Инде беләсездер, ноябрь белән декабрьдә иске татар теле буенча онлайн-дәресләр оештырылды. Алар бик күп кешенең тырышлыгы, берләшеп уртак мәсьәләләрне хәл итү теләге белән тормышка ашты. Ике сыйныф өчен 12 шәр дәрес, яңа уку әсбабы, бүгенге көндә дә кайный торган яңа бер проект - болар барысы да ике айлык эшнең җимешләре, фәвакиһел җөласа. Сезгә шушы маҗара турында бер язма да әзерләдем.

Әлеге проектта катнашучыларга чиксез рәхмәтләремне белдерәм. Алга таба да бергә-бергә дәвам итәргә, мирасыбызны өйрәнүдә яңа үрләргә ирешергә язсын!

Опубликовали фильм, над которым довольно долго работали. Это интервью с выдающимся исламским архитектором Абдель-Вахидом Эль-Вакилем. Критика модернистской архитектуры, устройство традиционного арабского дома, символизм исламской архитектуры. Enjoy!

https://youtu.be/arTivLicuEs

"Why don't you have any ruins of any palace in ancient Egypt? All ancient Egypt you have is pyramids, temples and everything. Why? Because the pharaoh did not have a granite and marble house — he had the same house as the people. He had a house made of a mud brick. And that's why they don't exist today. And they shouldn't exist today, because these buildings are not to remain for eternity. It's like the human beings, they are made from the same material as the human beings. God created us of earth, and we live in houses of earth, and we die, and our buildings die with us. But our monuments, our sacred buildings, our mosques — no, they last, because the spirit does not die. It is only the material body that die."

Бүгенгә видеолар бетте дип уйламыйсыздыр бит?

Һәр «хороший русский» өчен must-watch булган яңа видеоинша белән бүлешәм. Видеода тасвирланган фәлакәтләр татарга да кагыла. Бүгенге "халык җырлары", "халык биюләре", "халык йолалары", "халык театры" ХХ гасыр продукты булуын онытмыйк. Булмаса, карт бабамның рамазаниясенә аерым шәрехләр дә ясарга кирәк булмас иде, аны бер укудан аңлап булыр иде, һәм аның дини образлар белән сугарылган булуы гади укучыга бернинди кыенлыклар тудырмас иде.

Белгеч тормышындагы бер хәлне бәян итә: ул укучыларына һинд, кытай, япон һәм урыс халык җырларын тыңлата (эстраданың "халык җырларын" түгел, ә халыкның нәкъ үзе башкарган җырларны). Укучыларыннан һәр җырның кайсы халыкныкы булуын билгеләргә сорый. Алар исә урыс җырыннан башка барлык җырларның кайсы халыкныкы икәнен әйтеп бирә, ә урыс башкаруы турында: «Бу нинди телдә соң?» — дип сорыйлар икән.

"Падение идеологии не меняет ситуацию к лучшему. Несколько поколений советских людей живет в отрыве от родных традиций. Их личный опыт уже не позволяет отличить подлинную народную культуру от советского эстрадного новодела. Многое попросту уходит в небытие. Но даже не это является главной утратой. В конце концов песни можно и выучить, танцы отрепетировать, а рубахи заказать в ателье. Однако этого для традиционной культуры мало. Самое главное, что исчезает — это соучастие. Традиционная культура — это культура соучастия. Культура глобализированного мирового опыта — это культура смотрения, разделения на акторов (актеров) и потребителей. Такое советское разделение сохраняется и сегодня. Якобы народные песни, якобы народные танцы и праздники — все это до сих пор существует и активно поддерживается на сцене. Но обычные зрители все меньше и меньше готовы это воспринимать.

