پیشاپیش، عید سعید قربان بر همگان مبارک باد . التماس دعا 🌺


#نسخه_خوانی

می­رسد عید و کشتۀ آنم
که کُنَد غمزۀ تو قربانم

تیغ از کشتنم دریغ مدار
که برآمد درین هوس، جانم

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

شیخ نجم الدّین ابهری رحمه الله علیه در وفاتِ پسرش که شبِ عید از بام بیفتاد و به جوار حقّ پیوست :

حاشا که من از دستِ تو افغان کنمی
یا نیز دمی خلاف فرمان کنمی

صد قرّۀ عین دگرم بایستی
تا عید برای تو به قربان کنمی

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 شاعر: شیخ نجم الدّین ابهری
📙 جنگ خطی ش ۹۰۰ کتابخانه مجلس ،صفحهء ۵۲۴

✍️ برداشت از کانال محترم ادب و حکمت ( با تشکر)
https://xn--r1a.website/adabvahekmat/9400

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

بی‌توام نیست حیاتی، که توان گفت ازآن
این‌قَدَر هست که گاهی نَفَسی می‌آید

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸شاعر: #ملا_حسین_درویش_واله_هروی ، شاعر برجسته سده یازدهم در سبک هندی، از شاگردان ملافصیحی انصاری بود. در عهد شاه‌جهان (۱۰۷۳-۱۰۶۹ ق) به هند رفت. در زمان قاسم‌خان جوینی، حاکم بنگال، در آن دیار ساکن شد. او شاگرد و مصاحب میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی نیز بود.

📙از یک مجموعۀ خطی مجلس

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

‍ #نسخه_خوانی

... اقسام نامه درین زمانه [نیمۀ اول قرن 13 هـ] به سه قِسم است [:]
- اول آنکه به جانب «اعلی» [مقامات عالی و بالا] نویسند.
- دوم، به «مساوی» [ اشخاص هم‌رتبه و همتراز].
- سیّوم به «ادنی» [ اشخاص و مقامات پایین‌تر، زیردستان و فروتَران].

نامۀ پادشاهان را که به مردم فروتر در مرتبه نویسند، «فرمان»، «نشان»، «خطاب» و «پروانه» و «توقیع»، و در تُرکی، «یرلیغ» گویند؛ لیکن در این عصر، «فرمان»، نامۀ پادشاهان را نامند که به «ادنی» نویسند و «پروانه» آن است که به مُهر وُزَرا و اُمَرا باشد؛
و آنچه را که سوای سلاطین و وزرا، دیگران به «ادنی» برنگارند، «مفاوضه» و «ملاطفه» و «مشرفه ملفوظه» و «معاطفه» خوانند؛
و هرچه به «مساوی» ثبت گردانند، آن را «صحیفه» و «مکاتبه» و «مکتوب» و «نَمیقه» و «مراسله» و «نامه» و «خط» و «کتابت» و «عنوان» گویند؛
و آنچه فروتَران به «اعلی» نویسند، «عرضه» و «عریضه» و «عرضی» و «التماس» باشد؛
و نیز درین جزو زمان، نوشتۀ سلاطین و امرای عظام را برای دیگران که در مرتبۀ «کمتر» واقع شده‌اند، «شِقّه»، و آنچه از سلاطین برای اولادشان باشد، «نشان» گفته‌می‌شود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 مؤلف : #محمد_صادق‌خان متخلص به «اختر»‌ ، (۱۲۰۱-۱۲۷۵ق‌/ ۱۷۸۷- ۱۸۵۹م‌)، نویسنده‌ و شاعر فارسی‌ و اردو زبان‌ شبه‌ قارۀ هند. ( برای اطلاع بیشتر، ر.ک به دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی )
📙از نسخۀ خطی «حدیقة الارشاد» محفوظ در کتابخانۀ دانشگاه میشیگان، تاریخ کتابت، 1226 ق.

