۲/ دیپلماسی عمومی و ضرورت جریان‌شناسی قبایلی
✍️ محمدرضا عشوری مقدم
#يادداشت‌های_دیپلماسی_عمومی
در سال‌های اخیر یکی از مهم‌ترین تحولاتی که در مطالعات خلیج فارس و جهان عرب، توجه پژوهشگران را به ویژه در اروپا به خود جلب کرده، پدیده‌ای است که از آن با عنوان «بیداری/ یا اِحیای قبیله‌ای» یاد می‌شود.
سال‌ها تصور رایج این بود که با شکلگیری دولت‌های مدرن، گسترش شهرنشینی، افزایش درآمدهای نفتی و توسعه نهادهای بوروکراتیک، قبیله به تدریج به یک پدیده تاریخی تبدیل خواهد شد. اما واقعیت امروز کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، روایت دیگری را پیش روی ما قرار می‌دهد.
قبیله نه تنها از میان نرفته، بلکه در بسیاری از عرصه‌ها به یکی از مهم‌ترین بازیگران اجتماعی و حتی سیاسی تبدیل شده است. از انتخابات و سیاست‌ورزی گرفته تا مسئله تابعیت، هویت ملی، شبکه‌های قدرت، بازار کار، ازدواج، سرمایه اجتماعی و حتی تعریف شهروندی.
نکته مهم‌تر آن است که بسیاری از پژوهش‌ها همچنان میان «قبیله» و «قبیله‌گرایی» تمایز روشنی قائل نمی‌شوند. در حالی که قبیله به عنوان یک ساختار اجتماعی، الزاماً به معنای قبیله‌گرایی سیاسی نیست. همین خلط مفهومی باعث شده بخش مهمی از تحولات جوامع خلیج فارس به درستی فهم نشود.
از سوی دیگر، تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد نمی‌توان نسخه واحدی برای فهم پدیده قبیله ارائه کرد. مناسبات قبیله با دولت در قطر با کویت متفاوت است، همان‌گونه که با عربستان، امارات، عمان یا اردن نیز تفاوت‌های اساسی دارد. بنابراین هرگونه مطالعه درباره قبیله باید عمیقاً تاریخی، جامعه‌شناختی و مبتنی بر زمینه خاص هر کشور باشد.
شاید امروز یکی از خلأهای جدی مطالعات جهان عرب در ایران نیز همین باشد. ما درباره دولت‌های خلیج فارس بسیار سخن گفته‌ایم، اما هنوز شناخت دقیقی از سازوکارهای قبیله، تحول هویت‌های قبیله‌ای و نسبت آنها با دولت، ملت و شهروندی نداریم. در حالی که فهم بسیاری از تحولات سیاسی و اجتماعی این کشورها، بدون چنین شناختی عملاً ناممکن است.
@mr_ashoori
✍️ محمدرضا عشوری مقدم
#يادداشت‌های_دیپلماسی_عمومی
در سال‌های اخیر یکی از مهم‌ترین تحولاتی که در مطالعات خلیج فارس و جهان عرب، توجه پژوهشگران را به ویژه در اروپا به خود جلب کرده، پدیده‌ای است که از آن با عنوان «بیداری/ یا اِحیای قبیله‌ای» یاد می‌شود.
سال‌ها تصور رایج این بود که با شکلگیری دولت‌های مدرن، گسترش شهرنشینی، افزایش درآمدهای نفتی و توسعه نهادهای بوروکراتیک، قبیله به تدریج به یک پدیده تاریخی تبدیل خواهد شد. اما واقعیت امروز کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، روایت دیگری را پیش روی ما قرار می‌دهد.
قبیله نه تنها از میان نرفته، بلکه در بسیاری از عرصه‌ها به یکی از مهم‌ترین بازیگران اجتماعی و حتی سیاسی تبدیل شده است. از انتخابات و سیاست‌ورزی گرفته تا مسئله تابعیت، هویت ملی، شبکه‌های قدرت، بازار کار، ازدواج، سرمایه اجتماعی و حتی تعریف شهروندی.
نکته مهم‌تر آن است که بسیاری از پژوهش‌ها همچنان میان «قبیله» و «قبیله‌گرایی» تمایز روشنی قائل نمی‌شوند. در حالی که قبیله به عنوان یک ساختار اجتماعی، الزاماً به معنای قبیله‌گرایی سیاسی نیست. همین خلط مفهومی باعث شده بخش مهمی از تحولات جوامع خلیج فارس به درستی فهم نشود.
از سوی دیگر، تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد نمی‌توان نسخه واحدی برای فهم پدیده قبیله ارائه کرد. مناسبات قبیله با دولت در قطر با کویت متفاوت است، همان‌گونه که با عربستان، امارات، عمان یا اردن نیز تفاوت‌های اساسی دارد. بنابراین هرگونه مطالعه درباره قبیله باید عمیقاً تاریخی، جامعه‌شناختی و مبتنی بر زمینه خاص هر کشور باشد.
شاید امروز یکی از خلأهای جدی مطالعات جهان عرب در ایران نیز همین باشد. ما درباره دولت‌های خلیج فارس بسیار سخن گفته‌ایم، اما هنوز شناخت دقیقی از سازوکارهای قبیله، تحول هویت‌های قبیله‌ای و نسبت آنها با دولت، ملت و شهروندی نداریم. در حالی که فهم بسیاری از تحولات سیاسی و اجتماعی این کشورها، بدون چنین شناختی عملاً ناممکن است.
@mr_ashoori
Telegram
مطالعات جهان عرب
● محمدرضا عشوری مقدم ● کارشناس و پژوهشگر جريان‌هاى فکری معاصر در جهان عرب
● دانشجوی دکتری تاریخ
ارتباط با ادمین: @ashooryreza
📍دوحه, قطر
● دانشجوی دکتری تاریخ
ارتباط با ادمین: @ashooryreza
📍دوحه, قطر
👍2👌2👎1
درباره ائتلاف سه‌گانهِ (سعودی، ترکی پاکستانی)، سه ماه قبل به این توییت محمد مختار الشنقیطی پرداختم.
همان زمان هم البته تاکید کردم که چنین ائتلاف‌هایی با شکاف‌هایی جدی همراه است.
https://xn--r1a.website/mr_ashoori/2784
امروز اما با پیشنهادهایی در برخی محافل ایرانی مواجه شدم که بحث پیوستن ایران به این ائتلاف را مطرح کردند، خیلی جدی هم مطرح شده است.
نکته جالب اینکه این پیشنهاد را شنقیطی در همان توییت سه ماه قبل، ارائه کرده بود. همان زمان هم گفتم که این پیشنهادات با واقعیت‌های پیچیدهِ منطقه فاصله دارد. اما واقعیت آن است که در کشاکش پرسرعت تحولات، کشوری برنده است که سیالیت تغییرات و نظم سیاسی را به خوبی درک کند و برای هر مرحله، برنامه و استراتژی منعطف داشته باشد.
