, balki ularning qaror qabul qilish markazini nazorat qilishga qaratilgan. Endi harbiy kuchdan ko‘ra axborot, ishonch, obro‘ va siyosiy barqarorlik muhim ahamiyat kasb etapti.

Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston aynan shu jarayonlar markazida turibdi. Shu sababli bu davrda eng muhim vazifa – pragmatik siyosatni saqlash, milliy manfaatlarni aniq belgilash va hech qaysi kuch markaziga qaram bo‘lmasdan, barcha bilan manfaatli va muvozanatli muloqot olib borishdir. Mustaqillik bu bir marta qo‘lga kiritilib, keyin o‘z-o‘zidan saqlanib qoladigan holat emas. U har kuni oqilona siyosat, qat’iyat va mas’uliyat bilan himoya qilib boriladigan strategik qadriyatdir.

Strategic Focus: Central Asia