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

امید خلق روا کن به مَکرُمت، که تو نیز
مقرّر است که با حق، امیدها داری

بده مراد فقیران به لطف، تا بدهد
مرادها که تو از حضرت خدا داری

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 شاعر : شناخته نشد
📙 از یک جُنگ خطی مجلس

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

قدّ رعنای تو را سروِ چمن می‌­گویم
سخنِ راست، همین است که من می‌­گویم

بسته‌­ام زخم تو را بر سر و از بیمِ رقیب
دارم اندیشه و سربسته سخن می‌­گویم

به که گویم غم آن چشمِ سر و زلف سیاه؟
می‌­روم چین و به آهوی خُتَن می‌­گویم

این جفاها که تو داری، صفتِ توست و هنوز
گر تو را سنگدل و عهدشکن می‌­گویم

خبر یوسفِ دل هرکه ز من می­‌پرسد
«هست بیچاره درآن چاه ذقن»، می‌­گویم

از تمنّای تو هر شاخِ گلی را در باغ
سبزِ گل‌­پیرهن و غنچه‌­دهن می‌­گویم

مشفقی! منزل من خاک سرِ کوی وفاست
می‌­کِشم جور در آن کوی و «وطن» می‌­گویم

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 شاعر: #مشفقی_بخارائی (عبدالرحمن مشفقی مرویِ بخارایی) ، شاعر و ظنز‌پرداز صاحب‌نام ورارود، قرن 10 هـ.ق
📙 نسخۀ خطی دیوان شاعر، محفوظ در دانشگاه میشیگان،

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

الرّفیق الاعلی

رفیق، یعنی آنچه موافقِ خواهش باشد؛ و آن، دو قِسم است:

- اول، لذّات دنیا، و آن، « ادنی » است.
- دوم، لذّات آخرت، و آن، « رفیق اعلی » است.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

📙 از یک جُنگ خطی مجلس

✍️ در اینجا:
ادنی: پست­تر، زبون­تر
اعلی: برتر، بلندمرتبه­تر


@manuscript_ir

〰️🍃🌺

🌺❤️ السلام علیک یا امیرالمؤمنین (ع) ❤️🌺

#نسخه_خوانی

شاه شجاع فرماید:

گر پرسدت کسی که علی را نظیر هست؟
با او بگو که آب، به­بوی گلاب نیست

در نزد کبریا بجز از ختم انبیا
کس را مجال و مرتبت بوتراب نیست

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

📙 از جنگ خطی اسکندر میرزا

🌺 عید سعید غدیر ، بر همۀ مسلمانان و شیفتگان مظهر عدالت و فتوّت و جوانمردی مبارک باد 🌺

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

عزلی شاید نویافته منسوب به »شیخ سعدی« ؛ تقدیم به همۀ سعدی‌دوستان و سعدی‌پژوهان ارجمند.

#نسخه_خوانی

شیخ سعدی

جلای آینۀ خاطرم ز مِهرِ علیست
محبّتی که مرا هست با علی، اَزَلیست

هزار بار تو را بیش گفتم ای عاقل
که جانشین رسول خدا علیِّ ولیست

دهان من چو صدف در سخن، دُرافشان است
دلم چو بحر، پُر از دُرِّ مِهرِ آلِ علیست

کسی که در دل او مِهر آل حیدر نیست
مدام روی‌سیاه است و کار او دغلیست

منوش میْ که تُرُش‌رو شَوی ز تلخیِ او
شراب مِهرِ علی خور که طعم او عسلیست

گمان مَبَر که من از بادۀ عِنَب مَستم
که مستیِ میِ »سعدی« ز جام لم یزلیست

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 شاعر: #شیخ_سعدی
📕 از یک نسخه خطی فارسی موجود در کتابخانه کنگره آمریکا؛ کاتب/ کاتبان، نامشخص.
شیخ سعدی
لغت‌نامه دهخدا
شیخ سعدی . [ ش َ س َ ] (اِخ ) رجوع به سعدی ، مشرف الدین مصلح بن عبداﷲ سعدی شیرازی شود.

سعدی
لغت‌نامه دهخدا
سعدی . [ س َ ] (اِخ ) مشرف الدین مصلح بن عبداﷲ سعدی شیرازی ، نویسنده و گوینده ٔ بزرگ قرن هفتم .