همان زمان هم البته تاکید کردم که چنین ائتلاف‌هایی با شکاف‌هایی جدی همراه است.
https://xn--r1a.website/mr_ashoori/2784
امروز اما با پیشنهادهایی در برخی محافل ایرانی مواجه شدم که بحث پیوستن ایران به این ائتلاف را مطرح کردند، خیلی جدی هم مطرح شده است.
نکته جالب اینکه این پیشنهاد را شنقیطی در همان توییت سه ماه قبل، ارائه کرده بود. همان زمان هم گفتم که این پیشنهادات با واقعیت‌های پیچیدهِ منطقه فاصله دارد. اما واقعیت آن است که در کشاکش پرسرعت تحولات، کشوری برنده است که سیالیت تغییرات و نظم سیاسی را به خوبی درک کند و برای هر مرحله، برنامه و استراتژی منعطف داشته باشد.
Telegram
مطالعات جهان عرب
این توییت محمد الشنقيطي استاد دانشگاه حمد بن خلیفه، یک گزارهِ قابل تأمل ارائه می‌دهد: هم آمریکا و هم ایران با کشورهای خلیج فارس به‌عنوان «ضرر جانبی» در یک درگیری بزرگ‌تر نگاه می‌کنند؛ بازیگرانی که می‌توان برای پیروزی در جنگ، از آنها هزینه گرفت.
وی در ادامه…
وی در ادامه…
👌1
مطالعات جهان عرب pinned «درباره ائتلاف سه‌گانهِ (سعودی، ترکی پاکستانی)، سه ماه قبل به این توییت محمد مختار الشنقیطی پرداختم. همان زمان هم البته تاکید کردم که چنین ائتلاف‌هایی با شکاف‌هایی جدی همراه است. https://xn--r1a.website/mr_ashoori/2784 امروز اما با پیشنهادهایی در برخی محافل ایرانی مواجه…»
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
حتی ترکیه هم دیگر آن ترکیه‌ای نیست که در دهه گذشته می‌شناختیم. هیچ کشوری نمی‌خواهد خودش را درگیر جنگ کند؛ حتی عربستان هم از ورود به جنگ پرهیز می‌کند.
شاید به همین دلیل، پس از تردید و احتیاط مصر و دیگر کشورهای عربی، پاکستان و ترکیه پیوستن به این توافق را پذیرفتند، البته بعد از آنکه از سوی عربستان تضمین‌هایی دریافت کردند که قرار نیست درگیر جنگ شوند!
#منی_صفوان
@mr_ashoori
شاید به همین دلیل، پس از تردید و احتیاط مصر و دیگر کشورهای عربی، پاکستان و ترکیه پیوستن به این توافق را پذیرفتند، البته بعد از آنکه از سوی عربستان تضمین‌هایی دریافت کردند که قرار نیست درگیر جنگ شوند!
#منی_صفوان
@mr_ashoori
👏1👌1
درگذشت شیخ کعباش و سنت اصلا‌گرایی اباضی
✍ #محمدرضا_عشوری
شیخ محمد سعید کعباش، عالم و مفسر برجسته اباضی در کشور الجزایر و یکی از چهره‌های جریان اصلاح دینی در مغرب عربی، درگذشت.
کعباش، متولد وادی مزاب ــ یکی از مهم‌ترین مراکز تاریخی اباضیان ــ از نسلی بود که استعمار فرانسه، مبارزه برای استقلال و سپس شکلگیری الجزایر مستقل را تجربه کرد. وی در سنت اصلاح‌گرایی اباضی الجزایر در کنار چهره‌هایی چون شیخ ابراهیم بیوض، پرورش یافت. سنتی که حفظ هویت اسلامی و عربی، آموزش و اصلاح اجتماعی را به هم پیوند زد.
در نگاه وی، دین مبنایی برای ساختن جامعه و تقویت انسجام اجتماعی بود و تأکیدش بر وحدت امت و همزیستی اباضیان و مالکیان در همین چارچوب قرار داشت.
کعباش گرچه عالمی دینی بود و آثارش عمدتا تفسیری و تربیتی، اما فعالیت فکری و اجتماعی وی را می‌توان نمونه‌ای از سیاست‌ورزی دینیِ غیرحزبی دانست: تأثیرگذاری بر جامعه از مسیر دعوت، آموزش، اخلاق و هویت.
کعباش یکی از آخرین چهره‌های برجسته نسلی بود که تلاش کرد میان میراث اسلامی و سنت اباضی، مقاصد شریعت و نیازهای جامعه جدید، هویت ملی و مبارزه ضد استعماری پیوند برقرار کند.
@mr_ashoori
✍ #محمدرضا_عشوری
شیخ محمد سعید کعباش، عالم و مفسر برجسته اباضی در کشور الجزایر و یکی از چهره‌های جریان اصلاح دینی در مغرب عربی، درگذشت.
کعباش، متولد وادی مزاب ــ یکی از مهم‌ترین مراکز تاریخی اباضیان ــ از نسلی بود که استعمار فرانسه، مبارزه برای استقلال و سپس شکلگیری الجزایر مستقل را تجربه کرد. وی در سنت اصلاح‌گرایی اباضی الجزایر در کنار چهره‌هایی چون شیخ ابراهیم بیوض، پرورش یافت. سنتی که حفظ هویت اسلامی و عربی، آموزش و اصلاح اجتماعی را به هم پیوند زد.
در نگاه وی، دین مبنایی برای ساختن جامعه و تقویت انسجام اجتماعی بود و تأکیدش بر وحدت امت و همزیستی اباضیان و مالکیان در همین چارچوب قرار داشت.
کعباش گرچه عالمی دینی بود و آثارش عمدتا تفسیری و تربیتی، اما فعالیت فکری و اجتماعی وی را می‌توان نمونه‌ای از سیاست‌ورزی دینیِ غیرحزبی دانست: تأثیرگذاری بر جامعه از مسیر دعوت، آموزش، اخلاق و هویت.
کعباش یکی از آخرین چهره‌های برجسته نسلی بود که تلاش کرد میان میراث اسلامی و سنت اباضی، مقاصد شریعت و نیازهای جامعه جدید، هویت ملی و مبارزه ضد استعماری پیوند برقرار کند.
@mr_ashoori
👌2
مناظره مجازی اخیر میان «عبدالخالق عبدالله» (اماراتی) و «عبدالله الجدیع» (سعودی) بازتاب‌دهنده شکافی جدی درباره توافقنامه امنیتی مکه بین عربستان، ترکیه و پاکستان است.
