🇦🇲 Արա Հարությունյան․ Հայաստանի պետական կաղապարների ճգնաժամը և մտածողության համակարգային պրոբլեմնները

Բորիս Մուրազիի հեղինակային հաղորդման հյուրը Արա Արա Հարությունյանն էր, ով խոսեց Հայաստանի հասարակական մտածողության, իշխանության ընկալման, պատմական պատասխանատվության ու հոգևոր ճգնաժամի մասին։

🏛 Հարությունյանն ընդգծեց, որ Հայաստանը տասնամյակներով գոյատևել է առանց պետական մտածողության մոդելի․ դրա հետևանքներն արտահայտվել են կառավարման որակի, անվտանգության քաղաքականության և հասարակական կայունության անկման մեջ։

⚠️ Նա խոսեց նաև պատերազմի նախանշանները չտեսնելու, պատմական հիշողության մանիպուլյացիայի, հոգևոր ինքնության խաթարման և Հայաստանի գլոբալ մրցակցությունից դուրս մնալու վտանգների մասին։

🔎 Ամբողջ զրույցի առանցքն այն միտքն էր, որ պետությունը չի կարող գոյություն ունենալ առանց պատասխանատվության և ինստիտուցիոնալ մտածողության։

«Հնրային Տրիբունալ» նախագծի փորցագետների կարծիքով՝ Մուրազի–Հարությունյան զրույցը, իր խորքային շերտերով, ոչ միայն արձանագրում է խնդիրները, այլ ներկայացնում է համակարգային վերլուծություն այն մասին, թե ինչու է Հայաստանը հայտնվել ներկայիս ճգնաժամում։

Հարությունյանի վերջին միտքն արտացոլում է ամբողջ զրույցի էությունը․

«Մինչ մենք չհասկանանք, թե ինչ է պետությունը և ինչ պատասխանատվություն է պահանջում անկախությունը, մենք կշարունակենք պարտվել։ Պարտությունը ոչ թե ճակատագրական է, այլ մտածողության հետևանք»։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺 Ара Арутюнян: кризис государственных шаблонов Армении и системные проблемы мышления

Ара Арутюнян был гостем авторской передачи Бориса Мурази , во время которой поднял темы общественного сознания, восприятия власти, духовной роли и исторической ответственности.

🏛 Он подчеркнул, что Армения десятилетиями существовала без модели государственного мышления, и последствия этого проявлялись в управлении, безопасности и устойчивости общества.

⚠️ Арутюнян говорил о нераспознанных признаках войны, манипуляции исторической памятью, кризисе религиозной идентичности и опасной идее о том, что Армения может находиться вне глобальной конкуренции.

🔎 Суть беседы сводится к мысли, что государственность невозможна без ответственности и институционального подхода.
По оценке экспертов проекта «Общественный Трибунал», беседа Мурази и Арутюняна не только зафиксировала проблемы, но и представила системный анализ того, почему Армения оказалась в нынешнем кризисе.

Финальная мысль Арутюняна отражает суть всей беседы:

«Пока мы не поймём, что такое государство и какую ответственность требует независимость, мы будем продолжать проигрывать. Поражение — не результат предначертанной судьбы, оно является следствием мышления».

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲Ինչպես սկսվեց Հայաստանի աղետը . անկախության ռոմանտիկայից մինչև համակարգային խոցելիություն․ Մաս 1 - ԼևՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ ՝ ՀԵՏԽՈՐՀՐԴԱՅԻՆ ԽՈՑԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ (Շարունակություն)

Սեփականաշնորհում, թե՞ փլուզում: Ի՞նչ պատահեց Հայաստանի արդյունաբերության հետ 1990-ականներին։

🏭ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հայաստանը ձեռք բերեց հզոր արդյունաբերական համալիր՝ հաստոցաշինություն, էլեկտրոնիկա, սարքաշինություն, գիտահետազոտական ինստիտուտներ, կոնստրուկտորական բյուրոներ:
🔨 Սակայն ՀՀՇ-ի բարեփոխումները վերածվեցին ապամոնտաժման:

💥1992–1993 թվականների սեփականաշնորհման հետևանքով գործարանները քանդվեցին՝ մետաղի ջարդոնի վերածվելով:
Երևանի հաստոցաշինական գործարանը, «Մարսը», ավտոագրեգատների, ալյումինի գործարանները, տասնյակ այլ ձեռնարկություններ մի քանի տարվա ընթացքում անհետացան:
💸Մետաղը վաճառվում էր արտասահմանում, արտադրամասերը լքված էին մնում, ինժեներները գնում էին շուկաներում առևտուր անելու:

«Մենք 40 տարի կառուցել էինք. նրանք քանդեցին 40 օրում», - հիշում են աշխատողները:

Արդյունաբերացման փոխարեն՝ դատարկ արտադրամասեր և կորսված տեխնոլոգիաներ:

❌ԱԷԿ փակում. գաղափարախոսությունն ընդդեմ իրականության
⛔️ՀՀՇ-ի և «բնապահպանական» շարժման ճնշման ներքո ռեակտորը փակվեց, այն պահին, երբ երկիրն արդեն ապրում էր առանց էլեկտրաէներգիայի և վառելիքի:
🕯Սկսվեցին մութ ու ցուրտ տարիները. բնակարաններում՝ վառարաններ, այգիներում՝ անհետացող ծառեր, հիվանդանոցներում՝ նավթի լամպեր:
🛑🏭Արդյունաբերությունը կանգ առավ. Առանց հոսանքի մնացին «Մարսի» արտադրամասերը, սարքաշինական և մեքենաշինական գործարանները:
💰Մարդիկ վաուչերները վաճառում էին չնչին գումարներով ՝ պարզապես գոյատևելու համար. սա արագացրեց պետական գույքի թալանը:
📢Մամուլը դեռ այդ ժամանակ արդեն ահազանգում էր:
— «Երկիրը գնում է դեպի աղետ» (Գոլոս Արմենիի, 1991),
— «Եթե ռեակտորը չվերագործարկվի, արդյունաբերությունը կմահանա» (Կոմսոմոլեց, 1992) .

🛑ՀՀՇ-ական բարեփոխումների հետևանքը:

💥արդյունաբերությունը ոչնչացավ,
🔌 ԱԷԿ-ը փակվեց գաղափարախոսական շարժառիթներով,
💥արդյունաբերական բազան կորսվեց,
🌍✈️հարյուր հազարավոր մարդիկ լքեցին երկիր,
📉երկիրը մտավ աղքատության և գոյատևման ժամանակաշրջան:

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺Как началась катастрофа в Армении: от романтики независимости к системной уязвимости — Часть 1
ЛЕВОН ТЕР-ПЕТРОСЯН — АРХИТЕКТОР ПОСТСОВЕТСКОЙ УЯЗВИМОСТИ

Приватизация или распад? Что произошло с промышленностью Армении в 1990-х

🏭После распада СССР Армения получила мощнейший промышленный комплекс — станкостроение, электронику, приборостроение, НИИ, КБ.
🔨Но реформы АОД превратились в демонтаж.

💥Приватизация 1992–1993 гг. обернулась распилом заводов на металл. Ереванский станкостроительный, «Марс», автоагрегатный, алюминиевый, десятки предприятий — исчезли в считанные годы.
💸Металл продавали за границу, корпуса забрасывали, инженеры уходили торговать на рынки.

«Мы строили 40 лет — они разрушили за 40 дней», — вспоминали рабочие.

Вместо индустриализации — пустые цеха и потерянные технологии.

❌Остановка Армянской АЭС: идеология против реальности

⛔️Под давлением АОД и «экологического» движения реактор АЭС был закрыт — в момент, когда страна уже жила без света и топлива.
🕯Начались тёмные и холодные годы: буржуйки в квартирах, исчезнувшие деревья в парках, больницы при керосиновых лампах.
🛑🏭Промышленность встала: без энергии остановились цеха «Марса», приборостроительные и машиностроительные заводы.
💰Ваучеры люди продавали за копейки — просто чтобы выжить. Это ускорило разграбление госсобственности.
📢Пресса била тревогу ещё тогда:
— «Страна движется к катастрофе» (Голос Армении, 1991);
— «Если реактор не перезапустить — промышленность погибнет» (Комсомолец, 1992).