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

علوی­دوست باش تا دانی
کاز[کز] عشیرة، علی­ست فاضل­تر

بَدِشان بِهْ ز مردمِ نیکو
نیکشان از فرشته کاملتر

🌺 قال سید الانبیاء علیه السلام:
حُرِّمَتِ الجنّةُ علی مَن ظَلَمَ اهل بیتی و قاتلهم و مَن سَبَّهم ؛ و قال الوَیلُ لظالمی اهل بیتی.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 شاعر قطعه: #خاقانی ، (۵۲۰-۵۹۵ ه-ق)

✍️ قطعۀ خاقانی مندرج در دیوان او:

علوی­دوست باش خاقانی
کز عشیرت، علی است فاضل‌تر

هرکه بد بینی از نژاد علی
نیک‌تر دان ز خلق و عادل‌تر

بدشان بهتراز همه نیکان
نیکشان از فرشته کامل‌تر

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

یک رباعی نغز!

#نسخه_خوانی

چون قهوه به ­لب گرفت آن شاخ نبات
او قهوه بخورْد، قهوه خورد آبِ حیات!

عکسِ رُخِ او به قهوه دیدم گفتم
پیدا شده خورشید ز چاه ظلمات

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 شاعر: در این نسخه، نامشخص است. شاید شاطر عباس قمی متخلص به صبوحی (1257_1315ق) باشد.
📙 از یک جُنگ خطی مجلس ، تاریخ کتابت قرن 13 و 14 ق.
✍️ : در دیوان شاطر عباس صبوحی یک رباعی بدین صورت آمده­است:

چون قهوه بدست گیرد آن حب نبات
از عکس رخش قهوه شود آب حیات

عکس رخ او به قهوه دیدم گفتم
خورشید برون آمده است از ظلمات

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

تحقیقِ نفوسِ ستّه

- نَفْسِ امّاره ، محل حرص و جهل و کبر و شهوت و غضب است.
- نَفْسِ لوّامه ، محل هوس و مکر و عُجب و عشرت و قهر است.
- نَفْسِ مُلهَمه ، محل سخاوت و قناعت و علم و تواضع و تحمّل و توبه است.
- نَفْسِ مطمئنّه ، محل جود و توکل و حلم و شُکر و رضاست.
- نَفْسِ راضیه ، محل کرامت و ورع و اخلاص و ذکر و ریاضت و وفاست.
- نَفْسِ مرضیّه ، محل تَرک و یقین و خُلق و تقریب و صفا و تفکر است.

والله اعلم.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

📙 از یک جُنگ خطی مجلس

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

کمال اسمعیل اصفهانی:

چو عادت است که ابنای دَهر در هر قرن
کَرَم به لاف ز عهد گذشته می‌گویند

بر آن گروه بباید گریست کز پسِ ما
حکایتِ کَرَم از روزگار ما گویند!

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 کمال‌الدین اسماعیل فرزند جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی، نیمهٔ نخست قرن هفتم هـ.ق

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

ابو حامد محمد غزالی (۴۵۰ — ۵۰۵ ه‍.ق) از بزرگ‌ترین علمای شافعی و صوفی مسلک، می‌گوید لعن یزید «جایز نیست»؛ شاید توبه کرده باشد!!!

و اما یک پاسخ متفاوت و جانانه به او و همفکران او.

#نسخه_خوانی

فنائی جغتائی

ای که گفتی بر یزید و آل او لعنت مکن
زانکه شاید حق‌تعالی کرده باشد رحمتش

آنچه با آل نبی او کرد اگر بخشد خدا
هم ببخشاید تو را گر کرده‌باشی لعنتش

[ ایضا:

گویی خطاب حکیم سنایی غزنوی نیز با غزالی بوده که اتفاقا تقریبا در یک عصر می‌زیسته‌اند:

داستان پسر هند مگر نشنیدی؟!
که از او بر سر اولاد پیمبر چه رسید

پدر او لب و دندان پیمبر بشکست
مادر او جگر عمّ پیمبر بمکید

خود به ناحق حق داماد پیمبر بگرفت
پسرِ او سَرِ فرزندِ پیمبر بِبُرید

بر چنین قوم چرا لعنت و نفرین نکنیم؟
لعنة الله یزیداً و علی حب یزید]

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 شاعر: فنائی جغتائی (امیرنظام الدین علیشیر نوایی / تیموریان) . ضمنا تخلص او در اشعار ترکی « نوائی » و در اشعار فارسی « فانی » یا « فنائی » است.