رویکرد انتقادی اماراتی: عبدالخالق عبدالله با اشاره کنایه‌آمیز به تأسیس ائتلاف جدید، بر این نکته تأکید می‌کند که استحکام و وحدت درون «بیت خلیجی» و اولویت‌بخشی به همگرایی داخلی، بسیار ارجح‌تر از ورود به ائتلاف‌های منطقه‌ایِ گسترده‌تری است که به زعم او اعتبار و کارایی لازم را در مواجهه با چالش‌های امنیتی ندارند.
پاسخ متقابل سعودی: در سوی مقابل، عبدالله الجدیع با به چالش کشیدن این موضع، رویکرد سیاست خارجی مستقل امارات در سال‌های گذشته را پیش می‌کشد و با یادآوری اقداماتی نظیر گام‌های منفرد در پرونده‌های منطقه‌ای یا تصمیمات ناگهانی در برابر اراده جمعی، این پرسش را مطرح می‌کند که معیار «وحدت بیت خلیجی» در آن مقاطع کجا بوده است؟
اکنون سؤال مهم این است که آیا کشورهای خلیج فارس هنوز به یک معماری امنیتی مشترک درون شورای همکاری باور دارند یا وارد دوره‌ای شده‌ایم که هر پایتخت، بیش از پیش، امنیت خود را مستقل از دیگران تعریف می‌کند؟
@mr_ashoori
رویکرد انتقادی اماراتی: عبدالخالق عبدالله با اشاره کنایه‌آمیز به تأسیس ائتلاف جدید، بر این نکته تأکید می‌کند که استحکام و وحدت درون «بیت خلیجی» و اولویت‌بخشی به همگرایی داخلی، بسیار ارجح‌تر از ورود به ائتلاف‌های منطقه‌ایِ گسترده‌تری است که به زعم او اعتبار و کارایی لازم را در مواجهه با چالش‌های امنیتی ندارند.
پاسخ متقابل سعودی: در سوی مقابل، عبدالله الجدیع با به چالش کشیدن این موضع، رویکرد سیاست خارجی مستقل امارات در سال‌های گذشته را پیش می‌کشد و با یادآوری اقداماتی نظیر گام‌های منفرد در پرونده‌های منطقه‌ای یا تصمیمات ناگهانی در برابر اراده جمعی، این پرسش را مطرح می‌کند که معیار «وحدت بیت خلیجی» در آن مقاطع کجا بوده است؟
اکنون سؤال مهم این است که آیا کشورهای خلیج فارس هنوز به یک معماری امنیتی مشترک درون شورای همکاری باور دارند یا وارد دوره‌ای شده‌ایم که هر پایتخت، بیش از پیش، امنیت خود را مستقل از دیگران تعریف می‌کند؟
@mr_ashoori
👌1
قیس سعیّد و انزوای سیاسی تونس!
با بالا گرفتن انتقادها از عملکرد رئیس جمهور تونس، منتقدان وی را به انزوای سیاست خارجی این کشور متهم می‌کنند:
۱- گزارش‌ها حاکی از آن است که حدود ۳۰ هیئت و پست دیپلماتیک، از سفارت‌خانه‌ها تا کنسولگری‌ها در حال حاضر خالی هستند و بسیاری سفارت‌ها توسط کاردارهای موقت اداره میشوند که این امر گویای نوعی ناتوانی سیاسی یا حتی انهدام ساختار دیپلماتیک کشور تلقی می‌شود.
۲- انتقادات به این نکته اشاره دارد که «همایش سالانه سفرا» که نقشی حیاتی در تعیین جهت‌گیری‌های سیاست خارجی، اولویت‌های سرمایه‌گذاری، شناسایی بازارهای جدید و برنامه‌های همکاری بین‌المللی داشت، چندین سال است که متوقف شده است.
۳- درحالی که تونس با همسایه‌اش مراکش درگیر بحران دیپلماتیک است، رویکرد رئیس‌جمهور هم بر این انزوا افزوده است. قیس سعید از زمان تصدی قدرت در ۲۰۱۹ فقط حدود ۲۰ سفر خارجی داشت و نزدیک به یک سال است که (به جز الجزایر) تونس را ترک نکرده است. عدم حضور وی در اکثر اجلاس‌های مهم آفریقایی و نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل نیز باعث شده تا منتقدان، وی را «رئیسی که کاخ قرطاج را ترک نمی‌کند» توصیف کنند.
@mr_ashoori
با بالا گرفتن انتقادها از عملکرد رئیس جمهور تونس، منتقدان وی را به انزوای سیاست خارجی این کشور متهم می‌کنند:
۱- گزارش‌ها حاکی از آن است که حدود ۳۰ هیئت و پست دیپلماتیک، از سفارت‌خانه‌ها تا کنسولگری‌ها در حال حاضر خالی هستند و بسیاری سفارت‌ها توسط کاردارهای موقت اداره میشوند که این امر گویای نوعی ناتوانی سیاسی یا حتی انهدام ساختار دیپلماتیک کشور تلقی می‌شود.
۲- انتقادات به این نکته اشاره دارد که «همایش سالانه سفرا» که نقشی حیاتی در تعیین جهت‌گیری‌های سیاست خارجی، اولویت‌های سرمایه‌گذاری، شناسایی بازارهای جدید و برنامه‌های همکاری بین‌المللی داشت، چندین سال است که متوقف شده است.
۳- درحالی که تونس با همسایه‌اش مراکش درگیر بحران دیپلماتیک است، رویکرد رئیس‌جمهور هم بر این انزوا افزوده است. قیس سعید از زمان تصدی قدرت در ۲۰۱۹ فقط حدود ۲۰ سفر خارجی داشت و نزدیک به یک سال است که (به جز الجزایر) تونس را ترک نکرده است. عدم حضور وی در اکثر اجلاس‌های مهم آفریقایی و نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل نیز باعث شده تا منتقدان، وی را «رئیسی که کاخ قرطاج را ترک نمی‌کند» توصیف کنند.
@mr_ashoori
اخیرا با نسخه‌ای از کتاب منارة الأقداس، اثر ابن‌العبری مواجه شدم که در سال ۱۶۹۶ در شهر حلب سوریه نوشته شده است. نسخه‌ای که به‌خاطر مجموعه‌ای از نقشه‌ها، نمودارها و طرح‌های علمی آن توجه مرا جلب کرد.
منارة الأقداس موضوعاتی مثل الهیات، پزشکی، فلسفه و علوم طبیعی را در کنار یکدیگر گرد آورده. نکته جالب‌تر اینکه در یکی از نمودارهای این نسخه، نام صورت‌های فلکی، منازل قمر و نشانه‌های منطقةالبروج به عربیِ گرشونی (عربی با خط سریانی) ثبت شده است.