Вместе с этим продолжают возникать и новые подмены. Они уже не связаны напрямую с советской идеологией или советским наследием. Однако все не так безнадежно: отличить традиционную культуру от подделки можно. Специалисты по народной культуре есть, и это вселяет надежду: "А их легко определить. Ну хотя бы по вопросу, какую традицию вы поете? Если люди занимаются серьезной традицией, они вам всегда точно скажут. Не просто, а точно, до области, до района скажут, что они поют".
Таких мастеров можно найти в фольклорном движении. Оно не так велико, но довольно активно. Праздники, встречи, вечерки — они позволяют прикоснуться к живому опыту наших предков, позволяют узнать и почувствовать чуточку лучше. А узнав их, мы лучше узнаем и самих себя".

Шуңа да «Илаһи моң» кебек чаралар аерым әһәмияткә ия. Коръәне Кәримне татар мәкаме белән уку, дин тыелуга кадәр киң таралган әсәрләрне яттан сөйләү һәм мөнәҗәтләр әйтү бәйгеләре — болар барысы да милләтебезне рәсми репрезентация богауларыннан азат итә. Әлбәттә, сабантуйсыз (несабантуецентричный) милләт фикере бүгенге истеблишментка ошап җитми, шунлыктан аларның бу өлкәдә ярдәме дә юк дәрәҗәдә.

ئلگره ک یازغان بر یازمامه علاوَتاً:

Подумалось. В последние десятилетия много внимания обращается на важность сохранения и развития татарского и других национальных языков. ДУМ РТ тоже много об этом говорит и делает. Есть ли, однако, фетвы авторитетных правоведов хотя бы об одобряемости усилий мусульман по развитию своих национальных/этнических языков и культур? (Если таковые вообще возможны по подобным вопросам). Обычно (и справедливо) говорят о необходимости знать родной язык, чтобы обращаться к письменному наследию своих мусульманских предков. Но оформлено ли это в виде некоей фетвы более-менее авторитетного ученого, а не частного мнения неких мусульманских деятелей? Насколько я знаю, однозначно одобряемым в Исламе является изучение только арабского языка (понятно почему). В среде османских ученых ценность турецкого, помимо сугубо материального аспекта (государственный и наиболее распространенный язык), заключалась в том, что он облегчал изучение арабского. То же самое можно было сказать про татарский досоветского периода. Какова ценность татарского с этой точки зрения сейчас? Изучить арабский при посредстве английского или русского не сложнее, чем при посредстве татарского. Исламской литературы на русском и английском уж точно больше, чем на татарском. Да, знание татарского/османского/чагатайского нужно для изучения старого тюрко-мусульманского письменного наследия - но является ли, во-первых, это наследие столь бесспорно ценным с точки зрения Ислама, чтобы заинтересовать широкие массы населения в изучении родного (для многих условно родного) языка? Ведь достаточно сравнительно небольшого числа владеющих этим языком специалистов (как сегодня знатоков латинского и древнегреческого)? К тому же современный татарский выхолощен десятилетиями атеистической и русификаторской политики и небрежением самих носителей языка. Не лучше ли направить энергию и средства мусульман на первоочередное изучение безусловно полезных для дуньи английского и русского и безусловно полезного для дуньи и ахирата арабского? А другие языки пусть изучают те, кому хочется и кому нравится?

منه شوندی فکرلر...

https://xn--r1a.website/dr_bormotucher/515

Мало что поднимает настроение в январскую серость, как этот милый плакат в РИУ :з 🌈

Некоторые удивляются, как можно читать османские документы, написанные вычурным языком и не менее вычурным почерком. Всё не так страшно, как кажется. Во-первых, несмотря на всю свою сложность (но и богатство!) (в основном благодаря арабо-персидским заимствованиям), у османско-турецкого были более-менее устоявшиеся грамматика, правописание и лексический состав. Особенно это касалось языка документов, где, как и в любом другом канцелярите, широко использовались клишированные обороты и выражения. Во-вторых, работу исследователя сильно облегчает знание особенностей османской дипломатики (не путать с дипломатией!) - правил расположения составных частей текста документов (обычно со стандартными оборотами). Для интересующихся прикрепил к посту лучшую на сегодня работу по османской дипломатике.
...Но сначала по-любому нужно усвоить основы не только современного турецкого языка, но и арабской и персидской грамматик. А также иметь под рукой набор османских, персидских и арабских словарей - они обязательно пригодятся.

