ضرورت انقلابِ توافقی
/ یک پیام فوری: درس‌هایی برای جمهوری اسلامیِ جدید

✍️ گزیده/ سرمقاله پیام فضلی‌نژاد، مجله نقد اندیشه، پائیز ۱۴۰۴، صص ۱۱-۶

پیری زودرس انقلاب‌ها می‌تواند منجر به مرگ نابه‎هنگام نظام‌ها شود.

اگر جمهوری اسلامی تن به یک انقلاب توافقی ندهد، دگرگونی‌های رادیکال پیش از موعد فرا خواهند رسید؛ همان‌طور که جنگ و پیامدهای غیر منتظره آن برای بسیاری از تحلیل‌گران قابل پیش‌بینی نبود.

ایران، در سال ۱۴۰۴، در یک موقعیت مرزی، تاریخ معاصر خود را سپری می‌کند: جایی که سایه جنگ تمدنی، آینده را تیره کرده وبن‌بست‌های پیاپی سیاسی و معرفتی، هر خیزشی را به چالشکشیده است. این لحظه، نه با طوفان‌های گذشته، نه با نیرنگ‌های پنهان و نه با ویرانی‌های پیشین، بلکه با نیروی «خرد» باید تاریخ را بازنویسی کند.

همه به نظم کنونی معترض‌اند و تنها راه کم‌هزینه تغییر نظم، تغییر رژیم حقوقیِ قانون اساسی، به ‌عنوان شرط لازم و نه کافی، برای یک انقلاب توافقی است.

جامعه ما پس از سپری کردن یک تاریخِ درگیر، نیاز به «قرارداد جدید» میان طبقات اجتماعی، نیروهای سیاسی و کنشگران مؤثر دارد. جامعه ایران در ۱۲۰ سال گذشته سه دوره انقلاب، کودتا و جنگ را سپری کرده و امروزه باید به سوی یک دولت‌سازی پایدار حرکت کند.

مصلحت جمهوری اسلامیِ جدید، دیگر ایجاد بحران‌های خودانگیخته برای پوشاندن گسل‌ها نیست و نظام سیاسی چاره‌ای جز بازتوزیع قدرت در همه سطوح ندارد.

«توافق با جامعه» مقدم بر وفاقِ درونِ حکومت است. اگر توافق اجتماعی جدید کامیاب باشد، می‌توان امید به افزایش همبستگی ملی و سرمایه اجتماعی داشت و آن را به وفاق ترجمه کرد، در غیر این صورت، وفاق نمایشی به ضد خود تبدیل خواهد شد.

مردم می‌خواهند بساط خاندان‌های حکومت‌گر، حماقت در حکمرانی و تبعیض‌های ناروا برچیده شود و همه می‌دانند که به ‌زودی باید از آشوب این دیوان‌سالاریِ ورشکسته عبور کنیم.

در این موقعیت مرزی، تنها راه نجات، «انقلاب توافقی» است. هر نیرویی که به دنبال بازسازی ملی ایران است، باید به دنبال صورت‌بندی ایده «انقلاب توافقی» باشد و اجازه ندهد که اراده‌های خارجی، آینده ایران بزرگ را بسازند.

هم مردم عادی یک توافق مجدد با حکومت را می‌خواهند تا از بن‌بست موجود گذر کنند و هم نخبگان ضرورت یک انقلاب معرفتی را تذکر می‌دهند تا بتوانند هندسه فکری جدیدی برای عصر بعدی بسازند.

اگر هوشیار نباشیم، عصر دولت‌های کوتاه‌مدت و دوره خون‌بار دیگری در تاریخ ما فرا خواهد رسید.

ثبات نظام‌ها به توازن قدرت داخلی و خارجی وابسته است، توازنی که بدون گفت‌وگوی فراگیر فرو می‌ریزد. نظام‌های گرفتار، بدون بازتعریف جایگاه منطقه‌ای، به پرتگاه می‌رسند.

انقلاب توافقی، حلقه پنجم از ایده‌های سه چرخه تاریخی،تنش‌های سه‌گانه، چرخش تمدنی و جنگ تمدنی نگارنده است که می‌تواند ما را از پرتگاه نجات دهد، اما این انقلاب، دشمنانی پنهان در کمین دارد.

حزب‌اللهی‌های تقلبی مانند احمد الشرع در سوریه، جولانی‌های فردا در ایران هستند. بنیادگرایی آن‌ها همان‌قدر که به ظاهر محکم و استوار است، در باطن، سست و بی‌بنیاد است و به غایت، فرصت‌طلب به شمار می‌روند و همچنان، مهیاترین بستر نفوذ دشمن در ایران امروز هستند. این خسارت، نه فقط از حماقت که از خیانتی مرموز سرچشمه می‌گیرد.