اما چیزی که برای من جالب‌تر از خود این نسخه بود، تصویری است که این میراث از حلب و جهان شام به دست می‌دهد. حلب، بخشی از فضایی بود که در آن عربی و سریانی، مسلمان و مسیحی، و سنت‌های مختلف علمی و فکری در کنار یکدیگر به تولید و انتقال دانش می‌پرداختند.
شاید برای فهم خاورمیانه امروز، گاهی لازم باشد کمی از لایه‌های سیاسی و رسانه‌ای آن فاصله بگیریم و به تاریخِ عمیق‌تری نگاه کنیم که هنوز در میراث فرهنگی این منطقه زنده است. گاهی یک نسخه خطی قدیمی، چیزهایی درباره جغرافیای امروز به ما می‌گوید که از میان انبوه اخبار روز نمی‌بینیم.
@mr_ashoori
منارة الأقداس موضوعاتی مثل الهیات، پزشکی، فلسفه و علوم طبیعی را در کنار یکدیگر گرد آورده. نکته جالب‌تر اینکه در یکی از نمودارهای این نسخه، نام صورت‌های فلکی، منازل قمر و نشانه‌های منطقةالبروج به عربیِ گرشونی (عربی با خط سریانی) ثبت شده است.
اما چیزی که برای من جالب‌تر از خود این نسخه بود، تصویری است که این میراث از حلب و جهان شام به دست می‌دهد. حلب، بخشی از فضایی بود که در آن عربی و سریانی، مسلمان و مسیحی، و سنت‌های مختلف علمی و فکری در کنار یکدیگر به تولید و انتقال دانش می‌پرداختند.
شاید برای فهم خاورمیانه امروز، گاهی لازم باشد کمی از لایه‌های سیاسی و رسانه‌ای آن فاصله بگیریم و به تاریخِ عمیق‌تری نگاه کنیم که هنوز در میراث فرهنگی این منطقه زنده است. گاهی یک نسخه خطی قدیمی، چیزهایی درباره جغرافیای امروز به ما می‌گوید که از میان انبوه اخبار روز نمی‌بینیم.
@mr_ashoori
👍2👌2👏1
📚 اصالت فرهنگی آفریقا؛ نقد استعمار و بحران هویت
کتاب «مفهوم الأصالة الثقافية الأفريقية» نوشته عبدالله بولا، پژوهشگر و اندیشمند و هنرمند فقید سودانی، مجموعه‌ای از مقالات و پژوهش‌ها درباره مفهوم اصالت فرهنگی، رهایی، آموزش و مسائل فکری و فرهنگی جوامع آفریقایی است.
بولا در این اثر با بهره‌گیری از فلسفه، زیبایی‌شناسی و انسان‌شناسی به نقد میراث معرفتی و فرهنگی استعمار در آفریقا میپردازد و نشان می‌دهد که استعمار تنها به اشغال سرزمین‌ها محدود نبود، بلکه از طریق تولید دانش، مطالعات انسان‌شناختی، فعالیت‌های تبلیغی و نظام‌های آموزشی، تصویری خاص از «آفریقا» نیز ساخت.
کتاب همچنین به نقد وضعیت نخبگان و رهبران کشورهای آفریقایی پس از شکلگیری دولت‌های ملی میپردازد و مسئله بازتعریف هویت فرهنگی و رهایی فکری را در مرکز توجه قرار می‌دهد.
انتشار این اثر حاصل تلاش خانم نجاة محمد علی، نویسنده و پژوهشگر پرتلاش قطری است که پس از درگذشت عبدالله بولا، برای گردآوری، ویرایش، انتشار و در دسترس قرار دادن آثار منتشرنشدهِ وی تلاش کرده است. این کتاب در ۱۶۳ صفحه، به تازگی توسط انتشارات "دار رفیقي" در جوبا منتشر شده است.
@mr_ashoori
کتاب «مفهوم الأصالة الثقافية الأفريقية» نوشته عبدالله بولا، پژوهشگر و اندیشمند و هنرمند فقید سودانی، مجموعه‌ای از مقالات و پژوهش‌ها درباره مفهوم اصالت فرهنگی، رهایی، آموزش و مسائل فکری و فرهنگی جوامع آفریقایی است.
بولا در این اثر با بهره‌گیری از فلسفه، زیبایی‌شناسی و انسان‌شناسی به نقد میراث معرفتی و فرهنگی استعمار در آفریقا میپردازد و نشان می‌دهد که استعمار تنها به اشغال سرزمین‌ها محدود نبود، بلکه از طریق تولید دانش، مطالعات انسان‌شناختی، فعالیت‌های تبلیغی و نظام‌های آموزشی، تصویری خاص از «آفریقا» نیز ساخت.
کتاب همچنین به نقد وضعیت نخبگان و رهبران کشورهای آفریقایی پس از شکلگیری دولت‌های ملی میپردازد و مسئله بازتعریف هویت فرهنگی و رهایی فکری را در مرکز توجه قرار می‌دهد.
انتشار این اثر حاصل تلاش خانم نجاة محمد علی، نویسنده و پژوهشگر پرتلاش قطری است که پس از درگذشت عبدالله بولا، برای گردآوری، ویرایش، انتشار و در دسترس قرار دادن آثار منتشرنشدهِ وی تلاش کرده است. این کتاب در ۱۶۳ صفحه، به تازگی توسط انتشارات "دار رفیقي" در جوبا منتشر شده است.
@mr_ashoori
👌1
در میان پژوهشگران جهان عرب که مسئله خلافت را نه صرفاً به عنوان یک موضوع در فقه السیاسة بلکه به مثابه یک مسئله تاریخی و تاریخی‌شدنِ یک مفهوم سیاسی بررسی کرده‌اند، نام "وجیه کوثرانی" جایگاه ویژه‌ای دارد.
اهمیت پژوهش‌های این اندیشمند و مورخ مطرح و پرتلاش لبنانی در آن است که کوشیده است پرسش از خلافت را از قالب سنتیِ «آیا اسلام نظام خلافت را واجب کرده است یا نه؟» خارج کند و آن را در بستر تحولات تاریخی، ساخت دولت، رابطه سلطان و فقیه، استعمار، ملی‌گرایی و دگرگونی زبان سیاسی عربی قرار دهد.
یکی از مهم‌ترین آثار وی که در ایران کمتر به آن توجه شده، کتاب «الدولة والخلافة في الخطاب العربي إبان الثورة الكمالية في تركيا» است که نخستین بار در سال۱۹۹۶ منتشر شد. کوثرانی در این اثر به بررسی مجموعه‌ای از متون رشید رضا، علی عبدالرازق و عبدالرحمن الشهبندر در متن بحران خلافت و انقلاب آتاتورکی میپردازد.