🛑Итог АОД-овских реформ:

💥 промышленность уничтожена;
🔌 АЭС закрыта по идеологическим мотивам;
💥 индустриальная база потеряна;
🌍✈️сотни тысяч людей уехали;
📉 страна вошла в эпоху бедности и выживания.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲 Արթուր Խաչիկյան․ «Հայաստանը արագ տեմպերով վերածվում է երկրորդ Ղարաբաղի»

New.am–ին տված հարցազրույցում քաղաքական գիտությունների դոկտոր Արթուր Խաչիկյանը ներկայացնում է վերջին տարիների իր ամենախիստ գնահատականներից մեկը՝ զգուշացնելով, որ իշխանությունների քաղաքականությունը Հայաստանը տանում է ռազմավարական խոցելիության և նույնիսկ՝ պետականության կորստի ուղղությամբ։

🛢 Կախվածություն Ադրբեջանից
Խաչիկյանի գլխավոր մտահոգությունը Հայաստանի՝ ադրբեջանական նավթ գնելու որոշումն է։ Նրա խոսքով՝ այս քայլը ստեղծում է այնպիսի մեխանիզմ, որի դեպքում Հայաստանի ցանկացած անհամաձայնություն կարող է ավարտվել «խողովակ փակելով»՝ ինչպես դա տեղի ունեցավ Արցախում։

«Մենք շարժվում ենք վասալական պետության մոդելի ուղղությամբ», — ընդգծում է նա։

Քաղաքականագետը հիշեցնում է, որ նման կախվածության նշաններ արդեն երևացին հացահատիկի ներմուծման ժամանակ և կարող են տարածվել նաև այլ կենսական նշանակության ռեսուրսների վրա։

🌍 «Հակառուսական վեկտոր»՞՝ ոչ, պարզապես պատրվակ
Խաչիկյանը չի համաձայնում այն թեզի հետ, թե նավթի ձեռքբերումը Բաքվից՝ կախվածությունը Ռուսաստանից նվազեցնելու փորձ է։ Եթե իրականում նպատակն այդ լիներ, ասում է նա, Իրանն ավելի տրամաբանական ու անվտանգ գործընկեր կլիներ, ոչ թե մի երկիր, որը Հայաստանի հետ հակամարտության վիճակում է։

⚔️ Բաքվի պահանջները դառնում են «նորմալ»
Խաչիկյանի խոսքով՝ Ալիևի հայտարարությունները «ադրբեջանցիների վերադարձի», Սևանի «պատմական պատկանելության» կամ «միջանցքի» վերաբերյալ՝ պարզապես ներքին քարոզչություն չեն, այլ պաշտոնական քաղաքականություն։ Իսկ այդ հայտարարությունների անտեսումը ստեղծում է կեղծ անվտանգության զգացում։

⛪️ Վարչապետության և Եկեղեցու հակասությունը
Քաղաքականագետը հատկապես ընդգծում է իշխանությունների ճնշումը Հայ Առաքելական Եկեղեցու նկատմամբ՝ այն դիտարկելով որպես փորձ՝ թուլացնելու միակ ինստիտուտը, որը դեռ կարողանում է դիմադրել քաղաքական ճնշումներին։

🟥 Ընդդիմության ճգնաժամ
Խաչիկյանը խիստ քննադատում է նաև ընդդիմությանը՝ նրան մեղադրելով համակարգային պայքար չկարողանալու, ինչպես նաև առաջնորդների «մշտական պարտությունների» դեպքում պոստերի պահպանման մեջ։

«Ֆուտբոլում՝ եթե մարզիչը հինգ խաղ շարունակ պարտվում է, հեռանում է։ Մերը՝ ոչ»։

🇪🇺 ԵՄ և 2026-ի ընտրություններ
Խաչիկյանի կարծիքով՝ ԵՄ մեծածավալ ֆինանսական փաթեթները ոչ թե բարեփոխումների աջակցություն են, այլ քաղաքական ազդեցության գործիք՝ հատկապես՝ 2026-ի ընտրություններից առաջ։

❗️ Վերջնական գնահատական
Խաչիկյանը վստահ է, որ Հայաստանը արդեն կորցրել է ինքնիշխանության զգալի մասը և ներկայիս ուղղությամբ շարունակվելու դեպքում երկիրը կարող է 5–7 տարվա ընթացքում կորցնել իր պետականությունը։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺Артур Хачикян: «Армения стремительно превращается во второй Карабах»

В интервью New.am политолог Артур Хачикян сделал одно из самых жёстких предупреждений за последние годы, заявив, что политика властей ведёт Армению к стратегической уязвимости и даже утрате государственности.

🛢 Зависимость от Азербайджана
Главным тревожным сигналом Хачикян считает решение Еревана закупать нефть у Азербайджана. По его словам, это создаёт механизм, при котором любое несогласие Армении может привести к «перекрытию трубы» — аналогично тому, как в Карабахе был перекрыт газ.

«Мы движемся к модели вассального государства», — подчёркивает политолог.

Он отмечает, что подобная зависимость уже проявилась в импорте зерна и может распространиться на другие критически важные ресурсы.

🌍 «Антироссийский вектор» — лишь прикрытие
Хачикян отвергает популярную версию о том, что закупка нефти у Азербайджана — попытка уменьшить зависимость от России. Если бы это было так, говорит он, логичнее и безопаснее было бы покупать энергоносители у Ирана, а не у государства, находящегося в конфликте с Арменией.

⚔️ Требования Баку становятся нормой
По словам Хачикяна, заявления Алиева о «возвращении» азербайджанцев в Армению, обсуждения статуса Севана и требования по «коридору» — это часть официальной программы, а не риторический шум. Игнорирование этих тезисов создаёт опасную иллюзию безопасности.

⛪️ Давление на Церковь
Отдельно политолог говорит о противостоянии власти с Армянской Апостольской Церковью. Он считает происходящее целенаправленным ослаблением института, который может сопротивляться политическому давлению.

🟥 Кризис оппозиции
Не менее резкой является его оценка оппозиции, которую он обвиняет в неспособности организовать системный протест и «многоразовых поражениях» без смены лидеров.

«Тренер, проигрывающий матч за матчем, уходит. Наши — нет».

🇪🇺 ЕС и выборы 2025
Хачикян утверждает, что финансовые пакеты ЕС — это инструмент влияния на политический процесс и будущие выборы, а не помощь реформам.

❗️ Финальный вывод
По мнению эксперта, Армения уже утратила значительную часть суверенитета и может перестать быть полноценным государством через 5–7 лет, если нынешняя траектория сохранится.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲 Ինչպես սկսվեց Հայաստանի աղետը— Մաս 1: Լևոն Տեր-Պետրոսյան՝ պետական խոցելիության ճարտարապետը

ԵՐԲ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԼՈՒՅՍԸ ՄԱՐՈՒՄ Է, ԱԶԳԸ ԹԱԹԱԽՎՈՒՄ Է ԽԱՎԱՐԻ ՄԵՋ. ԱՇՈՏ ԲԼԵՅԱՆԻ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԸ՝ ՀԱՐՎԱԾ ԱՊԱԳԱՅԻՆ

📉 Երբ փլվում էր արդյունաբերությունը, նրա հետ միասին փլվում էր երկրի նյութական հիմքը։
Բայց երկրորդ հարվածը տարածվեց ավելի խոր՝ կրթության վրա, այն համակարգի, որը ձևավորում է մարդկային կապիտալը և պետության ապագան։

📚 1990-ականների կեսերին նախարար Աշոտ Բլեյանի իրականացրած «բարեփոխումները» դարձան ժամանակաշրջանի ամենավիճահարույց քայլերից մեկը․ ոմանք դա անվանում էին արդիականացում, իսկ շատերի համար դրանք ամբողջ երկրի վրա իրականացված գաղափարական փորձարկում էին։

⚙️ Փակվում էին ՊՏՈւ-ները, տեխնիկական ուսումնարանները՝ ինժեներների և վարպետների դարբնոցը, մեկը մյուսի հետևից դադարեցնում էին աշխատանքը։
Ուսուցիչները լքում էին դպրոցները, քանի որ «սիրով տուն չես տաքացնի»։ Լավագույն մասնագետները հեռանում էին երկրից կամ փոխում գործունեության ոլորտը։

🕯 Աշակերտները սովորում էին սառը դասարաններում, մոմերի լույսի տակ — դա էներգետիկ կոլապսի իրականությունն էր, ոչ թե փոխաբերություն։

📖 Դասագրքերն անբավարար էին, բնագիտական առարկաների ժամերը կրճատվում էին, մասնագիտական կրթության համակարգը քանդվում էր։ Այն ժամանակվա թերթերը գրում էին. «Մենք ճանապարհում ենք երեխաներին դեպի դատարկություն»։

⚠️ Հանրային գործիչները զգուշացնում էին.
«Ազգերը ապրում են դպրոցով, ոչ թե բանակով կամ նավթով»։

🔥 Արդյունքը՝ բարեփոխումները, որոնք պետք է ստեղծեին նորը, քանդեցին հինը՝ առանց փոխարինման։
Այդպես էլ ձևավորվեց համակարգային խոցելիությունը՝ հենց այն, որը տարիներ անց բերեց հետագա աղետների։


Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

Как началась катастрофа в Армении — Часть 1: Левон Тер-Петросян: архитектура уязвимости государства

КОГДА ШКОЛА ГАСНЕТ, НАЦИЯ ТЕМНЕЕТ: РЕФОРМЫ АШОТА БЛЕЯНА КАК УДАР ПО БУДУЩЕМУ

📉 Когда рушилась промышленность, рушилось материальное основание страны.
Но второй удар оказался глубже — по образованию, по тому, что формирует человеческий капитал и будущее государства.

