💢 روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ به روایت داده‌های توئیتر: پر فراز و نشیب

🔹 تحولات اجتماعی و سیاسی در توئیتر (ایکس) بازتاب گسترده‌ای دارد و از این جهت، این پلتفرم می‌تواند شاخص مناسبی برای ارزیابی شدت و دامنه رخدادها باشد. از آنجا که بسیاری از گروه‌های اپوزیسیون اعتراضات را در توئیتر بازتاب می‌دهند، فراز و فرود محتوای منتشرشده در این فضا می‌تواند نشانه‌ای از تغییرات روند اعتراضات باشد.

🔸 بر همین اساس، بررسی توئیت‌های منتشرشده با کلیدواژه‌های «اعتراضات» و «اعتصابات» و هشتگ‌های مرتبط، از آغاز اعتراضات تا ۱۳دی‌ماه نشان می‌دهد که تعطیلات آخر هفته احتمالاً تا حدی بر میزان اعتراضات اثر کاهشی داشته است؛ به‌گونه‌ای که محتوای اعتراضی در روز شنبه، کمتر از روزهای پیشین بوده است.

🔹 مقایسه این نمودار با داده‌های هفته نخست اعتراضات ۱۴۰۱، نشان‌دهنده الگویی کاملاً متفاوت است. در آن سال روند توئیت‌های اعتراضی کاملا صعودی بود، اما اکنون با نوسان همراه است.این موضوع احتمالاً بیانگر تفاوت در رفتار گروه‌های معترض و پراکندگی اعتراضات نسبت به آن دوره باشد.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis

💢 محدودتر از ۹۸ و ۱۴۰۱: فراز و فرود اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ به روایت کانال وحیدآنلاین

🔹 کانال تلگرامی «وحیدآنلاین» در سال‌های اخیر یکی از منابع فعال در پوشش اخبار اعتراضات بوده است؛ از این رو، فراوانی محتوای منتشرشده در این کانال می‌تواند تصویری نسبی از شدت و گستره اعتراضات ارائه دهد.

🔸 مقایسه داده‌های منتشرشده در این کانال طی هشت روز نخست اعتراضات آبان ۱۳۹۸، شهریور ۱۴۰۱ و دی‌ماه ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که میزان بازتاب اعتراضات در سال ۱۴۰۴ به‌طور قابل‌توجهی کمتر از دو دوره پیشین بوده است.

🔹 بر اساس این داده‌ها، اعتراضات ۱۴۰۱ شدت بسیار بیشتری داشته و همچنین در روزهای ابتدایی اعتراضات آبان ۱۳۹۸ نیز حجم و گستره اعتراضات به‌مراتب بالاتر بوده است.

🔸 اگر میزان محتوای منتشرشده در کانال وحیدآنلاین را شاخصی برای سنجش شدت اعتراضات در نظر بگیریم، می‌توان گفت اعتراضات در روز هشتم نسبت به روزهای پیشین کاهش داشته است.

🔹با این حال، برخلاف روند مشاهده‌شده در توئیتر، حجم اخبار منتشر شده در این کانال در روز هفتم اعتراضات (جمعه) به بالاترین سطح خود رسیده بود.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis

💢دوقطبی بر سر ترانه: واکنش کاربران توئیتر به پخش مستند «ترانه» چه بود؟

🔹مستند «ترانه» در ۳ دی‌ماه، توسط شبکه بی‌بی‌سی منتشر شد و خیلی زود مورد توجه افکار عمومی قرار گرفت؛ شاید بتوان گفت که تا پیش از اعتراضات روزهای جاری، آن مستند و واکنش‌های آن گسترده‌ترین واکنش‌ها به یک مسأله سیاسی در ماه‌های اخیر بوده است و بیش از ۱۴۷هزار توئیت و ریتوئیت با ۲.۲ میلیون لایک در مورد آن منتشر شد.

🔸بر اساس شبکه بازنشرهای توئیت‌های مربوط به این موضوع (پست‌های با حداقل ۱۰۰ ریتوئیت)، ۱۶۴۷۶ کاربر در این رابطه توئیت و ریتوئیت داشته‌اند که این کاربران در یک دوقطبی آشکار قرار گرفته‌اند.