اما به نظرم اهمیت واقعی این کتاب در روش آن است. این کتاب برای محققانی جذاب خواهد بود که صرف نظر از مواضع این متفکران، به دنبال پاسخ به این پرسش هستند که چه تحولی باعث شد «خلافت» در قرن بیستم تبدیل به یک مسئله شود؟
@mr_ashoori
اهمیت پژوهش‌های این اندیشمند و مورخ مطرح و پرتلاش لبنانی در آن است که کوشیده است پرسش از خلافت را از قالب سنتیِ «آیا اسلام نظام خلافت را واجب کرده است یا نه؟» خارج کند و آن را در بستر تحولات تاریخی، ساخت دولت، رابطه سلطان و فقیه، استعمار، ملی‌گرایی و دگرگونی زبان سیاسی عربی قرار دهد.
یکی از مهم‌ترین آثار وی که در ایران کمتر به آن توجه شده، کتاب «الدولة والخلافة في الخطاب العربي إبان الثورة الكمالية في تركيا» است که نخستین بار در سال۱۹۹۶ منتشر شد. کوثرانی در این اثر به بررسی مجموعه‌ای از متون رشید رضا، علی عبدالرازق و عبدالرحمن الشهبندر در متن بحران خلافت و انقلاب آتاتورکی میپردازد.
اما به نظرم اهمیت واقعی این کتاب در روش آن است. این کتاب برای محققانی جذاب خواهد بود که صرف نظر از مواضع این متفکران، به دنبال پاسخ به این پرسش هستند که چه تحولی باعث شد «خلافت» در قرن بیستم تبدیل به یک مسئله شود؟
@mr_ashoori
👌1
برای کسانی که می‌خواهند تحولات فکری جهان عرب را بهتر بشناسند، مطالعه شیخ «محمد الخضر حسین» بسیار مهم است.
خضر حسین، عالم تونسی و نخستین شیخ غیرمصری الازهر است که در مهم‌ترین منازعات فکری مصرِ پساعثمانی حضور داشت و درباره مسائلی چون اسلام، خلافت، حکومت، اصلاح دینی و رابطه سنت و تجدد مواضع مهمی اتخاذ کرد.
اهمیت خضر حسین زمانی بیشتر آشکار می‌شود که او را در کنار متفکرانی مثل علی عبدالرازق و طه حسین بخوانیم. کتاب مهم وی «نقض كتاب الإسلام وأصول الحكم» که در واقع پاسخ او به نظرات علی عبدالرازق بود، یکی از منابع مهم برای فهم مناقشه فکری پیرامون خلافت پس از سقوط عثمانی به‌‌شمار می‌رود.
خضر حسین را نباید صرفا به عنوان یک «عالم سنت‌گرا» خواند. وی محصول دوره‌ای بود که جهان عرب با پرسش‌های بنیادینی درباره دین، دولت، خلافت، هویت و مدرنیته مواجه شده بود. شاید مهم‌ترین دلیل مطالعه وی همین باشد:
برای فهم اندیشه عربی معاصر، فقط نباید به کسانی نگاه کرد که بعدها مشهور شدند، باید کسانی را هم خواند که در همان زمان در میدان واقعی منازعات فکری حضور داشتند.
@mr_ashoori
خضر حسین، عالم تونسی و نخستین شیخ غیرمصری الازهر است که در مهم‌ترین منازعات فکری مصرِ پساعثمانی حضور داشت و درباره مسائلی چون اسلام، خلافت، حکومت، اصلاح دینی و رابطه سنت و تجدد مواضع مهمی اتخاذ کرد.
اهمیت خضر حسین زمانی بیشتر آشکار می‌شود که او را در کنار متفکرانی مثل علی عبدالرازق و طه حسین بخوانیم. کتاب مهم وی «نقض كتاب الإسلام وأصول الحكم» که در واقع پاسخ او به نظرات علی عبدالرازق بود، یکی از منابع مهم برای فهم مناقشه فکری پیرامون خلافت پس از سقوط عثمانی به‌‌شمار می‌رود.
خضر حسین را نباید صرفا به عنوان یک «عالم سنت‌گرا» خواند. وی محصول دوره‌ای بود که جهان عرب با پرسش‌های بنیادینی درباره دین، دولت، خلافت، هویت و مدرنیته مواجه شده بود. شاید مهم‌ترین دلیل مطالعه وی همین باشد:
برای فهم اندیشه عربی معاصر، فقط نباید به کسانی نگاه کرد که بعدها مشهور شدند، باید کسانی را هم خواند که در همان زمان در میدان واقعی منازعات فکری حضور داشتند.
@mr_ashoori
👌6👏2👍1
کتاب «جنگ‌های عثمانی و فارسی (صفوی) و تأثیر آنها بر افول پیشروی اسلامی در اروپا» نوشته دکتر محمد عبد اللطيف هريدي، از آن دست آثاری است که سراغ پرسشی بزرگ رفته است. کتابی ۹۳ صفحه‌ای که نخستین بار در ۱۹۸۷ در قاهره منتشر شد.
هريدي در این اثر، به جنگ‌ها و رقابت‌های عثمانی و صفوی و تأثیر آن بر تحولات سیاسی و نظامی منطقه میپردازد و به طور خاص این پرسش را دنبال می‌کند که درگیری‌های طولانی در جبهه شرقی عثمانی، چه نسبتی با روند فتوحات این دولت در اروپا و سپس تغییر موازنه قدرت به سود اروپاییان داشته است.
نویسنده برای این بررسی از مجموعه‌ای از منابع و اسناد تاریخی، از جمله منابع ترکی عثمانی، بهره برده است.
یکی از نقاط تمرکز کتاب، ماجرای پیشروی عثمانی‌ها در قلب اروپا و شکست آنها در محاصره وین در ۱۶۸۳ است. شکستی که از به عنوان آغاز تغییر موازنه قدرت میان عثمانی و قدرت‌های اروپایی شناخته می‌شود.
این کتاب هنوز می‌تواند یک پرسش مهم را پیش روی خواننده بگذارد: در دوره‌ای که عثمانی و صفوی درگیر رقابت خود بودند، اروپا چگونه و با چه راهبردی موازنه را به سود خود تغییر داد!؟
@mr_aShoori
هريدي در این اثر، به جنگ‌ها و رقابت‌های عثمانی و صفوی و تأثیر آن بر تحولات سیاسی و نظامی منطقه میپردازد و به طور خاص این پرسش را دنبال می‌کند که درگیری‌های طولانی در جبهه شرقی عثمانی، چه نسبتی با روند فتوحات این دولت در اروپا و سپس تغییر موازنه قدرت به سود اروپاییان داشته است.