📙 یک مجموعۀ خطی محفوظ در کتابخانۀ دانشگاه میشیگان ( آمریکا)؛ تاریخ کتابت: 1252 هـ.ق

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

گریان زچه ختمِ مرسلین است امروز
نالان زچه جبریلِ امین است امروز

ماتم کده گشته محفلِ عرشِ برین
دریاب که روز اربعین است امروز¹

میرزا ابوالقاسم وفای شیرازی

_____
1_دیوان وفای شیرازی ،نسخهٔ خطّی کتابخانهٔ مرکزی دانشگاه تهران به شمارهٔ ۷۳،برگ ۴۴

#حسینیّ

🌾🍃🍃@madihehvamarsiah

اختلاف علمای هیأت (نجوم سنتی) و اطبّاء در تعیین فصول سال.

#نسخه_خوانی

[ در علم هیأت] ... منطقۀ فلک­الافلاک که معدل­النهار است و منطقۀ فلک­البروج که دایرة­البروج است، به دو نقطۀ متقابل، تقاطع کرده­اند؛ یکی را نقطۀ «اعتدال ربیعی» گویند و یکی را «نقطۀ اعتدال خریفی». و غایت بعد دایرة­البروج از معدل­النهار در جانب شمال، نقطۀ «انقلاب صیفی» است؛ و در جانب جنوب، نقطۀ «انقلاب شتوی»؛ و به این چهار نقطه، دایرة­البروج به چهار ربع منقسم می­شود و مدت قطع آفتابِ هر ربعی را فصلی است از فصول اربعۀ مشهوره در اکثر معموره...

... [ اما ] عرف ارباب هیأت در تعیین فصول، مخالف عرف اطبّاست؛ چه «ربیع» پیش ایشان [یعنی اطبّاء ] ، از ابتدای نشو اشجار است تا زمان شدت حرارت؛ و «خریف» از ابتدای ریختن اوراق [یعنی برگ درختان] است تا زمان شدت برودت؛ و «صیف» زمان شدت حرارت است و «شتا» زمان شدت برودت.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸حسین بن معین الدین علی میبدی یزدی، ملقب به کمال الدین ( قرن 9 و 10 ق)

📙 از نسخۀ خطی شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين على بن ابى طالب, کتابت1063هـ.ق ، دانشگاه میشیگان (آمریکا) .

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

ابوبکر واسطی¹ گوید:
روزی به بیمارستان رفتم، دیوانه[ای] را دیدم [که] بندی گران در پا داشت و دقیقه[ای] از نشاط و شادمانی فرونمی­گذاشت!
گفتم: ای دیوانه! با وجود چنین بند گران که در پا داری، سبب این­همه نشاط چیست؟!
گفت: ای عاقل! مرا بند، بر «پا»ست نه بر «دل».

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

📙 نسخه خطی [ب‍رگ‍زی‍ده‌] خ‍واص‌ الاش‍ی‍اآ‌؛ سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران؛ شناسه کد کتاب 816373

✍️¹- ابوبکر محمدبن موسی واسطی، مشهور به ابن فرغانی، از مشایخ مشهور صوفیه در قرن چهارم هجری می‌باشد.

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

از وصایای افلاطون است به ارسطو: [گزیده‌ها]