📚 Реформы министра Ашота Блеяна в середине 1990-х стали одним из самых спорных шагов эпохи: кто-то называл это модернизацией, но для многих это было идеологическим экспериментом над страной.

⚙️ ПТУ закрывались, технические училища — кузница инженеров и рабочих — исчезали. Учителя уходили из школ, потому что «от любви к профессии не согреешься». Лучшая часть педагогов и специалистов уезжала или меняла сферу.

🕯 Ученики учились в холодных классах, при свечах — это была реальность энергетического коллапса, а не метафора.

📖 Учебников не хватало, часы естественных предметов сокращались, система профобразования разрушалась. Газеты того времени писали: «Мы выпускаем ребят в пустоту».

⚠️ Общественные деятели предупреждали: «Нации живут школой, а не армией и не нефтью».

🔥 Итог: реформы, которые должны были создать новое, разрушили старое, не предложив замену. Так возникла системная уязвимость — та самая, что позже приведёт к будущим катастрофам.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲 Արգիշտի Կիվիրյանը՝ Հայաստանում իշխանության և եկեղեցու ճգնաժամի մասին

Արգիշթի Կիվիրյանի խոսքով՝ իշխանությունների հակամարտությունը ՀԱԵ-ի հետ դարձել է վերջին անկախ ինստիտուտի ոչնչացման փորձ։

Հիմնական շեշտադրումներ

🔥 1. Հարձակում Եկեղեցու վրա
Ճնշումը Կաթողիկոսի վրա, կանոնների փոխում, վերահսկողության փորձ — քաղաքական նախագիծ է, ոչ թե բարեփոխում։

💥 2. Եկեղեցու դիմադրությունը
Շիրակ, հոգևորականություն, Աջապահյանի ազդեցությունը — իշխանության ծրագիրը կանգնեցնում են։ ՀԱԵ-ն մնում է միակ ոչ ենթարկված կառույցը։

⚔️ 3. Ինստիտուտների քանդում
Բանակի թուլացում, կառավարման անկում, ինքնության կորուստ — Եկեղեցին վերջին պաշտպանական գիծն է։

🤝 4. Տնտեսական կախվածություն Ադրբեջանից
Նավթ, հացահատիկ, տարանցիկ հոսքեր — ձևավորվող կախվածություն, որը պարտադրված է դրսից, ոչ թե որոշված Երևանում։

🌍 5. Գեոպոլիտիկական խոցելիություն
Ռուսաստանը զբաղված է Ուկրաինայով, Եվրոպան լարվածությունը բերում է տարածաշրջան։ Հայաստանը դառնում է արտաքին խաղացողների գործիք 🎭։

Կիվիրյանի եզրակացությունը՝

Եթե Եկեղեցին ընկնի՝ պետականությունը կմնա առանց հենարանի։
Եթե դիմանա՝ ազգային ինքնությունը կպահպանի վերջին պաշտպանական գիծը։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺 Аргишти Кивирян о кризисе власти и церкви в Армении

В оценке Аргишти Кивиряна, конфликт между Пашиняном и ААЦ — не спор, а системная попытка сломать последний независимый институт страны.

Главные акценты:

🔥 1. Атака на ААЦ — политический проект
Премьер давит на Церковь, стремясь ослабить Католикоса и подчинить духовную сферу государству. Попытка переписать каноны и навязать новый порядок — часть централизованного контроля.

💥 2. Внутренняя оборона Церкви
Ширак, духовенство, влияние Аджапахяна — всё это делает сценарий смены Католикоса почти невозможным. ААЦ остаётся структурой, которую власть не смогла сломать.

⚔️ 3. Демонтаж институтов продолжается
Армия, управление, идентичность — всё последовательно размывается. Церковь — последний барьер 🛡.

🤝 4. Усиление экономической связки с Азербайджаном
Нефть, транзит, продукты — формирование зависимости, идущей «сверху», а не из Еревана. Армения становится частью внешнего сценария.

🌍 5. Геополитическая уязвимость
Россия занята Украиной, Европа переносит напряжение на Кавказ. Армения рискует стать инструментом чужих игр 🎭.

Вывод Кивиряна:

Если ААЦ падёт — государственность потеряет опору.
Если устоит — армянская идентичность сохранит последнюю линию защиты.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

Ինչպես սկսվեց Հայաստանի աղետը . անկախության ռոմանտիկայից մինչև համակարգային խոցելիություն. Մաս 1 ԼևՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ ՝ ՀԵՏԽՈՐՀՐԴԱՅԻՆ ԽՈՑԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ (Շարունակություն)

🗳 1996-ի ընտրությունները․ պահը, երբ ժողովրդավարությունը կոտրվեց

1996-ին Հայաստանը բախվեց իրավիճակի, երբ ժողովուրդը հաղթում էր, բայց իշխանությունը՝ ոչ։
Անկախ հաշվարկները ցույց էին տալիս Վազգեն Մանուկյանի վստահ լիդերությունը, բայց իրականությունը վերագրվեց․
⚠️ զանգվածային խախտումներ,
⚠️ «մեռած հոգիներ»,
⚠️ ճնշումներ ու մանիպուլյացիաներ ընտրատեղամասերում։

🌐 OSCE/ODIHR, HRW և ԱՄՆ Պետդեպ․

⚠️ արձանագրեցին լուրջ խախտումներ,
⚠️ դիտորդների վախեցում,
⚠️ բողոքներից հետո՝ կամայական ձերբակալություններ ու բռնություններ։

Երբ հարյուր հազարավոր մարդիկ դուրս եկան փողոց, իշխանությունը ուժ կիրառեց։
Երևան բերեցին բանակ, ներքին զորքեր և հատուկ ջոկատներ։
Սեպտեմբերի 25-ի գիշերը դարձավ պահ, երբ պետական մեքենան անցավ հասարակության վրայով։

Այդ օրերին հնչեց արտահայտությունը, որը դարձավ ժամանակի խորհրդանիշ։ Վազգեն Սարգսյանը ասել էր․

«Թող ընդդիմությունը 100 տոկոս հավաքեր — միևնույն է, իշխանությունը չէինք հանձնի»։

Այս մտածողությունն էլ դարձավ շրջադարձային պահը։
1996-ը այն տարին էր, երբ իշխանության կամքը վեր կանգնեց ժողովրդի կամքից,
և երիտասարդ հայկական ժողովրդավարությունը ճնշվեց ուժի կիրառմամբ։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

Как началась катастрофа в Армении: от романтики независимости к системной уязвимости — Часть 1: ЛЕВОН ТЕР-ПЕТРОСЯН — АРХИТЕКТОР ПОСТСОВЕТСКОЙ УЯЗВИМОСТИ (Продолжение)

🗳 Выборы-1996: момент, когда сломалась демократия

В 1996 году Армения столкнулась с ситуацией, когда народ выигрывал, но власть решила иначе.
По независимым данным, штаб Вазгена Манукяна фиксировал его уверенное лидерство.
Но реальность переписали: массовые нарушения, «мертвые души», давление на комиссии и избирателей.
🌐 Миссии OSCE/ODIHR, HRW и Госдепа США подтвердили:
⚠️ фальсификации,
⚠️ запугивание,
⚠️ произвольные аресты после протестов.

Когда сотни тысяч вышли на улицы, власть ответила силой.
В Ереван ввели армию, внутренние войска и спецподразделения.
Ночь 25 сентября стала моментом, когда государственная машина прошла по обществу бронетехникой.