نویسنده برای این بررسی از مجموعه‌ای از منابع و اسناد تاریخی، از جمله منابع ترکی عثمانی، بهره برده است.
یکی از نقاط تمرکز کتاب، ماجرای پیشروی عثمانی‌ها در قلب اروپا و شکست آنها در محاصره وین در ۱۶۸۳ است. شکستی که از به عنوان آغاز تغییر موازنه قدرت میان عثمانی و قدرت‌های اروپایی شناخته می‌شود.
این کتاب هنوز می‌تواند یک پرسش مهم را پیش روی خواننده بگذارد: در دوره‌ای که عثمانی و صفوی درگیر رقابت خود بودند، اروپا چگونه و با چه راهبردی موازنه را به سود خود تغییر داد!؟
@mr_aShoori
👌4
برای کسانی که می‌خواهند تحولات اندیشه سیاسی اسلامی و میراث فکری شیخ یوسف قرضاوی در قطر را بهتر بشناسند، پیگیری آثار دکتر عصام البشیر اهمیت ویژه‌ای دارد.
البشیر از شاگردان و همراهان قدیمی قرضاوی و از چهره‌های مهم حلقه علمی شکل‌گرفته پیرامون وی پس از حضور در کشور قطر به شمار می‌رود. اهمیت وی فقط محدود به رابطه استاد و شاگردی نیست، بلکه در آثارش می‌توان تلاش برای تبیین، بازخوانی و ادامه روش فکری قرضاوی را مشاهده کرد.
به همین دلیل، آثار البشیر برای پژوهشگرانی که می‌خواهند بدانند اندیشه قرضاوی چگونه در میان شاگردان و نسل پس از وی بازخوانی و تداوم یافت، اهمیت خاصی دارد به ویژه در موضوعاتی مانند فقه مقاصدی، تجدید اندیشه اسلامی و مفهوم وسطیه.
یکی از جدیدترین نمونه‌ها، مقاله البشیر با عنوان «معالم التجديد في المصطلحات والمفاهيم عند العلامة يوسف القرضاوي» است که در سال ۲۰۲۵ در مجله دانشکده شریعت دانشگاه قطر منتشر شد. البشیر در این مقاله بخشی از مبانی روش‌شناختی قرضاوی را صورت‌بندی می‌کند و نشان می‌دهد که مکتب «وسطیه» مد نظر وی متکی بر مجموعه‌ای از اصول در فهم نص، مقاصد و نسبت میان ثابت و متغیر بوده است.
@mr_ashoori
البشیر از شاگردان و همراهان قدیمی قرضاوی و از چهره‌های مهم حلقه علمی شکل‌گرفته پیرامون وی پس از حضور در کشور قطر به شمار می‌رود. اهمیت وی فقط محدود به رابطه استاد و شاگردی نیست، بلکه در آثارش می‌توان تلاش برای تبیین، بازخوانی و ادامه روش فکری قرضاوی را مشاهده کرد.
به همین دلیل، آثار البشیر برای پژوهشگرانی که می‌خواهند بدانند اندیشه قرضاوی چگونه در میان شاگردان و نسل پس از وی بازخوانی و تداوم یافت، اهمیت خاصی دارد به ویژه در موضوعاتی مانند فقه مقاصدی، تجدید اندیشه اسلامی و مفهوم وسطیه.
یکی از جدیدترین نمونه‌ها، مقاله البشیر با عنوان «معالم التجديد في المصطلحات والمفاهيم عند العلامة يوسف القرضاوي» است که در سال ۲۰۲۵ در مجله دانشکده شریعت دانشگاه قطر منتشر شد. البشیر در این مقاله بخشی از مبانی روش‌شناختی قرضاوی را صورت‌بندی می‌کند و نشان می‌دهد که مکتب «وسطیه» مد نظر وی متکی بر مجموعه‌ای از اصول در فهم نص، مقاصد و نسبت میان ثابت و متغیر بوده است.
@mr_ashoori
👍3👌2
آنچه در یمن در حال وقوع است، تشدیدی بی‌سابقه در روند جنگ از سال ۲۰۲۲ تاکنون به شمار می‌رود و شمار قربانیان و مجروحان یمنی به حدود ۹۰۰ نفر رسیده است.
پیامد راهبردی این تحولات، به روند رخدادها در محورهای الجوف در شمال، البیضاء در مرکز و المخا در جنوب غربی بستگی دارد.
سؤال اين است كه آیا این جنگ، نبردی پایانی برای درهم‌شکستن طرف مقابل است یا صرفا نوعی چانه‌زنی مذاکراتی از مسير خشونت‌بار خون و آتش؟!
@mr_ashoori
پیامد راهبردی این تحولات، به روند رخدادها در محورهای الجوف در شمال، البیضاء در مرکز و المخا در جنوب غربی بستگی دارد.
سؤال اين است كه آیا این جنگ، نبردی پایانی برای درهم‌شکستن طرف مقابل است یا صرفا نوعی چانه‌زنی مذاکراتی از مسير خشونت‌بار خون و آتش؟!
@mr_ashoori
نگاه اماراتی به تحولات یمن/ مدیر پیشین شبکه اسکای‌نیوز امارات:
سقوط کامل شهر المخا و پیشرویِ حوثی-سپاهی به سمت جزایر مقابل ساحل این شهر، خطرناک‌ترین تحول امنیتی و ژئو‌استراتژیک از سال ۲۰۱۵ تاکنون است و تهدیدی مستقیم برای امنیت باب‌المندب و سراسر دریای سرخ به شمار می‌رود.
این اتفاق پس از آن رخ می‌دهد که تنگه هرمز با استفاده از قدرت نظامی به‌طور اجباری بازگشایی شد و حدود ۴۰ درصد از صادرات نفتی که پیش از جنگ از این مسیر عبور می‌کرد، دوباره احیا شد.
این از هر نظر یک فاجعه راهبردی است، هرچند وقوع آن پدیده‌ای نیست که تنها به امروز مربوط باشد.
@mr_ashoori
سقوط کامل شهر المخا و پیشرویِ حوثی-سپاهی به سمت جزایر مقابل ساحل این شهر، خطرناک‌ترین تحول امنیتی و ژئو‌استراتژیک از سال ۲۰۱۵ تاکنون است و تهدیدی مستقیم برای امنیت باب‌المندب و سراسر دریای سرخ به شمار می‌رود.
این اتفاق پس از آن رخ می‌دهد که تنگه هرمز با استفاده از قدرت نظامی به‌طور اجباری بازگشایی شد و حدود ۴۰ درصد از صادرات نفتی که پیش از جنگ از این مسیر عبور می‌کرد، دوباره احیا شد.