- خدای را بشناس و حق او نگاه دار.
- همیشه قیمت خود را بر تعلّم و تعلیم، مقصور دار.
- اهل علم را به کثرت علم، امتحان مکن، بلکه به اجتناب از شرّ و فساد، اختبار کن.
- از خدای تعالی چیزی مخواه که زوال به منفعت آن راه یابد؛ و متیقن باش که همۀ مواهب از حضرت اوست و از او نعمت­های باقی و فوایدی که از تو مفارقت نتواند کرد، التماس کن.
- آنچه «نباید کرد» به آرزو مخواه.
- حیات را شایسته مشمر مگر آنکه وسیلت اکتساب باشد.
- بر آسایش و خواب، اقدام مکن مگر بعد از آنکه محاسبۀ نَفْس در سه چیز به تقدیم رساندیده باشی:
• یکی آنکه تأمل کنی تا درآن روز، هیچ خطا از تو واقع شده است یا نه؟
• دیگر آنکه تأمل کنی تا هیچ اکتساب کرده­ای یا نه؟
• سوم آنکه هیچ عمل، به تقصیر، فوت کرده­ای یا نه؟
- یاد کن که چه بوده­ای در اصل، و چه خواهی شد بعد از مرگ.
- هیچ کس را ایذاء مکن که کارهای عالَم در معرض تغیّر و زوال است.
- بدبخت آن کس بود که از تذکّر عاقبت، غافل بود و از ذلّت بازنایستد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

📙از یک نسخه خطی کتابخانه ملی

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

نصیرای امامی

نگاه گرم تو آرامِ جانِ آرام است
تبسّمت نمک زخم‌های دشنام است

هلاک شیوۀ لطف توام، ولی صد حیف!
که التفات تو چون رحمت خدا عام است

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 شاعر: #نصیرای_امامی_همدانی ، شاعر قرن 10 و 11 هـ.ق.
📙از یک نسخه خطی کتابخانۀ مجلس؛ تاریخ کتابت: قرن 11 هـ.ق .

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

#نسخه_خوانی

عرضه‌ داشت کمترین آلفته
بس‌که کارهای ما ‌به‌سال آمد

به‌ ذروه عرض می‌رساند که هزار محنت کشیدیم و صد فرسنگ دویدیم تا به خدمتِ پیری نود ساله رسیدیم که هشتاد مریدِ هفتاد ساله در خدمت او می‌شدند. شصت روز مجاور بودم؛ پنجاه پند پدرانه یاد گرفتم و چهل چلّه کشیدم؛ الحال، سی سال است که حکایت پُرشکایت را می‌کنم که امروز بیست روز است که نوزده دینار در پیش هجده کس دارم و هفده نوبت به گِردِ شانزده محلّه گردیدم تا پانزده کس ایشان را به درِ خانۀ چهارده قاضی بردم؛ سیزده بار دعوی نمودیم تا دوازده دینار به گردن یازده کس ایشان ثابت کردیم؛ امروز ده روز است که نُهْ کسِ ایشان رفته اند که بعد از هشت روز دیگر، هفت دینار را بیاورند؛ بعد از شش روز دیگر، پنج کس ایشان آمدند که چهار کسِ ما می‌گویند که اگر سه کسِ ما را به دو پاره کنند که یک دینار به‌هم نمی‌رسد!
استدعا آنکه تعلیقچۀ هیچ پوچ به‌عهدۀ شمس الدین‌بیک پارسخین‌لو مقرر دارند که در پشت آسمان کهنه در حضور صوفیان علی قاپو به حقیقت رسیده، پنج دینار ما را به وصول رسانند باقی را مختارند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

📙از حاشیۀ یک جنگ خطی مجلس

@manuscript_ir

〰️🍃🌺

چرا اغلب حُکَمای نامدار، یونانی‌اند؟!

#نسخه_خوانی

... در عجایب البلدان مذکور است که یونان موضعی بوده­است و حالا آب درآن موضع مستولی شده­است و عجایب آن زمین، آنکه هرکس در آن زمین چیزی حفظ کند، مطلقا فراموش نکند.
جمعی از تجّار گفتند که ما در بحر بودیم؛ چون به آن موضع رسیدیم، هرچه از نافراموش بود در ایام گذشته، همه بخاطر آمد؛ و از این سبب است که اکثر حُکَما منسوبند به آن موضع؛ و در هیچ [سر]زمین، مثل ایشان پیدا نشده­است... والله اعلم بالصواب.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

🔸 محمد بن یوسف هروی، محقق و پزشک ایرانی دورۀ صفوی
📕 منقول از نسخۀ خطی بحرالجواهر، محفوظ در کتابخانۀ بریتانیا؛ ؛ تاریخ کتابت: سال 1096 هـ.ق.

@manuscript_ir

〰️🍃🌺