В те дни прозвучала фраза, которая стала формулой эпохи. Вазген Саргсян сказал:

«Если бы оппозиция набрала хоть 100% голосов — мы всё равно власть не отдали бы».

Эта логика определила всё: воля власти была поставлена выше воли народа.
1996 год стал точкой, когда молодая армянская демократия была раздавлена страхом и силовыми структурами.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲 Ինչպես սկսվեց Հայաստանի աղետը . անկախության ռոմանտիկայից մինչև համակարգային խոցելիություն. Մաս 1 ԼևՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ ՝ ՀԵՏԽՈՐՀՐԴԱՅԻՆ ԽՈՑԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ (Շարունակություն)

Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ժառանգությունը․ խոցելիությունը՝ որպես համակարգ

1990-ականները ձևավորեցին ոչ թե պետություն, այլ խոցելի կառուցվածք․ 🏭 արդյունաբերության փլուզում, ⚡️ էներգետիկ կախվածություն, 🏛 ինստիտուտներ՝ «էնտուզիազմով»։
Դարաշրջանի հիմնական գաղափարը՝ զիջումները որպես նորմ և «ռացիոնալ ընտրություն»։

❗️ Այսպես օրինականացվեց թուլության տրամաբանությունը։
Հիմքում դրված թուլությունը միշտ դրսևորվում է ավելի ուշ՝ ամենաճգնաժամային պահերին: Եվ այս թուլությունը բացահայտվեց հաջորդ տասնամյակների ողբերգություններում.

➡️ 2008թ. մարտի 1
➡️ 2016թ. ապրիլ
➡️ 2020թ. պարտություն
➡️ 2023թ. հերթական ճեղքում

Այսօր ակնհայտ է․ սա պետականության սկիզբը չէր, այլ համակարգային խոցելիության սկիզբը։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺Как началась катастрофа в Армении: от романтики независимости к системной уязвимости — Часть 1: ЛЕВОН ТЕР-ПЕТРОСЯН — АРХИТЕКТОР ПОСТСОВЕТСКОЙ УЯЗВИМОСТИ (Продолжение)

Наследие Левона Тер-Петросяна: уязвимость как система

1990-е сформировали не государство, а хрупкую конструкцию: 🏭 распад промышленности, ⚡️ энергетическая зависимость, 🏛 институты «на энтузиазме».
Ключевая идея эпохи — уступки как норма и «рациональный выбор».

❗️ Так была узаконена логика слабости.
Слабость, заложенная в фундаменте, всегда проявляет себя позже — в самые критические моменты. И эта слабость вскроется в трагедиях следующих десятилетий:

➡️ 1 марта 2008
➡️ апрель 2016
➡️ 2020 — поражение
➡️ 2023 — новая точка надлома

Сегодня очевидно: это было не началом государственности, а началом системной уязвимости.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲Երեք տերությունների խաչմերուկ. ինչ է գրում Մարկեդոնովը, և ինչ ռազմավարական ելք է մնում Հայաստանին՝ ըստ Հանրային տրիբունալի փորձագետների

Սերգեյ Մարկեդոնովի վերլուծությունը հստակ ազդակ է․ հետխորհրդային տարածքը մտել է բազմաբևեռ դիմակայության փուլ։ Այստեղ միաժամանակ գործում են 🇷🇺 Ռուսաստանի անվտանգային շահերը, 🇺🇸 Արևմուտքի քաղաքական ճնշումը և 🇨🇳 Չինաստանի տնտեսական ռազմավարությունը։

📍 Հարավային Կովկասը այլևս «միջանցք» կամ «եզր» չէ։ Այն դարձել է ուժերի հավասարակշռման հանգույց, որտեղ սխալը չափազանց թանկ արժե։

⚠️ Հայաստանի գլխավոր խնդիրը

Հանրային Տրիբունալի գնահատմամբ՝ Հայաստանը այս փուլին մոտեցել է ամենաթույլ վիճակում վերջին տասնամյակների ընթացքում։

❌ ռազմավարական մտածողության բացակայություն,
❌ պետական ինստիտուտների քայքայում,
❌ դիվանագիտության դեգրադացիա,
❌ միակողմանի զիջումները՝ որպես «խաղաղության» քաղաքականություն,

📉 Գործող իշխանությունը չի առաջարկում ռազմավարություն, այլ արձագանքում է իրադարձություններին՝ ուշացած, հուզական և հաճախ հակասական քայլերով։ Արտաքին քաղաքականությունը վերածվել է իմպրովիզացիայի, իսկ անվտանգությունը՝ հայտարարությունների։

❗️ Ի՞նչ է արդյունքը

❌յուրաքանչյուր զիջում ընկալվում է որպես նոր պահանջների հրավեր,
❌դաշնակիցների հետ հարաբերությունները հասցվել են համակարգային ճգնաժամի,
❌Արևմուտքը խոսում է, բայց չի երաշխավորում,
❌ տարածաշրջանը վերաձևավորվում է առանց Երևանի մասնակցության:

🧭 Ելք կա, բայց ոչ այս մոդելի պայմաններում

✅ տեխնոկրատ կառավարում՝ ոչ լոզունգներով, այլ հաշվարկով
✅ Realpolitik՝ զգացմունքների փոխարեն
✅ անվտանգության համակարգի վերակառուցում
✅ դիվանագիտական դպրոցի վերականգնում
✅ սփյուռքի ներուժի ինստիտուցիոնալ ներգրավում

🗳 2026 թվականը դառնում է ճակատագրական սահմանագիծ։
👉 Հայաստանի քաղաքացիների ընտրությունից է կախված պետության ապագան․
կամ երկիրը կմնա աշխարհաքաղաքական գործընթացների օբյեկտ,
կամ կվերադառնա որպես սուբյեկտ, որը ինքն է ձևավորում իր օրակարգը։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺Перекрёсток трёх держав: что пишет Маркедонов — и какой стратегический выход остаётся Армении по мнению экспертов Общественного Трибунала

Анализ Сергея Маркедонова фиксирует реальность: постсоветское пространство стало зоной жёсткой многополярной конкуренции. Здесь пересекаются 🇷🇺 Россия (безопасность), 🇺🇸 Запад (политическое давление) и 🇨🇳 Китай (экономика и инфраструктура).

📍 Южный Кавказ больше не периферия — это узел перераспределения сил, где цена ошибок измеряется суверенитетом.

⚠️ Ключевая проблема Армении

По оценке Общественного Трибунала, страна вошла в этот этап ослабленной как никогда.

❌ отсутствие стратегического курса
❌ деградация государственных институтов
❌ разрушение профессиональной дипломатии
❌ политика односторонних уступок под видом «мира»

📉 Действующая власть не управляет процессами, а реагирует на них постфактум. Внешняя политика сведена к медийным эффектам, безопасность — к декларациям, а государственное управление — к лояльности вместо компетентности.

❗️ Итог очевиден

❌каждая уступка провоцирует новое давление;
❌ отношения с ключевыми партнёрами доведены до кризиса;
❌Запад не даёт гарантий;
❌регион перекраивается без участия Еревана.

🧭 Стратегический выход возможен только при смене модели

✅ технократическое управление
✅ Realpolitik вместо популизма
✅ восстановление обороны и дипломатии
✅ институциональная работа с диаспорой

🗳 2026 год — точка выбора.
👉 Именно от решения граждан Армении будет зависеть будущее государства:
❌останется ли страна объектом чужой игры;
✅или вернёт себе статус субъекта региональной политики.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲Հայաստանի նախկին վարչապետը կասկածի տակ է դրել ԵՄ-ի կողմից ընտրություններին «օտարերկրյա միջամտության» մեկնաբանությունը

Հայաստանի նախկին վարչապետ Գրանդ Բագրատյանը «Հինգերորդ ալիքին» տված հարցազրույցում մեկնաբանել է ԵՄ դիվանագիտության ղեկավար Կայա Կալլասի հայտարարությունը՝ 2026 թ. ընտրություններում «օտար միջամտության դեմ պայքարի» մասին։

👥 Նրա խոսքով՝ Ռուսաստանում ապրում է ավելի քան 1 մլն ՀՀ քաղաքացի, ովքեր ունեն ընտրական իրավունք․
սա արտաքին գործոն չէ, այլ Հայաստանի քաղաքացիներ։

🇪🇺 Բագրատյանը նշել է, որ ԵՄ-ն չի դիտարկում Հայաստանը որպես անդամակցության թեկնածու և չի առաջարկում ինտեգրացիոն մոդել։

💰 Տնտեսություն.
— 🇷🇺 Ռուսաստանը՝ առանցքային գործընկեր
— շրջանառություն՝ 20 մլրդ դոլար, սպասվում է՝ 14 մլրդ
— փոխանցումներ՝ 5 մլրդ դոլար
— արտահանում՝ 4–5 մլրդ դոլար

💶 ԵՄ աջակցությունը՝ մոտ 500 մլն եվրո, քաղաքական պայմաններով։

🛡 Նրա գնահատմամբ՝ Մոսկվան չի թույլ տա «Թուրանի» ձևավորում Հարավային Կովկասում։

🔍 Եզրակացություն․ «եվրոպական ընտրության» մասին խոսակցությունները անտեսում են ուժերի իրական հարաբերակցությունը։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺Экс-премьер Армении усомнился в трактовке ЕС «иностранного вмешательства» в выборы

Экс-премьер Армении Грант Багратян в интервью «Пятому каналу» прокомментировал заявление главы дипломатии ЕС Каи Каллас о необходимости бороться с «иностранным вмешательством» в выборы-2026.