این از هر نظر یک فاجعه راهبردی است، هرچند وقوع آن پدیده‌ای نیست که تنها به امروز مربوط باشد.
@mr_ashoori
👌5
در کتاب‌های تاریخ خاورمیانه در جنگ جهانی، فرودستان تقریبا هیچ جایگاهی ندارند. همه جا صحبت از ژنرال آلِنبی، لورنس عربستان و شریف حسین است.
کایل اندرسون، تاریخ‌‌نگار و استاد دانشگاه ایالتی نیویورک اما در کتابش «سپاه کارِ مصر» رویکردی متمایز دارد. وی در این کتاب، یک گزاره مرکزی و مهم ارائه می‌دهد: امپراتوری بریتانیا برای چرخاندن ماشین جنگی خود در خاورمیانه، بیش از نیم میلیون روستایی مصری را به بیگاری گرفت تا راه‌آهن بسازند و آذوقه جابه‌جا کنند.
اندرسون ثابت می‌کند که جرقه انقلاب بزرگ ۱۹۱۹ مصر علیه انگلستان، نه در کافه‌های روشنفکری قاهره، بلکه در اردوگاه‌های کار اجباری و میان دهقانان جان‌به‌لب‌آمده، زده شد.
تغییر زاویه دید از «ژنرال‌ها» به «کارگرانِ» گمنام، رویکردی است که تاریخ‌نویسی جدید به آن نیاز مبرم دارد. زاویه‌ای که تبارشناسیِ رنجِ مشترکِ خاورمیانه (به ویژه در دوره اشغال) را آشکارتر خواهد کرد.
@mr_ashoori
کایل اندرسون، تاریخ‌‌نگار و استاد دانشگاه ایالتی نیویورک اما در کتابش «سپاه کارِ مصر» رویکردی متمایز دارد. وی در این کتاب، یک گزاره مرکزی و مهم ارائه می‌دهد: امپراتوری بریتانیا برای چرخاندن ماشین جنگی خود در خاورمیانه، بیش از نیم میلیون روستایی مصری را به بیگاری گرفت تا راه‌آهن بسازند و آذوقه جابه‌جا کنند.
اندرسون ثابت می‌کند که جرقه انقلاب بزرگ ۱۹۱۹ مصر علیه انگلستان، نه در کافه‌های روشنفکری قاهره، بلکه در اردوگاه‌های کار اجباری و میان دهقانان جان‌به‌لب‌آمده، زده شد.
تغییر زاویه دید از «ژنرال‌ها» به «کارگرانِ» گمنام، رویکردی است که تاریخ‌نویسی جدید به آن نیاز مبرم دارد. زاویه‌ای که تبارشناسیِ رنجِ مشترکِ خاورمیانه (به ویژه در دوره اشغال) را آشکارتر خواهد کرد.
@mr_ashoori
👍15👌3
وقتی طبقات جدید، دست به قلم میشوند
در دمشق قرن هجدهم در دوره عثمانی، فردی به نام احمد ابن بُدیر (ابن بدیر حلّاق) که پیشه‌اش سلمانی بود، اقدام به نوشتن وقایع شهر دمشق کرد، کاری که تا آن زمان عمدتا در قلمرو عالمان و نویسندگان حرفه‌ای قرار داشت.
دکتر «دانة السجدی» استاد دانشگاه بوستون در کتابش «سلمانی دمشق: نوآمدگان عرصه کتابت در منطقه شام» نشان می‌دهد که ابن بدیر یک استثنا نبود. در آن دوره، تحولی رخ داده بود و بازرگانان، پیشه‌‌وران و نویسندگانی بیرون از طبقه سنتی علما به ثبت وقایع روی آوردند. سجدی این پدیده را «سواد نو» می‌نامد، ظهور گروه‌هایی تازه که پیش از این معمولا تولید روایت تاریخی را در اختیار نداشتند.
اهمیت کار ابن بدیر علاوه بر تاریخ‌نگاری توسط طبقه جدید، این بود که موضوع تاریخ هم تغییر کرده بود: زندگی روزمره، مردم عادی، شایعات، منازعات محلی و اتفاقات شهر، وارد متن تاریخی شدند. اموراتی که در تاریخ‌های رسمی کمتر دیده می‌شد.
اما شاید نکته قابل توجه کتاب سجدی آن باشد که وی در پیِ پاسخ به پرسشی مهم بود: چه زمانی و چگونه، افراد تازه‌ای احساس کردند که خود نیز می‌توانند روایتگر تاریخ باشند؟
@mr_ashoori
در دمشق قرن هجدهم در دوره عثمانی، فردی به نام احمد ابن بُدیر (ابن بدیر حلّاق) که پیشه‌اش سلمانی بود، اقدام به نوشتن وقایع شهر دمشق کرد، کاری که تا آن زمان عمدتا در قلمرو عالمان و نویسندگان حرفه‌ای قرار داشت.
دکتر «دانة السجدی» استاد دانشگاه بوستون در کتابش «سلمانی دمشق: نوآمدگان عرصه کتابت در منطقه شام» نشان می‌دهد که ابن بدیر یک استثنا نبود. در آن دوره، تحولی رخ داده بود و بازرگانان، پیشه‌‌وران و نویسندگانی بیرون از طبقه سنتی علما به ثبت وقایع روی آوردند. سجدی این پدیده را «سواد نو» می‌نامد، ظهور گروه‌هایی تازه که پیش از این معمولا تولید روایت تاریخی را در اختیار نداشتند.
اهمیت کار ابن بدیر علاوه بر تاریخ‌نگاری توسط طبقه جدید، این بود که موضوع تاریخ هم تغییر کرده بود: زندگی روزمره، مردم عادی، شایعات، منازعات محلی و اتفاقات شهر، وارد متن تاریخی شدند. اموراتی که در تاریخ‌های رسمی کمتر دیده می‌شد.
اما شاید نکته قابل توجه کتاب سجدی آن باشد که وی در پیِ پاسخ به پرسشی مهم بود: چه زمانی و چگونه، افراد تازه‌ای احساس کردند که خود نیز می‌توانند روایتگر تاریخ باشند؟
@mr_ashoori
👌6
ناضلتُ عن حقٍ يُحاوِلُ ذو هوی
تصويرَه للناس شيئا منکَرا
يکفيني کوبُ لبَنٍ و کسرة خُبز
و علی الدنيا بعدَهُما العفاء
برای حقی مبارزه کردم که از سرِ هوس کوشیدند
آن را در نظر مردم، امری ناپسند جلوه دهند
مرا کاسه‌‌ای شیر و پاره‌ای نان بس است
و پس از آن، اف بر این دنیا
(محمد الخضر حسین)
تصويرَه للناس شيئا منکَرا
يکفيني کوبُ لبَنٍ و کسرة خُبز
و علی الدنيا بعدَهُما العفاء
برای حقی مبارزه کردم که از سرِ هوس کوشیدند
آن را در نظر مردم، امری ناپسند جلوه دهند
مرا کاسه‌‌ای شیر و پاره‌ای نان بس است
و پس از آن، اف بر این دنیا
(محمد الخضر حسین)
Telegram
مطالعات جهان عرب
برای کسانی که می‌خواهند تحولات فکری جهان عرب را بهتر بشناسند، مطالعه شیخ «محمد الخضر حسین» بسیار مهم است.