🔹یک گروه حامیان ترانه علیدوستی هستند (رنگ صورتی در گراف) که ۵۷٫۲۳٪ از شبکه را شکل داده‌اند که متشکل از کاربران اصلاح‌طلب، تحول‌خواه و مخالفان جمهوری اسلامی (غیر سلطنت‌طلب) هستند. در میان توئیت‌های منتشر شده، عمده توئیت‌های پرلایک به این گروه اختصاص دارد و حامیان ترانه علیدوستی سهم بیشتری از شبکه را داشتند. این کاربران به تحسین و تمجید مواضع او پرداختند؛ پرلایک‌ترین توئیت توسط این گروه با ۲۸ هزار لایک، به توئیتی اختصاص دارد که ضمن انتشار تصویر ترانه علیدوستی نوشته است:

این لحظه، این فریم، این حالتِ نشستن، این سرِ بالا، خیلی #باشکوه بود.

🔸در سوی دیگر، مخالفان و منتقدان ترانه علیدوستی (کاربران سبز رنگ) هستند که ۴۲٫۷۷٪ از شبکه را تشکل دیده‌اند. این گروه را عمدتا کاربران سلطنت‌طلب تشکیل داده‌اند که علیه ترانه علیدوستی موضع گرفته‌اند. در یکی از پرلایک‌ترین توئیت‌های این گروه علیه ترانه علیدوستی، با ۱۰ هزار لایک، آمده است:

ترانه علیدوستی در پایان مستند، صریحاً موضع اصلاح‌طلبانه‌اش را نشون داد و گفت ممکن است این تغییرات حتی ده سال طول بکشد.
ترانه جان، این «ده سال» عمر و جوانیِ ماست؛ شرمنده ما دیگه وقتی برای صبر کردن نداریم.
#جاویدشاه

🔹نکته جالب توجه در این داده‌ها، سکوت نسبی کاربران انقلابی و اصولگرا در این موضوع بوده است. مجموع این داده‌ها بیانگر آن است که راجع به ترانه علیدوستی یک دوقطبی آشکار در توئیتر شکل گرفته بود؛ دوقطبی که عمدتا درون جریان‌های مخالف جمهوری اسلامی برجسته بود؛ امری که کمتر در فضای توئیتر مشاهده می‌شود.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis

💢سرنوشت شبکه‌های اجتماعی در دوران قطعی اینترنت چگونه بود؟

🔹اینترنت در ایران از شامگاه پنج‌شنبه ۱۸ دی‌ماه تا غروب روز سه‌شنبه هفتم بهمن‌ماه، نزدیک به ۲۰ روز نسبتا قطع بود. در این مدت ایرانیان در داخل کشور عمدتا به اینترنت دسترسی نداشتند و به‌همین جهت در شبکه‌های اجتماعی امکان فعالیت نداشتند. نمودار فوق، که میزان بازدید مطالب منتشر شده در پلتفرم‌های خارجی را نشان می‌دهد، روایتگر وضعیت این پلتفرم‌ها در این مقطع زمانی است.

▪️تلگرام بی‌رمق‌تر از همیشه
🔸با قطعی اینترنت در شامگاه ۱۸ دی ماه، میزان بازدید مطالب تلگرامی بشدت افت کرد؛ مقایسه بازدید مجموع مطالب تلگرامی در روز ۱۹ دی ماه در قیاس با ۱۷ دی ماه (روزی که اینترنت بطور کامل متصل بود)، بیانگر آن است که بازدیدها در روز ۱۹ دی ماه، با کاهش ۹۸درصدی مواجه شده است. بطور کلی، مطالب کانال‌های تلگرامی در روز جمعه ۱۹ دی ماه ۵۱ مرتبه کمتر از ۱۷ دی ماه دیده شده است.

🔹با این حال، با وجود قطعی اینترنت باز هم مطالب فارسی در تلگرام بازدید داشته؛ اگرچه که میزان آن بسیار ناچیز بوده است. در روز ۱۹ دی ماه، مطالب کانال‌های تلگرامی در مجموع ۳۷ میلیون بار دیده شده است که پربازدیدترین آن‌ها مربوط به کانال‌های ایرانیان خارج از کشور (عمدتا وحید آنلاین) بوده است. اما از روز ۲چ دی ماه، بازدید مطالب کانال‌های تلگرامی کمی افزایش پیدا کرده و به ۵۱ میلیون بازدید است؛ امری که احتمالا بیانگر دسترسی افراد معدودی از داخل کشور به تلگرام بوده است.