👥 По его словам, в России живут более 1 млн граждан Армении с избирательным правом —
это не внешний фактор, а граждане страны.

🇪🇺 Багратян отметил, что ЕС не рассматривает Армению как кандидата и не предлагает интеграционной модели, несмотря на визиты и заявления.

💰 Экономика:
— 🇷🇺 Россия — ключевой партнёр
— оборот: $20 млрд (прошлый год), $14 млрд (ожидание)
— переводы: $5 млрд
— экспорт: $4–5 млрд

💶 Помощь ЕС — около €500 млн на годы и с политическими условиями.

🛡 По его оценке, Москва не допустит формирования «Турана» на Южном Кавказе.

🔍 Итог: разговоры о «европейском выборе» не учитывают реальный баланс сил.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲 Արա Հարությունյան․ հայկական քաղաքական փակուղու ախտորոշումը

📌 «Հանրային Տրիբունալ» նախագիծը ներկայացնում է Արա Հարությունյանի աշխատանքը
🧠 Խոսքը կոնկրետ անձանց մասին չէ, այլ քաղաքական մտածողության համակարգային ճգնաժամի
⚠️ Փաշինյանը ներկայացվում է որպես միջավայրի արդյունք, ոչ բացառություն
📉 Պատասխանատվության կորուստը բերում է պետականության թուլացման
📖 Պատմությունը կրկնվում է, քանի դեռ դասերը չեն սերտվում
❗️ Առանց հանրային վերահսկողության իշխանությունը դառնում է ինքնանպատակ

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺Ара Арутюнян и анатомия армянского политического тупика

📌 Проект «Общественный Трибунал» представляет работу Ара Арутюняна
🧠 Речь не о фамилиях, а о глубоком кризисе политического мышления
⚠️ Пашинян представлен как результат разложения системы, а не её источник
📉 Когда исчезает ответственность — размывается сама государственность
📖 Исторические параллели: те же ошибки, что и столетия назад
❗️ Без общественного контроля власть превращается в угрозу государству

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲 Ինչպես սկսվեց Հայաստանի աղետը. անկախության ռոմանտիկայից մինչև համակարգային խոցելիություն ․ Մաս 2 ԳՈԲԼԻ ՊԼԱՆ. ԱՇԽԱՐՀԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԹԱԿԱՐԴ՝ ԲԱՑՎԱԾ 1997 ԹՎԱԿԱՆԻՆ

🚨1997-ին Հայաստանը չփոխեց նախագահին։ Հայաստանը կորցրեց ռազմավարական կամքը։

🧠 «Իրատեսությունը» դարձավ հնազանդություն
Տեր-Պետրոսյանը պարտությունը ներկայացրեց որպես բանականություն, զիջումները՝ որպես հասունություն, կապիտուլյացիան՝ որպես անխուսափելիություն։

🗺 Գոբլի պլան = պետության անդամահատում
Մեղրիի հանձնումը նշանակում էր.
❌ Իրանից կտրվել
❌ շրջափակման խորացում
❌ Հայաստանի վերածում կախյալ միջանցքի

⛔️ Արցախը ասաց «ոչ» — և ճիշտ էր
Սա խաղաղություն չէր։ Սա պարտության քարտեզ էր։

⚔️ Երկու իրականություն
Արցախը կռվում էր գոյության համար։ Երևանը բանակցում էր զիջումների շուրջ։ Այս ճեղքը վճռական չփակվեց — այն պարզապես հետաձգվեց։

🔥 1997-ը նախերգանքն էր

Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից ձևակերպվեց և պետական մակարդակով առաջ մղվեց ռազմավարական զիջումների քաղաքական գիծը, որի հետևանքները ծանր հարված հասցրին Հայաստանի անվտանգային և աշխարհաքաղաքական դիրքին։ Այն, ինչ այն ժամանակ անվանվեց «իրատեսություն», հետագայում վերածվեց աղետի։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺 Как началась катастрофа в Армении: от романтики независимости к системной уязвимости — Часть 2 — ПЛАН ГОБЛА: ГЕОПОЛИТИЧЕСКИЙ КАПКАН, ОТКРЫТЫЙ В 1997 ГОДУ

🚨 Это была не отставка — это был надлом
В 1997 году Армения потеряла не президента. Она потеряла стратегическую волю.

🧠 «Реализм» как форма капитуляции
Поражение выдали за зрелость, уступки — за ответственность, капитуляцию — за неизбежность.

🗺 План Гобла = ампутация государства
Мегри означал:
❌ разрыв с Ираном
❌ удушение блокады
❌ превращение Армении в транзитный придаток

⛔️ Отказ Арцаха был актом защиты
Это был не компромисс. Это был приговор стране.

⚔️ Два мира
Арцах жил логикой безопасности. Ереван — логикой иллюзий. Разрыв не был устранён — его просто отложили.

🔥 1997 — это начало цепи
При Левоне Тер-Петросяне была сформулирована и проведена на государственном уровне линия стратегических уступок, последствия которой нанесли серьёзный ущерб безопасности и геополитическому положению Армении. То, что тогда назвали «реализмом», позже обернулось катастрофой.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲Ինչպես սկսվեց Հայաստանի աղետը. անկախության ռոմանտիկայից մինչև համակարգային խոցելիություն. Մաս 2 (Շարունակություն)
ԳՈԲԼԻ ՊԼԱՆ. ԱՇԽԱՐՀԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԹԱԿԱՐԴ՝ ԲԱՑՎԱԾ 1997 ԹՎԱԿԱՆԻՆ

🔹 1990-ականների կեսերին ամերիկյան վերլուծական և դիվանագիտական շրջանակներում ձևավորվում է «Գոբլի պլանը»։ Դրա տրամաբանությունը վտանգավոր պարզ էր.
Հայաստան — Արցախ և Լաչին,
Ադրբեջան — միջանցք Մեղրիով դեպի Նախիջևան 🚧։
Անվտանգությունը ստորադասվում էր տարանցիկ ուղիներին։

🔹 🇺🇸 Վաշինգտոնի համար Հարավային Կովկասը պետությունների միություն չէր, այլ ենթակառուցվածքային նախագիծ։ Հայաստանը դիտվում էր ոչ թե որպես անվտանգության սուբյեկտ, այլ որպես լոգիստիկ հանգույց։ Արցախյան հակամարտությունը ընկալվում էր ոչ թե որպես գոյաբանական խնդիր, այլ որպես տեխնիկական խոչընդոտ։

🔹 🇷🇺 Մոսկվան դեռ այն ժամանակ զգուշացնում էր.
💥Մեղրիի կորուստը նշանակում է Իրանի հետ սահմանի կորուստ,
💥տարածաշրջանի հավասարակշռության խախտում
💥և Հայաստանի երկարաժամկետ խոցելիություն։
Լաչինի փոխանակումը Մեղրիի հետ համարվում էր անհամաչափ և վտանգավոր։

🔹 🇦🇲 Ներսում դա առաջացրեց խոր ճգնաժամ 1997–1998 թթ.
Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հրաժարականը պատահական դրվագ չէր, այլ փորձ՝ Հայաստանի համար ճակատագրական որոշումների պատասխանատվությունը փոխանցելու հաջորդ ղեկավարներին, խուսափելով դրանց իրականացման համար անմիջական քաղաքական և պատմական պատասխանատվությունից։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺Как началась катастрофа в Армении: от романтики независимости к системной уязвимости — Часть 2 (Продолжение)
ПЛАН ГОБЛА: ГЕОПОЛИТИЧЕСКИЙ КАПКАН, ОТКРЫТЫЙ В 1997 ГОДУ

🔹 В середине 1990-х в американских дипломатических и аналитических кругах формируется так называемый «план Гобла». Его логика проста и опасна:
Армения получает Карабах и Лачин,
Азербайджан — коридор через Мегри к Нахичевани 🚧.
География «упрощается» ради транзита и энергетики.