🔺بازتاب/ متن گزیده در ویژه‌نامه قانون اساسی روزنامه اطلاعات
https://ettelaat.com/x35vF

▪️اینستا
instagram.com/naghdeandisheh
▪️توییتر
twitter.com/naghdeandisheh
@naghdeandisheh

متن کامل سرمقاله پیام فضلی‌نژاد درباره ضرورت انقلاب توافقی:

باید تاریخ ایران را با نیروی خرد بازنویسی کنیم

🔹در ۱۲۰ سال تاریخ گذشته ایران، رشته‌هایی از تکرار و چرخش دیده می‌شود؛ گویی سرنوشت این دیار در دام چرخه‌ای سه‌گانه از «انقلاب»، «کودتا» و «جنگ» گرفتار است.

🔹این چرخه‌ها بنیان‌های جامعه را لرزانده، امیدها را به خاکستر نشانده و ایران را به سوی چرخه‌ای دیگر سوق داده‌اند؛ چرخه‌هایی که گاه با شعله‌های آرمان‌گرایی آغاز شده، گاه با خدعه سیاسی به انحراف کشیده شده و گاه در آتش جنگ به ویرانی رسیده است.

🔹جامعه ما پس از سپری کردن یک تاریخِ درگیر، نیاز به «قرارداد جدید» میان طبقات اجتماعی، نیروهای سیاسی و کنشگران مؤثر دارد.

🔹هر نیرویی که به دنبال بازسازی ملی ایران است، باید به دنبال صورت‌بندی ایده «انقلاب توافقی» باشد و اجازه ندهد که اراده‌های خارجی، آینده ایران بزرگ را بسازند.

🔹باید بیاندیشیم چگونه در این تنگنا، هسته‌ای طلایی برای عصر بعدی تاریخ ایران بسازیم؟

✍️ نقد اندیشه، شماره ۴ و ۵، پائیز ۱۴۰۴، صص ۱۱-۶.

▪️اینستا
instagram.com/naghdeandisheh
▪️ایکس
twitter.com/naghdeandisheh
@naghdeandisheh

مردم عادی یک انقلاب توافقی می‌خواهند
گفت‌وگو با پروفسور آصف بیات

✍️ پیام فضلی‌نژاد، مجله نقد اندیشه، شماره ۴ و ۵، تابستان و پائیز ۱۴۰۴، صص ۸۱-۷۷

سناریوی «انقلاب توافقی» غیر ممکن نیست و درباره آن می‌شود فکر کرد. به نظرم مردم عادی هم یک انقلاب توافقی را می‌خواهند، یعنی می‌خواهند یک تغییرات معناداری با کمترین هزینه صورت بگیرد. چه کسی این را نمی‌خواهد؟! اما باید دید چقدر در عمل امکانش وجود دارد؟ باید شرایط عینی اقتصادی، اجتماعی و به خصوص شرایط سیاسی، یعنی انعطاف حاکمیت چنین سناریویی را مقدور کند.

هر تغییری مستلزم همان عقلانیتی است که شما به آن اشاره کردید. عقلانیتی که هم از طرف جامعه و نخبگان باشد و هم از طرف حاکمیت. واقعیت این است که در بازیِ بین جامعه و دولت، هر دو طرف می‌خواهند برنده حداکثری باشند.

آن عقلانیتی که شما از آن صحبت می‌کنید، یعنی درک اینکه باید تغییرات معناداری در حوزه‌های به ویژه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی شکل بگیرد و اگر این تغییرات به وجود بیاید، می‌تواند آن تعادلی را که شما بیان کردید، ایجاد کند. در عین حال باید این را هم دید که جامعه نیز دنبال فرصتی است تا پیشروی آرام خود را ادامه دهد. پیشروی آرام اغلب به تعارض و تنازع ختم می شود.

نیروهایی که سعی می‌کنند «انقلاب توافقی» را به وجود بیاورند، واقعاً تا کجا قادر هستند تغییرات معنادار را در عمل تحقق ببخشند؟
آیا آن‌ها قادرند بستر گذار به نظم دموکراتیک را فراهم بیاورند؟ در مصر هم جامعه تغییر کرده، اما حاکمیت همچنان سرکوبگر است. این اتفاق می‌تواند در ایران هم به وجود بیاید، باید دید که جامعه چه مقدار دیگر می‌تواند صبر داشته باشد.

در سطح حکومت‌ها و نخبگان سیاسی، خبری از تغییرات معنادار نیست. ایران خودمان یک نمونه بسیار روشن است. گویی انقلابی در بین مردم و جامعه رخ داده است، اما در سطوح بالاتر و در سطح حاکمیت همچنان مقاومت وجود دارد.