🔸یکی از محسوس‌ترین اتفاقات در تلگراگ با قطعی اینترنت، کمرنگ شدن اخبار مربوط به طلا و دلار بود. در حالی که از ابتدای دی ماه تا ۱۸ دی، کلمات دلار و طلا از جمله پرتکرارترین و پربازدیدترین کلمات در تلگرام بود، پس از قطع اینترنت از ۱۹ دی ماه تا ۶ بهمن ماه، عباراتی نظیر «جمهوری اسلامی»، «ایالات متحده»، «نت ملی» و «مردم ایران» از جمله تعابیر پربازدید در تلگرام شده بود.

🔹داده بازیدهای کانال‌های تلگرام بیانگر افزایش دسترسی ایرانیان داخل کشور به این پلتفرم از روز ۳۰ دی‌ماه است؛ این امر خصوصا از سوم بهمن ماه محسوس‌تر است و نهایت تا روز ۹ بهمن‌ماه تلگرام حالت عادی‌تری به خود پیدا کرده است.

▪️توئیتر متأثر از ایرانیان خارج از کشور
🔸فضای توئیتر پس از قطعی اینترنت متفاوت از تلگرام است؛ علی‌رغم قطعی دسترسی ایرانیان داخل کشور به این پلتفرم، بازدیدهای آن در روز ۱۹ دی نسبت به ۱۸ دی، فقط ۶۴ درصد کاهش پیدا می‌کند. این امر بیانگر آن است که بخش قابل توجهی از فضای توئیتر را ایرانیان خارج از کشور شکل می‌دهند و به‌‌همین جهت علی‌رغم عدم دسترسی ایرانیان در داخل به این پلتفرم، باز هم در یک روز بیش از ۱۴۳ میلیون بازدید توییت‌های فارسی زبان در این پلتفرم ثبت می‌شود.

🔹در توئیتر نیز به مانند تلگرام، از روز دوم بهمن‌ماه نشانه‌های از بازگشت ایرانیان داخل کشور به این پلتفرم مشاهده می‌شود و تا پایان روز ۹ بهمن ماه، تقریبا به وضعیت قبل بازمی‌گردد.

▪️بله و ایتا؛ افزایش کاربران
🔸دو پیام‌رسانی داخلی بله و ایتا در ایام قطعی اینترنت، به دلیل نیاز مبرم کاربران به استفاده از یک پیامرسان برای ارتباطات ضروری روزانه، تا حدی مورد توجه قرار گرفتند. مقایسه میزان بازدیدهای این دو پیام‌رسان قبل و پس از قطعی اینترنت بیانگر آن است که پس از قطعی اینترنت میزان بازدید مطالب این دو پیام‌رسان، افزایش چشمگیری نسبت به پیش از آن داشته است.

🔹این امر تا حدی است که حتی با عادی‌تر شدن دسترسی‌ها به واتساپ و تلگرام تا پایان هفته گذشته (۱۰ بهمن ماه)، همچنان میزان بازدید این دو پیام‌رسان از حالت معمول بیشتر است. امری که بیانگر آن است که برخی از کاربرانی که در این مدت از این دو پیام‌رسان برای شرایط اضطرار استفاده می‌کردند، هنوز در حال استفاده از آن‌ها هستند. باید دید در روزهای آتی سرنوشت استفاده از این دو پیام‌رسان چه تغییراتی خواهد کرد.

▪️افزایش استفاده از سایفون در یک سو؛ افزایش استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی در سوی دیگر
🔸مجموع داده‌های فوق بیانگر آن است که وضعیت دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی، از اوایل بهمن ماه به‌مرور عادی‌تر شده اما تا زمان تنظیم این مطلب، هنوز به شرایط پیش از ۱۸ دی ماه بازنگشته است. نکته مهم آن است که افزایش دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی از 30 دی‌ماه همزمان با افزایش کاربران یکتای فیلترشکن سایفون در روز 21 ژانویه (مطابق با این گزارش) است.