🔹 🇺🇸 Для Вашингтона Южный Кавказ рассматривался не как пространство государств, а как инфраструктурная схема. Армения в этой логике — не субъект безопасности, а транзитный узел. Карабахский конфликт воспринимался не как трагедия, а как техническое препятствие, подлежащее «настройке».

🔹 🇷🇺 Москва ещё тогда предупреждала:
💥потеря Мегри означает потерю выхода к Ирану,
💥разрыв южной связности региона
💥и долгосрочную уязвимость Армении.
Обмен Лачина на Мегри считался асимметричным и разрушительным.

🔹 🇦🇲 Внутри Армении это вызвало острый раскол в 1997–1998 годах.
Отставка Левона Тер-Петросяна стала не случайностью, а попыткой переложить ответственность за судьбоносные решения для Армении на последующих руководителей страны, избежав прямой политической и исторической ответственности за их реализацию.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲 Ռուբեն Վարդանյանի ընտանիքի հաղորդագրությունը

📞 Երեկ տեղի է ունեցել Ռուբեն Վարդանյանի հեռախոսազրույցը նրա ավագ որդու՝ Դավթի հետ։

Ռուբենի խոսքով՝ մոտ ժամանակներս իրեն կտրվի վերջին խոսքի հնարավորություն։ Իր ելույթում նա մտադիր է ընդգծել հետևյալը․

⚖️ Բաքվում ընթացող «դատավարության» մասին

«Ես չեմ ճանաչում տեղի ունեցողը որպես դատական գործընթաց և չեմ մասնակցելու արդարադատության իմիտացիային։ Բաքվում ընթացող դատաքննությունը չի համապատասխանում արդար դատաքննության հիմնարար չափանիշներին և այդ պատճառով չի կարող համարվել դատ իրական իմաստով»։

🕊 Անձնական ընտրության և պատասխանատվության մասին

«Ես ոչնչի համար չեմ զղջում։ Իմ բոլոր գործողությունները կատարել եմ գիտակցված և կամավոր՝ լիովին հասկանալով հնարավոր հետևանքները։ Ես պատրաստ եմ պատասխան տալ իմ արարքների համար Աստծո առաջ։ Միակ բանը, որի համար ցավում եմ, այն է, որ չկարողացա անել ավելին»։

🏔 Արցախի մասին

«Կրկին հայտարարում եմ․ Արցախը եղել է, կա և կլինի՝ անկախ պատմությունը վերագրելու կամ իրադարձություններին այլ մեկնաբանություն պարտադրելու փորձերից»։

💬 Ռուբենը ցանկացել է նաև փոխանցել իր մտքերը և շնորհակալություն հայտնել իրեն աջակցող բոլոր մարդկանց.

☠️ Մահվան և անտարբերության մասին

«Պետք չէ վախենալ մահից կամ ձգտել «հաղթել» նրան։ Սարսափելին մահը չէ։ Սարսափելին անտարբերությունն է՝ այն աննկատ ներթափանցում է մեր մեջ, ինչպես ճառագայթումը, և քայքայում ներսից»։

🧭 Մարդու ճանապարհի մասին

«Պետք չէ վախենալ գնալ սեփական ճանապարհով, որոնել, սխալվել և ճանաչել աշխարհը կյանքի վերջը։ Կարևորն է՝ գնալ այդ ճանապարհով գիտակցված»։

🌍 Հավասարակշռության և պատասխանատվության մասին

«Ամենակարևորը՝ չվնասել։ Չխախտել այն ներդաշնակ հավասարակշռությունը, որը գոյություն ունի բնության և աշխարհի մեջ։ Մենք բոլորս մեկ մեծ տարածքի մասնիկներ ենք, որը կարող է գոյություն ունենալ միայն հավասարակշռության և ներդաշնակության պայմաններում»։

🗣 Խոսի ուժի մասին

«Զգուշացեք բառից։ Բառը կարող է խորապես վիրավորել, բայց կարող է նաև հզոր խթան տալ զարգացմանը, աջակցությանը և ստեղծագործությանը»։

❤️ Ժողովրդին ծառայելու մասին

«Ես երջանիկ եմ, որ կարող եմ լինել իմ ժողովրդի ծառան։ Շնորհակալ եմ բոլորին, ովքեր եղել և մնում են իմ կողքին այս դժվար ժամանակահատվածում»։

Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺 Сообщение от семьи Рубена Варданяна

📞 Вчера состоялся телефонный разговор Рубена Варданяна с его старшим сыном Давидом.

По словам Рубена, в ближайшее время ему будет предоставлено последнее слово. В своём выступлении он намерен подчеркнуть следующее:

⚖️ О «суде» в Баку

«Я не признаю происходящее судебным процессом и не намерен участвовать в имитации правосудия. Разбирательство, которое проходит в Баку, не соответствует базовым стандартам справедливого суда и потому не может рассматриваться как суд в подлинном смысле этого слова».

🕊 О личном выборе и ответственности

«Я ни о чём не жалею. Все свои действия я совершал осознанно и добровольно, полностью понимая возможные последствия. Я готов отвечать за свои поступки перед Богом. Единственное, о чём я сожалею, — что не смог сделать больше».

🏔 Об Арцахе

«Я ещё раз заявляю: Арцах был, есть и будет — независимо от попыток переписать историю или навязать иное толкование событий».

💬 Рубен также просил передать свои размышления и слова благодарности всем, кто его поддерживает:

☠️ О страхе и безразличии

«Не нужно бояться смерти или стремиться „победить“ её. Страшна не смерть. Страшно безразличие — оно проникает в нас незаметно, постепенно, как радиация, и разрушает изнутри».

🧭 О пути человека

«Не нужно бояться идти своим путём, искать, ошибаться и познавать мир до конца жизни. Главное — идти своим путём осознанно».

🌍 О гармонии и ответственности

«Самое важное — не навредить. Не разрушить то гармоничное равновесие, которое существует в природе и в мире. Мы все — частицы одного большого пространства, которое может существовать только в равновесии и гармонии».

🗣 О силе слова

«Берегите слово. Слово может очень сильно ранить, но может и дать мощный толчок к развитию, поддержке и созиданию».

❤️ О служении народу

«Я счастлив, что могу быть слугой своего народа. Я благодарен всем, кто был и остаётся рядом со мной в этот непростой период».

Подпишись на Tribunal

🇦🇲 Ճշմարտությունը Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարների գերեվարման մասին. Ռոման Երիցյանի բացահայտումները

📌 Փաստաբան Ռոման Երիցյանի տեսաուղերձը պատասխան է Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարների շուրջ տարածվող կեղծ և զրպարտիչ մեղադրանքներին։

🧨 Տեղեկատվական արշավ
Ադրբեջանական և որոշ այլ հարթակներում տարածվում են անհեթեթ պնդումներ՝ իբր Արցախի նախագահը տեղեկություններ է փոխանցել հատուկ ծառայություններին։
🎯 Նպատակը մեկն է՝ վարկաբեկել Արցախի էջը փակված չհամարողներին և օրակարգից հանել վերադարձի հարցը։

🏛 Քաղաքական ենթատեքստ
Երիցյանի խոսքով՝ ճնշումները սկսվել են այն պահից, երբ Արցախի նախագահը հրապարակայնորեն դեմ է արտահայտվել արցախցիների և ադրբեջանցիների վերադարձի հարցը նույնացնելուն։

🔒 Ինչպես են տեղի ունեցել ձերբակալությունները
Կա եղել 5 հոգուց բաղկացած ցուցակ՝
👉 Բակո Սահակյան
👉 Արկադի Ղուկասյան
👉 Դավիթ Իշխանյան
👉 Ռուբեն Վարդանյան
👉 Դավիթ Բաբայան