Еще кое-что о трудностях османского.
(Мораль: в совершенстве овладеть османским очень трудно, но довести его до уровня, позволяющего проводить нормальную исследовательскую работу, вполне реально).

От себя: изучение османского существенно облегчает изучение других старых тюрко-мусульманских литературных языков.

https://xn--r1a.website/wildfield/5327

Яңа төркемгә рәхим итегез! «Хозур» телеканалында чыга торган «Имамнан сорыйк» тапшыруына багышланган канал

Көннәрдән бер көнне мөнаҗәтләр китабын актарып утырганда, аңлашылмаган, сәер яңгыраган бер юлларга юлыктым: «Йәмән илләрендә вәйсел-карани». Җыентыкны төзүчеләр минем кебек диваналар өчен искәрмә-сноска да куйганнар: вәйсел-карани — Коръәнне күп укучы имеш. Тәрҗемәләр ничек ясалганын яхшы белгәнгә (тәрҗемәләр ясаганда ялкаулану белән иренү арасында зур көрәш бара), мин бу мәгълүмат белән генә кәнәгатьләнмәскә булдым. Бәхре гыйлем гуглга чумып чыккач, юл хәрефеннән язылган «вәйсел-карани» гыйбарәсенең кеше исеме булуын ачыкладым.

Вәйс әл-Караниның бөек каһарманлыгы, илаһи гыйшкы гасырлар буе мөселман шагыйрьләрен дулкынландырып, илһамландырып тора. Гарәп һәм фарсы әдәбиятларына кагылмыйча, төрек әдәбиятында гына Вәйс әл-Карани хакында Юныс Әмрәнең, Ташлыҗалы Яхъяның, Шәрәф ханымның шигырьләре, Сабайиның мәснәви жанрында язылган әсәре билгеле. Татарлар арасында «Йәмән илләрендә Вәйсел-Карани» мөнаҗәте шактый киң таралган.

Киләсе мәгълүмат Ә. Сибгатуллинаның «Илаһи гашыйклар юлыннан» китабыннан кыскартып алынды.

Һәр сәхәр вактында калкып гизәрде,
Йапанны-языны сәйран итәрде,
Гадәте бу иде: тәвә¹ көтәрде
Йәмән илләрендә Вәйс әл-Карани,
Гарәп чүлләрендә Вәйс әс-Солтани

¹ тәвә — дөя

Кем соң ул Вәйс әл-Карани? Аның чын исеме — Үвәйс. Ул Йәмәндә Каран дигән авылда туган, шул авылга нисбәтән Карани тәхәллүсе бирелгән. Гади халык телендә исә «Вәйсел-Карани» формасы таралыш тапкан.

Һәр сәхәр вактында бу иде касды²,
Йастыгы таш иде, түшәге — пусты³,
Алланың хәбибе, сәүдеге дусты,
Йәмән илләрендә Вәйс әл-Карани,
Гарәп чүлләрендә Вәйс әс-Солтани

² касд — максат
³ пусты — тиредән

Үвәйс сабый чагында ук потларга табынудан баш тарта. Мәҗүсиләр җәмгыяте тарафыннан кире кагылгач, Үвәйс үз эченә бикләнә: көннәр буе далада-чүлдә көтү көтә, дөяләр, кошлар, агачлар, үлән-чәчәкләр, җил белән сөйләшә. Табигатьне күзәтү аны дөнья бөек көч — Аллаһ Тәгалә тарафыннан яратылган дигән фикергә китерә.