اگر تغییرات به صورت تدریجی و از پایین به بالا اتفاق بیفتد، شاهد انقلابی آرام‌تر خواهیم بود که منجر به تغییر ساختارهای سیاسی می‌شود.

شاید انسان‌ها درباره انقلاب فکر نکنند، اما انقلاب می‌تواند اتفاق بیفتد. اینکه درباره آن فکر کنیم یا نکنیم، در پیامد آن تأثیرات مهمی خواهد داشت.

با رشد تکنولوژی، سرعت «بسیج همگانی» گسترش پیدا کرد، اما در این انقلاب‌ها یک خطای ادراکی پدید آمد، به این معنا که استراتژی و چشم‌اندازی برای آینده تدوین نشد.

به نظر می‌رسد که از دل انقلابیون جدید، چه‌گوارا در نمی‌آید، چون این روزها «کاریزما» به سختی تولید می‌شود و اگر هم بشود، بسیار سریع می‌شکند.

▪️اینستا
instagram.com/naghdeandisheh
▪️ایکس
twitter.com/naghdeandisheh
@naghdeandisheh

هرکس چهل روز نتوانست گوشت بخورد، باید به حساب بیت‌المال و با کمک حکومت گوشت بخرد و بخورد. حکومت باید گوشت برای او و خانواده‌اش تهیه کند. (بحار الانوار جلد ۶۶، صفحه ۶۵. نقل از پیامبر اعظم - ص)

کسانی که پس از من حکومت اسلامی تشکیل می دهند، نباید مردم را در فقر و کمبود نگاه دارند و به دین بی اعتقاد و به حکومت دینی بی اعتماد سازند. (اصول کافی جلد اول، صفحه ۴۰۶. نقل از پیامبر اعظم - ص)

امروز در شهر کوفه همه در رفاه زندگی می کنند، پایین ترین افراد، نان گندم می خورند، خانه دارند و آب آشامیدنی سالم می نوشند. (فضائل الصحابه، جناب احمد حنبل و بحارالانوار. نقل از امام علی - ع)

شرح احادیث را در کتاب منهای‌فقر، اثر گرانسنگ مرحوم علامه محمدرضا حکیمی (انتشارات الحیاة، ۱۳۹۲) بخوانید.

📺 برشی از برنامه شوکران هفتم، گفتگوى پيام فضلى نژاد با دكتر احمد واعظى، رئيس دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، ١٢ شهريور ١٣٩٧، شبكه چهار سيما.
@payamfazlinejad

با اعترضات چه نباید کرد؟

✍️ پیام فضلی‌نژاد، روزنامه اطلاعات، صفحه ۲، سی‌ام دی‌ماه ۱۴۰۴

🔺همانطور که اعتراضات مردم نباید به پوششی برای مشروع‌ساختن پروژه‌های تروریستی تبدیل گردد، از جنایت‌های بیگانگان نیز نباید به عنوان ابزاری برای تخطئه نارضایتی‌های عمومی استفاده کرد. نباید یک پدیده نرم اجتماعی را ناآگاهانه یا از سر عمد، به مسلخ یک «هجمه سخت» برد.

🔹باید صدای نوجوانان و جوانان معترض را به رسمیت شناخت و افکارشان را بدون سانسور شنید. حتی باید استدلال‌های کسانی را که گمان می‌کنند دخالت خارجی به نفع آینده کشور است و از این رهگذر ایران تجزیه نخواهد شد، شنید و به نقد و مباحثه عالمانه گذاشت.

🔺نباید از این گفت‌وشنودها ترسید، بلکه بهتر است تا با جسارت نظری، راهی به سوی یک عقلانیت بین‌الاذهانی و مفاهمه بین نسلی ساخت.

🔹مساله بغرنج این است: ایران، چگونه باید از سویی در برابر یک «حمله ضدتمدنی» از بیرون (و در برابر کشورهای متخاصم) مقاومت کند، و از دیگر سو، در برابر «چرخش تمدنی» از درون نیز منفعل نماند تا در نهایت، طعمه دیگران نشود؟

✔️متن کامل
ettelaat.com/x38zv

▪️اینستا
instagram.com/naghdeandisheh
@naghdeandisheh

فرصت‌ها در حال تمام شدن است. همه هشدار دادند، اما هیچ کس نشنید:

وقتی از نظر فکری فرسوده شویم، جامعه به دنبال آلترناتیوهای دیگر می‌رود.

جامعه به خاطر سکون ما از حرکت نمی‌ایستد…

ایران - تغییر: پیام فضلی‌نژاد، حاتم قادری، رضا امیرخانی، تقی آزاد ارمکی، میلاد دخانچی و ابراهیم فیاض
@payamfazlinejad