🔹در سوی دیگر اما، پیام‌رسان‌های داخلی بیش از همیشه مخاطب پیدا کرده و علی‌رغم امکان دسترسی به پیام‌رسان‌های خارجی، بخشی از این مخاطبان همچنان از پیامرسان‌های داخلی نیز استفاده می‌کنند.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis

💢چهل روز پس از فاجعه: آیا امکان پیش‌بینی جمعیتی که در روز ۱۸ دی‌ماه به خیابان آمدند وجود داشت؟

🔹حدود چهل روز از رخدادهای تلخ و مهیب ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه می‌گذرد؛ روزهایی که جمعیت قابل توجهی از مردم در شهرهای مختلف کشور به خیابان‌ها آمدند. اکنون با فاصله گرفتن از آن مقطع، می‌توان تحولات آن روزها را دقیق‌تر بررسی کرد. آیا می‌شد حضور گسترده مردم را از قبل پیش‌بینی کرد؟ داده‌های شبکه‌های اجتماعی در این‌باره چه می‌گویند؟

🔸بررسی فعالیت‌های آنلاین در روزهای منتهی به ۱۸ و ۱۹ دی نشان می‌دهد که نشانه‌های روشنی از احتمال شکل‌گیری اعتراضات گسترده قابل رصد بود. برجسته‌ترین این نشانه‌ها، توجه گسترده به ویدئوی فراخوان رضا پهلوی در صفحه اینستاگرام او بود؛ داده‌ای که به‌وضوح نشان می‌دهد آن روزها با روزهای پیشین تفاوت داشته‌اند.

🔹مرور ویدئوهای منتشرشده توسط رضا پهلوی (نمودار فوق) نشان می‌دهد که فراخوان او برای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه با اختلاف، بیشترین بازدید را در میان تمام ویدئوهای او داشته است. در حالی که ویدئوهای صفحه او پیش از آغاز اعتراضات معمولاً بین ۳ تا ۴ میلیون بازدید داشت، با آغاز اعتراضات، با جهشی عجیب، این اعداد به حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون رسید.

🔸اما ویدئوی فراخوان مربوط به ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه بیش از دو برابر این میزان دیده شد. عددی که اکنون در صفحه او نمایش داده می‌شود، بیش از ۹۵ میلیون بازدید است؛ رقمی که تا ظهر ۱۸ دی‌ماه از ۸۰ میلیون گذشته بود.

🔹برخی ممکن است این اعداد را ناشی از فعالیت ربات‌ها یا الگوریتم‌ها بدانند. اگرچه نمی‌توان نقش این عوامل را در افزایش بازدید برخی مطالب یا برخی کاربران انکار کرد و پیش از نیز نشانه‌هایی از نقش ربات‌ها در حمایت از رضا پهلوی دیده شده است، اما این نقش معمولاً در همه ویدئوهای یک حساب تقریباً ثابت است. بنابراین زمانی که بازدید یک ویدئو به‌طور چشمگیری از تمام ویدئوهای قبلی و بعدی یک کاربر بیشتر می‌شود، نمی‌توان آن را صرفاً به ربات‌ها نسبت داد؛ بلکه باید نقش کاربران واقعی در بازنشر گسترده آن محتوا را عامل اصلی دانست.

🔸از این منظر، ویدئوی فراخوان رضا پهلوی داده‌ای بسیار مهم است که نشان‌دهنده بازنشر گسترده آن توسط کاربران است؛ امری که نوعی همراهی با فراخوان را بازتاب می‌دهد و در همان روزها می‌توانست نشانه‌ای برای پیش‌بینی حضور گسترده مردم در خیابان‌ها باشد.

🔹داده‌های سایر شبکه‌های اجتماعی نیز همین واقعیت را تأیید می‌کنند. برای نمونه، در تلگرام، پربازدیدترین ویدئوی منتشرشده از ابتدای اعتراضات تا ۱۰ بهمن، ویدئوی فراخوان رضا پهلوی بوده که بیش از ۱.۶ میلیون بار در کانال او دیده شده است.