Һәр сәхәр вактында бу иде эше:
Арпадин икмәкде йидеге ашы
Акарды күзендин мөбарәк яше, —
Йәмән илләрендә Вәйс әл-Карани,
Гарәп чүлләрендә Вәйс әс-Солтани

Авыл халкы Үвәйсне көннән-көн чит итә, хәтта диваналыгы дөяләргә йогар дип, аңа көтүне тапшырмаска карар итәләр. Әмма аның кебек бер телем арпа икмәгенә көтү көтәргә риза булган кешене таба алмаганга, бу фикердән кире кайталар.

Гасасы⁴ бар иде хөрмә талыннан,
Хиркасы⁵ бар иде тәвә йоныннан,
Һич хата чыкмасты аның теленнән,
Йәмән илләрендә Вәйс әл-Карани,
Гарәп чүлләрендә Вәйс әс-Солтани

⁴ гаса — таяк
⁵ хирка — чапан

Ниһаять, Мөхәммәд ﷺ үзенә Аллаһ Тәгалә йөкләгән бөек эшне — ислам динен таратуны башлап җибәрә. Мөхәммәднең ﷺ дөньяга киләсен, аның Хак илчесе булачагын ишетеп куанган, аның кырык яшьләргә җитүен тилмереп көткән Үвәйс һаман сахраларда дөя көтүен дәвам иттерә. Аның пәйгамбәр ﷺ белән күрешәсе килсә дә, ул карт һәм авыру әнкәсен калдырып китә алмый. Бер көнне әнисе аңа Мөхәммәд ﷺ янына барып кайтырга кирәк ди. Үвәйс Мәдинәгә юл тота. Менә, ниһаять, ул рәсүлулланың ﷺ капкасы төбендә. Капканы шакыгач, бер хатын әлеге Аллаһ колының кемлеген, морадының ни икәнен сорый. Бу — хәзрәти Гайшә була. Вәйс әл-Карани җәвабыннан соң ул Мөхәммәднең ﷺ өйдә юклыгын, аның берничә көннән сәфәрдән кайтачагын аңлатып бирә. Әммә Үвәйс авыру әнкәсе янына ашыгуын әйтә. Шул кадәр ерактан җәяү килеп тә, аның кире юлга чыгуына хәзрәти Гайшә бик гаҗәпләнә.

Пәйгамбәр мәчеттән әүенә килде,
Гайшәдән сорады: «Әүә кем килде?»
Дустының килдекен нурыннан белде —
Йәмән илләрендә Вәйс әл-Карани,
Гарәп чүлләрендә Вәйс әс-Солтани

Хәзрәти Мөхәммәд ﷺ инде күптән Йәмән илләренда Үвәйс атлы бер иманы гаять нык кол барлыгы турында белгән була, ул Үвәйсне күрми калуынына бик борчыла. Мәчеттә дә ул бу хакта бик ачынып сөйли һәм хәзрәти Гали белән хәзрәти Гомәргә رضي الله عنهما үзе үлгәннән соң хиркасын (чапанын) Вәйс әл-Каранига тапшыруын сорый.

Вәйс әл-Карани юлыннан китеп, камиллеккә ирешкән, үз тарикатьләрен төзегән мөтасаувыфларның иң күренеклеләрен генә санап китик:

1. Ибраһим бине Әдһәм (874/875 еллар тирәсендә үлгән) — Бәлех солтаны. Тәхетеннән һәм таҗыннан ваз кичеп, Аллаһ Тагалә юлына баш куйган бөек каһарман.

2. Шәйх Әбелхәсән Харкани (1034 елда үлгән)

3. Баязид Бистами (874 елда үлгән)

4. Әбелкасыйм Җурҗани (1076 елда үлгән)

5. Шәйх Нәҗметдин Көбра (1221 елда үлгән) — кубравия тарикатенә нигез салучы. Монгол яуларында шаһид киткән.

6. Мөхәммәд Баһаветдин Нәкышбәнди (1389 елда үлгән) — нәкышбәндия тарикатен коручы
һ.б.лар