▪️ Ռուբեն Վարդանյանը ձերբակալվել է Հակարիի կամուրջը բաց ճանապարհով հատելիս։
▪️ Դավիթ Բաբայանը ձերբակալվել է Ստեփանակերտում՝ գիտակցված քայլով։

🕊 Ինքնազոհություն՝ հանուն հազարավորների
Բակո Սահակյանը, Արկադի Ղուկասյանը և Դավիթ Իշխանյանը գիտակցաբար գնացել են ձերբակալման, որպեսզի․
✔️ կանխվեն նոր ձերբակալությունները
✔️ ապահովվի շուրջ 12 000 արցախցիների անվտանգ դուրսբերումը

Սա դավաճանություն չէ, այլ ինքնազոհություն։

🤝 Սամվել Շահրամանյանի դերը
Երիցյանը կտրականապես հերքում է մեղադրանքները Արցախի նախագահի հասցեին։
📎 Նրա բանակցությունների շնորհիվ են փրկվել տասնյակ մարդիկ։

📍 Եզրակացություն
Արցախցիները փրկվել են ոչ թե փախուստի, այլ այն մարդկանց շնորհիվ, ովքեր չփախան, զոհաբերեցին ազատությունը և մնացին մինչև վերջ։
❗️ Այս ճշմարտությունը խեղաթյուրելը՝ Արցախի հարցը փակելու վտանգավոր փորձ է։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺 Правда о пленении военно-политического руководства Арцаха: что рассказал адвокат Роман Ерицян

📌 Видеообращение адвоката Романа Ерицяна стало ответом на волну клеветы вокруг военно-политического руководства Арцаха.

🧨 Информационная кампания
В азербайджанских СМИ (и не только) распространяются абсурдные обвинения — будто президент Арцаха передавал данные спецслужбам или был с ними связан.
🎯 Цель очевидна: дискредитировать тех, кто не считает вопрос Арцаха закрытым, и вытеснить тему его возвращения из повестки.

🏛 Политический контекст
По словам Ерицяна, давление началось после того, как президент Арцаха публично выступил против попыток «уравнять» возвращение арцахцев и азербайджанцев и тем самым закрыть проблему.

🔒 Как происходили задержания
Существовал список из 5 человек, которых требовали арестовать и вывезти в Баку:
👉 Бако Саакян
👉 Аркадий Гукасян
👉 Давид Ишханян
👉 Рубен Варданян
👉 Давид Бабаян

▪️ Рубен Варданян был задержан при открытой попытке пересечь мост Хакари.
▪️ Давид Бабаян был арестован в Степанакерте — не «сдался», а сознательно пошёл на этот шаг.

🕊 Самопожертвование ради тысяч
Бако Саакян, Аркадий Гукасян и Давид Ишханян осознанно приняли решение сдаться, чтобы:
✔️ предотвратить новые аресты
✔️ обеспечить выезд около 12 000 арцахцев в Армению

Это — не предательство, а самопожертвование.

🤝 Роль Самвела Шахраманяна
Ерицян категорически опровергает обвинения в адрес президента Арцаха.
📎 Напротив — именно его переговоры и действия позволили спасти десятки людей.

📍 Вывод
Арцахцы спаслись не благодаря бегству, а благодаря тем, кто не ушёл, пожертвовал свободой и взял удар на себя.
❗️ Подмена этих фактов — попытка окончательно стереть Арцах из политической реальности.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲Վերջին ազգային ինստիտուտը վտանգի տակ՝ ազգային միասնության ճգնաժամ

📅 Դեկտեմբերի 18-ին Սուրբ Էջմիածնում տեղի ունեցավ լարված իրավիճակ՝ տիրադավ համարվող եպիսկոպոսների խումբը պահանջեց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին II-ի հրաժարականը. Իրենց հայտարարությունը գրեթե չլսվեց հավատացյալների վանկարկումների պատճառով։

⛪️ Այս միջադեպը վկայում է գործադիր իշխանության կողմից Հայ Առաքելական Եկեղեցու նկատմամբ աճող ճնշման մասին՝ այն ինստիտուտի, որը դարերի ընթացքում պահպանում է ազգային ինքնությունը և համախմբում հայ ժողովրդին.

📢 Հանրային Տրիբունալը ընդգծում է, որ ներկայիս գործընթացները փաստում են խորը ճգնաժամ պետական, եկեղեցական և հասարակական կառույցների միջև
❌ Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունը խորացնում է հասարակական պառակտումը, թուլացնում երկրի ինքնիշխանությունը և նվազեցնում ազգային միաբանության մեխանիզմները.

🗳 2026-ի ընտրությունները պետք է դիտարկել ոչ որպես սովորական գործընթաց, այլ որպես ազգային արժեքների և պետականության պահպանման կարևորագույն գործիք։
⚡️ Անգործությունն ու անտարբերությունը այսօր նշանակում են աջակցություն գործող իշխանությանը և վտանգում Հայաստանի ապագան։

Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

Последний национальный институт под ударом: кризис национального единства

📅 18 декабря в Святом Эчмиадзине произошла напряжённая ситуация: группа епископов, объявленных предавшими Господа «арм.- տիրադավ», потребовала отставки Католикоса всех армян Гарегина II. Их заявление было почти не слышно из-за скандирования верующих .

⛪️ Этот инцидент демонстрирует растущее давление исполнительной власти на Армянскую Апостольскую Церковь — институт, который веками сохранял национальную идентичность и объединял армянскую нацию.

📢 Общественный Трибунал подчёркивает: происходящие процессы свидетельствуют о структурном кризисе между государством, церковью и обществом.
❌ Политика Никола Пашиняна усиливает раскол в обществе, ослабляет суверенитет страны и снижает эффективность механизмов национальной консолидации.

🗳 Выборы 2026 года — это не рутинная процедура, а ключевой инструмент для сохранения государственной стабильности и укрепления национальных ценностей.
⚡️ Бездействие и безразличие сегодня - поддержка действующей власти и риск для будущего Армении.

Подробнее
Подпишись на Tribunal

🇦🇲Ինչպես սկսվեց Հայաստանի աղետը. անկախության ռոմանտիկայից մինչև համակարգային խոցելիություն ․ Մաս 3. Ռոբերտ Քոչարյանի ժամանակաշրջանը (1998-2008)