🔸همچنین بیشترین ری‌اکشن به یک محتوای تلگرامی نیز به سخنان رضا پهلوی در ۱۶ دی‌ماه در رابطه با بی‌فایده بودن عملیات خارجی بوده است؛ سخنانی که در کانال Dr Tel حدود ۱۵۹ هزار واکنش 🖕 و ۹۲ هزار ❤️ دریافت کرد. این نوع واکنش انتقادی به او، در مقطعی که ترامپ وعده پشتیبانی از معترضان را داده بود، معنادار است و نشان می‌دهد مواضع ترامپ نقش تعیین‌کننده‌تری از رضا پهلوی داشته است.

🔹در توئیتر نیز پربازدیدترین و پرلایک‌ترین توئیت‌ها در همان مقطع زمانی، به دو توئیت ایلان ماسک (این توئیت) و فراخوان رضا پهلوی (این توئیت) اختصاص داشته است.

▪️در مجموع، داده‌های شبکه‌های اجتماعی در روزهای منتهی به ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴، افزایش چشمگیر توجه به مواضع و فراخوان‌های رضا پهلوی را نشان می‌داد. این تغییر، فراتر از اثر ربات‌ها یا الگوریتم‌ها، حاکی از توجه بخشی از کاربران به این فراخوان و بازنشر ارگانیک آن است. چنین روندهایی در همان زمان قابل رصد و تحلیل بودند و می‌توانستند به عنوان یکی از شاخص‌های مهم برای پیش‌بینی احتمال تجمعات گسترده عمل کنند.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis

💢تشدید شکاف دیجیتال در توئیتر فارسی؛ صدای چه کسانی شنیده می‌شود؟

🔹پلتفرم توئیتر (ایکس) در ایران همواره با حضور محدود کاربران داخلی مواجه بوده است؛ برآوردها نشان می‌دهد تنها حدود ۵ درصد از مردم داخل کشور از این پلتفرم استفاده می‌کنند، در حالی‌که بسیاری از ایرانیان خارج از کشور در آن فعال هستند.

🔸محدودیت‌های اینترنتی در دوران جنگ و پس از آن، باعث شده حضور اندک کاربران داخلی در روزهای جنگ و پس از آن حتی کمتر شود. در حال حاضر سه گروه اصلی در توئیتر فارسی حضور دارند: ۱. ایرانیان خارج از کشور؛ ۲. افرادی با دسترسی به اینترنت «خط سفید» یا پرو؛ ۳. کسانی که توان پرداخت هزینه‌های بالای کانفیگ را دارند.

🔹بنابراین صدای غالب در توئیتر فارسی امروز، صدای همین سه گروه است. از همین رو، با بررسی داده‌های منتشرشده در این پلتفرم می‌توان دغدغه‌های این سه گروه را شناسایی کرد. بررسی تعداد توئیت‌های منتشرشده درباره چهار موضوعِ ۱. اعدام، ۲. گرانی و تورم، ۳. اینترنت و ۴. بیکاری، به‌خوبی نشان می‌دهد کاربران فعال توئیتر نسبت به چه مسائلی حساسیت دارند.

🔸داده‌ها نشان می‌دهد که از پایان جنگ تاکنون، موضوع «قطعی اینترنت و اینترنت طبقاتی» بیشترین توجه را به خود جلب کرده و از ابتدای اردیبهشت روندی افزایشی داشته است. اخبار مربوط به اعدام نیز مورد توجه بوده، اما در یک ماه اخیر به‌تدریج از شدت آن کاسته شده است.

🔹در مقابل، دو موضوع گرانی و بیکاری چندان بازتابی در توئیتر فارسی نداشته‌اند؛ علی‌رغم تعدیل‌های گسترده و بیکاری حاصل از آن، که طبق برخی آمار رسمی به دو میلیون نفر می‌رسد، این موضوع مورد توجه کاربران توئیتر نبوده است. مسأله تورم و گرانی کالاهای نیز اگرچه در روزهای اخیر بیشتر مورد توجه کاربران توئیتر قرار گرفته و سوژه توئیت‌های آن‌ها شده، اما بطور کلی مورد توجه کاربران توئیتر نیست.