خضر حسین، عالم تونسی و نخستین شیخ غیرمصری الازهر است که در مهم‌ترین منازعات فکری مصرِ پساعثمانی حضور داشت و درباره مسائلی چون اسلام، خلافت، حکومت، اصلاح…
خضر حسین، عالم تونسی و نخستین شیخ غیرمصری الازهر است که در مهم‌ترین منازعات فکری مصرِ پساعثمانی حضور داشت و درباره مسائلی چون اسلام، خلافت، حکومت، اصلاح…
👍3👌2
🔻تاریخ معاصر مصر از زاویه‌ای کمتر دیده‌شده
وقتی از تاریخ معاصر مصر حرف می‌زنیم، معمولا به سراغ جنبش‌های ملی‌گرا، اشغالگری بریتانیا، جمال عبدالناصر، انقلاب‌ها و کودتاها می‌رویم. اما در این میان، یک پرسش کمتر مطرح می‌شود: مصری‌ها در جریان مبارزه برای استقلال، چه تصوری از حکومت آینده کشورشان داشتند؟ چه کسانی درباره قانون اساسی، پارلمان و حدود قدرت سیاسی بحث می‌کردند؟
میساکو ایکدا، استاد دانشکده مطالعات جهانی دانشگاه ناگویای ژاپن، از پژوهشگرانی است که تاریخ مصر را از همین زاویه بررسی می‌کند. وی در سال ۱۹۹۸ دکترای تاریخ و مطالعات خاورمیانه را از دانشگاه هاروارد دریافت کرده و پژوهش‌هایش عمدتا بر تاریخ معاصر مصر، پارلمان‌گرایی و مشروطه‌خواهی تمرکز دارد.
اثر مهم وی، کتابی است با نام « ناصر؛ فراز و فرود ناسیونالیسم عربی» که به جمال عبدالناصر و تحولات ناسیونالیسم عربی میپردازد. با این حال وی مقاله ارزشمندی دارد با عنوان Independence and Constitutionalism in Egypt (استقلال و مشروطه‌خواهی در مصر ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۲) که در مجله دانشگاه کمبریج منتشر شده است. ایکدا در این مقاله استدلال می‌کند که تاریخ استقلال مصر را نباید صرفا در چارچوب مبارزه با استعمار فهمید. در کنار مطالبه استقلال از بریتانیا، مسئله دیگری نیز مطرح بود: مصر مستقل چگونه باید اداره شود و قانون اساسی چه جایگاهی در نظم سیاسی آینده داشته باشد؟
وی با بازخوانی مذاکرات سیاسی سال‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۲۲ نشان می‌دهد که مشروطه‌خواهی در کنار ناسیونالیسم، یکی از مؤلفه‌های مهم منازعات سیاسی آن دوره بود، موضوعی که در برخی روایت‌های تاریخی زیر سایه مبارزه ضداستعماری قرار گرفته است.
نکته حائز اهمیت در کار ایکدا، شیوه‌‌ی نگاهِ وی به تاریخ است. به جای آنکه روایت را به رهبران مشهور و نقاط تحول محدود کند، به سراغ اسناد، مذاکرات سیاسی و روند شکلگیری نهادهای حکومتی می‌رود. رویکردی که یادآوری می‌کند تاریخ جهان عرب را باید فراتر از روایت‌های رایج استعمار، ناسیونالیسم و انقلاب نیز خواند.
@mr_ashoori
وقتی از تاریخ معاصر مصر حرف می‌زنیم، معمولا به سراغ جنبش‌های ملی‌گرا، اشغالگری بریتانیا، جمال عبدالناصر، انقلاب‌ها و کودتاها می‌رویم. اما در این میان، یک پرسش کمتر مطرح می‌شود: مصری‌ها در جریان مبارزه برای استقلال، چه تصوری از حکومت آینده کشورشان داشتند؟ چه کسانی درباره قانون اساسی، پارلمان و حدود قدرت سیاسی بحث می‌کردند؟
میساکو ایکدا، استاد دانشکده مطالعات جهانی دانشگاه ناگویای ژاپن، از پژوهشگرانی است که تاریخ مصر را از همین زاویه بررسی می‌کند. وی در سال ۱۹۹۸ دکترای تاریخ و مطالعات خاورمیانه را از دانشگاه هاروارد دریافت کرده و پژوهش‌هایش عمدتا بر تاریخ معاصر مصر، پارلمان‌گرایی و مشروطه‌خواهی تمرکز دارد.
اثر مهم وی، کتابی است با نام « ناصر؛ فراز و فرود ناسیونالیسم عربی» که به جمال عبدالناصر و تحولات ناسیونالیسم عربی میپردازد. با این حال وی مقاله ارزشمندی دارد با عنوان Independence and Constitutionalism in Egypt (استقلال و مشروطه‌خواهی در مصر ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۲) که در مجله دانشگاه کمبریج منتشر شده است. ایکدا در این مقاله استدلال می‌کند که تاریخ استقلال مصر را نباید صرفا در چارچوب مبارزه با استعمار فهمید. در کنار مطالبه استقلال از بریتانیا، مسئله دیگری نیز مطرح بود: مصر مستقل چگونه باید اداره شود و قانون اساسی چه جایگاهی در نظم سیاسی آینده داشته باشد؟
وی با بازخوانی مذاکرات سیاسی سال‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۲۲ نشان می‌دهد که مشروطه‌خواهی در کنار ناسیونالیسم، یکی از مؤلفه‌های مهم منازعات سیاسی آن دوره بود، موضوعی که در برخی روایت‌های تاریخی زیر سایه مبارزه ضداستعماری قرار گرفته است.
نکته حائز اهمیت در کار ایکدا، شیوه‌‌ی نگاهِ وی به تاریخ است. به جای آنکه روایت را به رهبران مشهور و نقاط تحول محدود کند، به سراغ اسناد، مذاکرات سیاسی و روند شکلگیری نهادهای حکومتی می‌رود. رویکردی که یادآوری می‌کند تاریخ جهان عرب را باید فراتر از روایت‌های رایج استعمار، ناسیونالیسم و انقلاب نیز خواند.
@mr_ashoori
👌3