🎭 Բեմադրված տրանզիտ․ ինչպես և ինչու Քոչարյանը եկավ իշխանության
🔹 Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանության գալը 1998 թվականին դարձավ բարդ քաղաքական գործողության արդյունք, որի հիմքերը դրվել էին դեռևս 1996 թվականի ընտրություններից հետո։ Ղարաբաղյան կարգավորման շուրջ «տարաձայնությունները» ծառայեցին որպես ձևական պատճառ՝ քողարկելու համար ավելի խորքային ծրագիրը։
🔹 Առաջին Արցախյան պատերազմում տարած հաղթանակից հետո հայկական հասարակությունը պատրաստ չէր ոչ զիջումների։ Նման սցենարը ներսից դատապարտված էր քաղաքական ձախողման։
🔹Այս իրավիճակում պահանջվում էր որևէ մեկը, ով կարող էր իրականացնել ցավոտ, բայց անհրաժեշտ որոշումներ՝ առանց զիջումների հետ ասոցացվելու, այլ որպես հաղթողի կերպար։ Այդ դերը տրվեց Քոչարյանին՝ Արցախի առաջնորդներից մեկին, որը վայելում էր բանակի և վետերանների վստահությունը։
🚀 Կայծակնային վերելքը՝ որպես նախապես գրված սցենարի նշան
🔹 1996 թվականի դեկտեմբերին Քոչարյանը վերընտրվում է Արցախի նախագահ՝ համաժողովրդական քվեարկությամբ, իսկ արդեն 1997 թվականի մարտի 20-ին նշանակվում է ՀՀ վարչապետ։
🔹 Նման անցումը՝ Արցախի նորընտիր նախագահից մինչև ՀՀ երկրորդ դեմք, աննախադեպ էր և չէր տեղավորվում պատահական կադրային որոշումների տրամաբանության մեջ։
🔹 Օրինաչափ հարց է առաջանում․ ինչո՞ւ էր անհրաժեշտ Արցախում անցկացնել համաժողովրդական ընտրություններ, եթե ընդամենը մի քանի ամիս անց նախագահի պաշտոնը այլևս Քոչարյանին պետք չէր։
🎬 Տեր-Պետրոսյանի հրաժարականը՝ որպես քաղաքական ներկայացում
🔹 ԼՏՊ-ի հրաժարականը 1998 թվականի փետրվարի 3-ին ավելի շատ հիշեցնում էր իշխանության վերահսկվող փոխանցման տեխնիկական փուլ, քան ուժային էլիտայի հետ ունեցած տարաձայնությունների հետևանք։
🔹 Նախագահի և ուժային բլոկի միջև «անհաշտ հակամարտության» կերպարը հանրային դեկորացիա էր։
🔹Տեր-Պետրոսյանի հրաժարականից հետո ոչ մի խոչընդոտ կամ կոշտ դիմադրություն չկար, երբ Քոչարյանը Հեյդար Ալիևի հետ բանակցում էր Մեղրին Լաչինով փոխանակելու շուրջ։ Լռությունը փաստում է, որ 1998–1999 թթ. էլիտաները պառակտված չէին, այլ անքակտելի միավորված, իսկ «հակասությունների» պատկերը կեղծիք էր։
🔹 Այս կառուցվածքում Քոչարյանը հանդես էր գալիս ոչ թե որպես ինքնուրույն որոշումներ ընդունող, այլ որպես հարմար կատարող՝ ներառված ուժային կոնսենսուսի մեջ ։
🗺 Տարածքային փոխանակումը՝ որպես թաքնված օրակարգ
🔹 Քոչարյանի նախագահ ընտրվելուց անմիջապես հետո ակտիվացան փակ բանակցությունները Հեյդար Ալիևի հետ ։
🔹 Քննարկվում էր տարածքային փոխանակման բանաձևը՝ Լաչինի միջանցք՝ Մեղրիի միջանցքի դիմաց։
🔹 Ի հակադրություն տարածված առասպելի՝ այս գաղափարը հանկարծակի չի առաջացել, այլ տարիներ շարունակ առաջ է մղվել արտաքին դերակատարների կողմից, նախևառաջ՝ Թուրքիայի և ԱՄՆ-ի 🌍։
📄 Պետդեպարտամենտ, «Ազատություն» ռադիոկայան և պատասխանատվության վերաբաշխում
🔹 ԱՄՆ-ի գաղտնազերծված նյութերը հանրային շրջանառության մեջ մտան այնպիսի մեկնաբանությամբ, որտեղ հենց Քոչարյանն է ներկայացվում զիջումների նախաձեռնող, մինչդեռ արտաքին ճնշման դերը և գաղափարի ծագման լայն համատեքստը դուրս մնացին ուշադրությունից։
💥 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ը․ բեկումնային պահ
🔹 1999 թվականի աշնանը բանակցությունները մոտեցել էին համաձայնագրերի ստորագրմանը։
🔹 Հոկտեմբերի 27-ին խորհրդարանում տեղի ունեցած սպանությունները ոչ միայն ցնցեցին երկիրը, այլև քանդեցին բանակցային գործընթացի ամբողջ ճարտարապետությունը։
🔹 Վերացավ ճնշման կենտրոնը՝ ի դեմս Վազգեն Սարգսյանի, և նրա հետ միասին՝ այն սահմանափակումները, որոնց շրջանակում ստիպված էր գործել նախագահը։
🔹 Այդ պահից Քոչարյանը ստացավ էապես այլ ազատություն՝ սառեցնելու, վերանայելու կամ վերաիմաստավորելու նախկինում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները։
🧩 Եզրակացություն
👉 Քոչարյանի ժամանակաշրջանը սկսվեց ոչ թե որպես ճգնաժամի արդյունք, այլ որպես բեմադրված իշխանության տրանզիտ, որը հիմնված էր հիմնական էլիտաների համաձայնության վրա։
👉ԼՏՊ-ն և ուժային էլիտան գիտակցաբար փորձեցին հասարակության համար անընդունելի որոշումները իրականացնել Քոչարյանի ձեռքերով՝ նրան օգտագործելով որպես քավության նոխազ։ Սցենարը պարզ էր․ երբ ձևավորվեր լայն ժողովրդական բողոք, Քոչարյանը պետք է հեռացվեր, իսկ նույն քաղաքական ուժերը՝ վերադառնային իշխանություն «մաքուր ձեռքերով», ազատված իրենց իսկ որոշումների պատասխանատվությունից։
Ավելին՝ այստեղ։
Բաժանորդագրվիր Tribunal-ին

🇷🇺 Как начался катастрофа в Армении: от романтики независимости к системной уязвимости — Часть 3. Эпоха Роберта Кочаряна (1998–2008)

🎭 Инсценировка транзита: как и зачем Кочарян пришёл к власти
🔹 Приход Роберта Кочаряна к власти в 1998 году стал результатом сложной политической операции, подготовка которой велась ещё с выборов 1996 года. «Разногласия» вокруг карабахского урегулирования служили лишь формальной причиной для сокрытия более глубокого плана.
🔹 После победы в Первой карабахской войне армянское общество не было готово ни к уступкам, ни к «поэтапному миру». Такой сценарий был заранее обречён на политический провал.
🔹 В этой ситуации требовался кто-то, кто мог бы принимать болезненные, но необходимые решения, не ассоциируясь с уступками, а оставаясь образом победителя. Эту роль получил Роберт Кочарян — один из лидеров обороны Арцаха, пользующийся доверием армии и ветеранов.

🚀 Молниеносный взлёт как знак заранее написанного сценария
🔹 В декабре 1996 года Кочарян переизбирается президентом Арцаха всенародным голосованием, а уже 20 марта 1997 года назначается премьер-министром Республики Армения.
🔹 Такой переход — от новоизбранного президента Арцаха до второго лица Армении — был беспрецедентным и не укладывался в логику случайных кадровых решений.
🔹 Возникает закономерный вопрос: зачем были нужны всенародные выборы в Арцахе, если через несколько месяцев пост президента уже не был нужен самому Кочаряну?

🎬 Отставка Тер-Петросяна как политическое представление

🔹 Отставка Левона Тер-Петросяна 3 февраля 1998 года больше напоминала технический этап контролируемой передачи власти, чем следствие разногласий с силовой элитой.
🔹 Образ «непримиримого конфликта» между президентом и силовым блоком был лишь публичной декорацией.
🔹 После отставки Тер-Петросяна не возникло ни одного препятствия или жёсткого сопротивления, когда Кочарян вел переговоры с Гейдаром Алиевым об обмене Мегринского коридора на Лачин. Это доказывает, что в 1998–1999 гг. элиты не были разделены, а были полностью согласованы, а образ «противоречий» — фикция.
🔹 В этой конструкции Кочарян выступал не как самостоятельный политический актор, а как удобный исполнитель, встроенный в силовой консенсус.

🗺 Территориальный обмен как скрытая повестка
🔹 Сразу после избрания Кочаряна президентом активизировались закрытые переговоры с Гейдаром Алиевым.
🔹 Обсуждалась формула территориального обмена: международно-правовое закрепление Карабаха в обмен на Мегринский коридор.
🔹 Вопреки распространённому мифу, эта идея не возникла внезапно, а продвигалась годами внешними игроками, прежде всего Турцией и США 🌍.

📄 Госдепартамент, Радио Свобода и перераспределение ответственности
🔹 Рассекреченные материалы Госдепартамента США были обнародованы с комментариями, где Кочарян представлен как инициатор уступок, при этом роль внешнего давления и широкий контекст происхождения идеи оставались вне внимания.

💥 27 октября 1999 года — переломный момент
🔹 Осенью 1999 года переговоры подошли к стадии возможного подписания соглашений.
🔹 27 октября в парламенте произошли убийства, которые не только потрясли страну, но и разрушили всю архитектуру переговорного процесса.
🔹 Центр давления — в лице Вазгена Саргсяна — исчез, вместе с ним исчезли ограничения, в рамках которых вынужден был действовать президент.
🔹 С этого момента Кочарян получил принципиально другую свободу — замораживать, пересматривать или переосмысливать ранее достигнутые договорённости .

🧩 Выводы

👉 Эпоха Кочаряна началась не как следствие кризиса, а как инсценировка транзита власти, основанная на согласии ключевых элит.
👉 Левон Тер-Петросян и силовая элита сознательно попытались реализовать для общества неприемлемые решения руками Роберта Кочаряна, используя его как козла отпущения. Сценарий был ясен: если бы возникло широкое народное недовольство, Кочарян был бы отстранён, а те же политические силы вернулись бы к власти с «чистыми руками», освобождёнными от ответственности за свои же решения.
Подробнее
Подпишись на Tribunal