🔸این داده‌ها نشان‌دهنده یک شکاف دیجیتال عمیق در فضای توئیتر فارسی است. در حالی‌که بسیاری از مردم داخل کشور با مشکلاتی چون گرانی و بیکاری دست‌وپنجه نرم می‌کنند، صدای آن‌ها در توئیتر شنیده نمی‌شود و کسی آن‌ها را نمایندگی نمی‌کند. برعکس، موضوعاتی که عمدتا مورد توجه ایرانیان خارج کشور یا طبقات برخوردار است، نظیر اعدام‌ها یا دسترسی به اینترنت، بیشتر در توئیتر بازنمایی می‌شود.

🔹به‌این‌ترتیب، توئیتر فارسی امروز بیش از هر زمان دیگری از فضای عمومی جامعه ایران فاصله گرفته است و و دغدغه‌ها و محتوایی که در آن منعکس می‌شود، با مسائل اصلی جامعه ایران، که پایان جنگ بروز پیدا کرده، فاصله معناداری دارد.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis

💢افزایش شکاف‌های اجتماعی در سایه محدودیت دسترسی به اینترنت

🔹در روزهای گذشته توئیتی منتشر شد که نشان می‌داد سهم اندروید از ترافیک اینترنت ۲۵٪ افت و آیفون ۱۸۰٪ رشد داشته است.

🔸معنای این اعداد آن است که کاربران اندرویدی (که اکثریت قریب به اتفاق طبقات پایین و متوسط را تشکیل می‌دهند)، حساسیت بیشتری به هزینه‌های اینترنت و فیلترشکن اعم ازکانفیگ و VPN دارند. در مقابل، دارندگان آیفون، که اغلب از طبقات بالاتر اقتصادی هستند، قدرت خرید بالاتری برای «اینترنت پرو» و یا روش‌های دور زدن فیلترینگ دارند و در این مدت توانسته‌اند بیشتر به اینترنت متصل شوند.

🔹در عصر حاضر، اینترنت نقش محوری در زندگی روزمره مردم و امکان رشد آن‌ها ایجاد می‌کند. بنابراین تداوم وضعیت فعلی منجر به تشدید شکاف دیجیتال و شکاف طبقاتی خواهد شد و بر امکان تحرک اجتماعی میان طبقات مختلف اثر خواهد گذاشت.

🔻نابرابری دیجیتال؛ تهدیدی برای تحرک اجتماعی
تحرک اجتماعی، یعنی امکان حرکت افراد از طبقه پایین به طبقات بالاتر از طریق آموزش، کار، شبکه‌سازی و کسب مهارت، در دنیای امروز به شدت به اینترنت وابسته است:

▪️ آموزش و مهارت‌آموزی: طبقات محروم برای دسترسی به منابع آموزشی رایگان (یوتیوب، کانال‌های تلگرامی، کلاس‌های آنلاین) به اینترنت نیاز دارند. خروج آنها از فضای آنلاین، شکاف آموزشی را عمیق‌تر می‌کند. فرزندان این طبقات از فرصت‌های یادگیری محروم می‌شوند و چرخه فقر تداوم می‌یابد. حال آن که دسترسی به اینترنت می‌تواند فرصتی برای تحرک اجتماعی و خروج از این چرخه معیوب باشد.

▪️ اشتغال و کارآفرینی: بسیاری از مشاغل خُرد و فریلنسینگ (فروش آنلاین، خدمات دیجیتال و ...) برای طبقات پایین منبع درآمد بوده‌اند. خروج از آنلاین، این درها را می‌بندد. گزارش‌ها نشان می‌دهد قطعی و محدودیت اینترنت بر معیشت و درآمد حدود ۱۰ میلیون نفر که عمدتاً از طبقات متوسط و پایین هستند، تأثیر می‌گذارد. محدودیت دسترسی به اینترنت عملا فرصت‌های رشد اقتصادی را برای این طبقات کمتر از گذشته خواهد کرد.

▪️ شبکه‌سازی و اطلاعات: اینترنت ابزاری برای آگاهی از فرصت‌های شغلی و همچنین برقراری ارتباط و شبکه‌سازی است. محرومیت طبقات پایین از این ابزار، آنها را منزوی‌تر و بدون صدای جمعی می‌کند و قدرت چانه‌زنی اجتماعی-اقتصادی‌شان را کاهش می‌دهد.

🔸در نتیجه، با محدود شدن دسترسی طبقات پایین به اینترنت، شکاف اقتصادی تشدید خواهد شد؛ طبقات بالا با دسترسی بهتر، فرصت‌های بیشتری کسب می‌کنند (تحصیل بهتر، درآمد بالاتر، شبکه قوی‌تر)، در حالی که محرومان در پایین‌تر ماندن تثبیت می‌شوند.

🔻اینترنت نابرابر، آینده نابرابر
🔹طبقات محروم در ایران، پیش از این هم با چالش‌هایی نظیر تورم، بیکاری و نابرابری آموزشی دست و پنجه نرم می‌کردند. اینترنت قبلاً یک «بالابر اجتماعی» نسبی بود که به آنها اجازه می‌داد بخشی از این شکاف‌ها را جبران کنند (مثلاً یادگیری مهارت از محتوای رایگان). حالا این «بالابر اجتماعی» عملا از آن‌ها گرفته شده است.

🔸این نابرابری دیجیتال، نابرابری‌های موجود را تشدید می‌کند. زنان خانه‌دار، جوانان بدون شغل ثابت و روستاییان بیشترین آسیب را می‌بینند. اگر این روند ادامه یابد، ایران با «شکافت دیجیتال طبقاتی» عمیق‌تری روبرو می‌شود. اقتصاد دانش‌بنیان و نوآوری نیازمند نیروی انسانی گسترده با دسترسی برابر است، نه فقط نخبگان با توان مالی خوب. تحرک اجتماعی پایین، منجر به انجماد طبقاتی، افزایش تنش‌های اجتماعی و مهاجرت نخبگان و نیروی کار می‌شود.

🔹این آمار نشان می‌دهد اگر اینترنت از حق عمومی به امتیاز طبقاتی تبدیل شود، جامعه نه تنها عادلانه‌تر نمی‌شود، بلکه عقب‌ماندگی‌اش نهادی می‌گردد. بازگرداندن دسترسی برابر و ارزان، نه به عنوان رفاه، بلکه به عنوان پیش‌شرط تحرک اجتماعی و پیشرفت جمعی، ضروری است.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis

💢به‌دنبال افزایش احتمال توافق میان ایران و آمریکا: افزایش کلیدواژه «املاکی» در توئیتر

🔻به‌دنبال افزایش احتمال توافق میان ایران و آمریکا در روزهای گذشته، کلیدواژه «املاکی» در توئیتر رشد قابل توجهی داشته است. این کلیدواژه که عمدتا به صورت کنایی راجع به ترامپ بکار می‌رود، در روزهای گذشته عمدتا توسط براندازان و مخالفان جمهوری اسلامی بکار رفته است.

🔻این داده‌ها بیانگر نارضایتی و ناامیدی شدید این دسته از کاربران از دونالد ترامپ است. در حالی که در اوایل جنگ چهل روزه در اسفند ماه، کاربران برانداز مرتبا در حمایت از ترامپ توئیت می‌زدند، اکنون به‌نظر می‌رسد رویکرد آن‌ها نسبت به ترامپ تغییر کرده است. لازم به ذکر است که در کنار کلمه «املاکی» کلیدواژه «کله زرد» نیز از جمله عبارت‌های پرتکرار در نسبت با دونالد ترامپ در روزهای اخیر است.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis

💢افزایش حساسیت کاربران توئیتر به پروتکل‌های اینترنتی و دیتاسنترها

🔹پس از بازگشایی اینترنت در روزهای اخیر، یکی از موضوعاتی که مورد توجه فعالان حوز اینترنت قرار گرفته، بسته بودن پروتکل IPv6 و همچنین عدم اتصال دیتاسنترها به اینترنت است. موضوعی که نه فقط در این جنگ، که پس از جنگ دوازده روزه نیز رخ داده بود.

🔸در جریان جنگ ۱۲ روزه، پروتکل IPv6 چهارده روز پس از اتصال اینترنت در جریان متصل شد؛ با این حال، بر اساس داده‌های توئیتر، در آن زمان چندان محتوایی راجع به عدم اتصال این پروتکل منتشر نشده و حساسیت به آن بالا نرفته بود.

🔹این در حالی است که پس از اتصال اینترنت در جریان جنگ چهل روزه، محتوای قابل توجهی راجع به عدم اتصال این پروتکل‌ها و دیتاسنترها تولید و منتشر شده است. علت افزایش توجهات به این موضوع در قیاس با مقطع زمانی جنگ دوازده روزه، نیازمند بررسی دقیق‌تر است.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis

💢از بلاک تا بی‌ادبی سیاسی؛ توییتر فارسی چگونه به سپهر عمومی گسسته تبدیل شد؟

🔹توییتر فارسی محیطی به‌شدت قطبی‌شده است؛ گزاره‌ای که پژوهش‌های متعددی در سال‌های اخیر آن را تأیید کرده‌اند. در این مطالعات، مفاهیمی مانند «اتاق پژواک» یا «شکل‌گیری گروه‌های همفکر» به‌عنوان عامل مؤثر در شکل‌گیری قطب‌بندی سیاسی معرفی شده‌اند. اما آیا این مفاهیم برای توضیح عمق گسست و قطبی‌سازی در توییتر فارسی کافی هستند؟

🔸در پژوهش جدیدی که توسط محمد رهبری، هادی صفری و علی نانوایی انجام شده، نویسندگان با بهره‌گیری از مفاهیمی دیگر، سازوکارهای مؤثر بر قطع ارتباط میان کاربران و تشدید گسست در توییتر فارسی را بررسی کرده‌اند. در این پژوهش، کنش‌های گسست‌زا (Disconnective practices) به موارد ذیل اطلاق شده است:

🔻گفتارِ مرتبط با بلاک کردن (Block Talk): پست‌هایی که در آن کاربران درباره بلاک کردن دیگران صحبت می‌کنند یا دیگران را به بلاک کردن برخی کاربران دعوت می‌کنند.

🔻اجتناب گزینشی (selective avoidance): دوری گزینشی از مواجهه با دیدگاه‌های مخالف از طریق بلاک، آنفالو و مشابه آن.

🔻بی‌ادبی سیاسی (Political incivility): به‌کارگیری الفاظ رکیک، توهین، تحقیر و حمله شخصی در بحث‌های سیاسی.

🔹این مطالعه با بررسی این مفاهیم در فضای توئیتر فارسی، و با بهره‌گیری از تحلیل زمانی و تحلیل شبکه‌های اجتماعی بر پایهٔ ۲۲۶ میلیون توییت و رویدادهای کلیدی سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱ نشان می‌دهد کاربران ایرانی چگونه از طریق بلاک کردن، آنفالو کردن و به‌کارگیری زبان توهین‌آمیز به شکل‌گیری محیطی قطبی و گسسته کمک می‌کنند.

🔸یافته‌ها نشان می‌دهد گفتار مرتبط با بلاک‌کردن و بی‌ادبی سیاسی به‌عنوان رفتارهایی پایدار، در دوره‌های بحران سیاسی افزایش می‌یابند و قطبی‌سازی حزبی را تشدید می‌کنند. این رفتارهای دیجیتال نه تنها بازتاب شکاف‌های اجتماعی موجود هستند، بلکه آن‌ها را تقویت نیز می‌کنند و اعتماد و مدارا، دو عنصر کلیدی فرهنگ دموکراتیک، را کاهش می‌دهند و در نهایت به تضعیف فرهنگ دموکراتیک در جوامع منجر می‌شود.

🔹با بررسی توییتر فارسی به‌مثابهٔ سپهر عمومی‌ای که در آن کنشگران سیاسی گفتمان را شکل می‌دهند، این پژوهش بینش‌هایی دربارهٔ پیامدهای گسترده‌تر رسانه‌های اجتماعی بر قطبی‌سازی و گسست سیاسی در کشورهای غیر غربی ارائه می‌کند.

🔻این مقاله که در ژورنال معتبر New Media and Society منتشر شده، از طریق لینک زیر قابل دسترس است:
https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/14614448261433479

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis