فلسفه علم

«تنظیم خانواده» در جهان وحش!

از موضوعات جنجالی در زیست‌شناسی تکاملی این است که آیا جانوران با افزایش تراکم گروه، جمعیت خود را کنترل می‌کنند؟ و اگر چنین است، چرا؟ فصل هفتم کتاب ژن خودخواه به این پرسش پاسخ می‌دهد.

فرق است میان زاییدن، یعنی به دنیا آوردن افراد جدید، و مراقبت کردن، یعنی سرمایه‌گذاری برای افراد موجود. بدن، به عنوان ماشین بقا، باید دو نوع تصمیم کاملاً متفاوت بگیرد. میان زاییدن و مراقبت کردن، بر سر منابع محدودی مانند زمان و انرژی رقابت است. استراتژی صرفاً مبتنی بر مراقبت، پایدار نیست، زیرا جمعیتی که تولیدمثل نکند به سرعت توسط جهش‌یافته‌هایی که تولیدمثل می‌کنند، پس زده می‌شود. بنابراین، باید تعادلی بین زاییدن و مراقبت کردن وجود داشته باشد.

نظریه انتخاب گروهی وین-ادواردز
این فصل عمدتاً به نقد نظریه‌ی انتخاب گروهی وین-ادواردز اختصاص دارد. مطابق این نظریه جانوران به طور فداکارانه نرخ زاد و ولد خود را، به صلاح کل گروه، محدود می‌کنند تا از بهره‌برداری بیش‌ازحد از منابع غذایی جلوگیری کنند. از آنجایی که چنین فداکاری‌ای نمی‌تواند از طریق انتخاب طبیعی در سطح فردی تکامل یابد (زیرا افراد خودخواه که بیشتر تولیدمثل می‌کنند، از کنترل باروری دیگران فایده می‌برند)، وین-ادواردز به انتخاب گروهی متوسل شد. او معتقد بود گروه‌هایی که اعضای آنها تولیدمثل خود را محدود می‌کنند، کمتر از گروه‌های رقیب که به سرعت منابع خود را به پایان می‌رسانند، در معرض انقراض قرار دارند.
وین-ادواردز مکانیسم‌هایی در کلیت گروه جانوران برای تنظیم جمعیت می‌دید و برای اثبات نظریه‌اش به سه پدیده اشاره کرد.

۱. قلمروخواهی: جانوران برای به دست آوردن قلمرو نمی‌جنگند، بلکه برای مجوز تولیدمثل می‌جنگند. تعداد قلمروها محدود است، بنابراین تعداد جفت‌های تولیدمثل‌کننده نیز محدود می‌شود. جانورانی که موفق به کسب قلمرو نمی‌شوند، به طور فداکارانه از تلاش برای تولیدمثل دست می‌کشند.

۲. سلسله‌مراتب سلطه: جایگاه اجتماعی بالا به عنوان بلیطی دیگر برای تولیدمثل عمل می‌کند. افراد برای کسب جایگاه اجتماعی می‌جنگند؛ و می‌پذیرند که اگر در رده‌های پایین قرار گرفتند، حق تولیدمثل ندارند.

۳. نمایش‌های اپیدایکتیک: وین-ادواردز این اصطلاح را برای توصیف تجمعات بزرگی مانند دسته‌های عظیم سارها در غروب ابداع کرد. او معتقد بود این تجمع‌ها نوعی سرشماری جمعیت‌اند. جانوران با درک تراکم جمعیت، به طور خودکار (از طریق مکانیسم‌های هورمونی یا عصبی) نرخ زاد و ولد خود را تنظیم می‌کنند.

نظریه‌ی دیوید لک: بهینه‌سازی، نه محدودیت
داوکینز در مقابل، نظریه‌ی دیوید لک، بوم‌شناس بزرگ، را به عنوان تبیینی ژن‌محور برای تنظیم تعداد زادگان ارائه می‌دهد. لک می‌گوید برای هر گونه پرندگان در هر شرایط محیطی، تعداد تخم‌های بهینه‌ای وجود دارد.
تفاوت اصلی نظر لک با وین-ادواردز در پاسخ به این پرسش است که بهینه از دیدگاه چه کسی؟ وین-ادواردز می‌گوید بهینه برای کل گروه، اما لک می‌گوید هر فرد خودخواه.
هر پرنده تعداد مشخصی تخم می‌گذارد تا تعداد فرزندان بازمانده او به حداکثر برسد.

تربیت فرزندان هزینه‌بر است. اگر والد منابع محدود خود را بین تعداد زیادی فرزند تقسیم کند، در نهایت تعداد کمتری از آنها را به بزرگسالی خواهند رسید. بنابراین، انتخاب طبیعی تعداد اولیه‌ی تخم‌ها را طوری تنظیم می‌کند که از منابع محدود والدین، حداکثر استفاده را ببرد. افرادی که بیش از حد فرزند دارند، جریمه می‌شوند، نه به این دلیل که کل جمعیت منقرض می‌شود، بلکه صرفاً به این دلیل که تعداد کمتری از فرزندان خودشان زنده می‌مانند. ژن‌های مربوط به داشتن فرزندان بیش از حد، به سادگی در تعداد زیاد به نسل بعد منتقل نمی‌شوند، زیرا زادگانی که حامل آن ژن‌ها هستند، از گرسنگی می‌میرند.

تفسیر مجدد شواهد
داوکینز سپس نشان می‌دهد که چگونه نظریه لک می‌تواند تمام شواهدی را که وین-ادواردز به نفع نظریه‌اش استفاده می‌کند، به شیوه‌ای قانع‌کننده‌تر توضیح دهد.
بازندگان در رقابت بر سر قلمرو یا جایگاه اجتماعی، از تولیدمثل دست نمی‌کشند تا لطفی به گروه کنند. به این دلیل دست از تلاش برمی‌دارند که بهترین استراتژی در آن لحظه، صبر کردن و امید داشتن به فرصتی بهتر در آینده است.
نمایش اپیدایکتیک نیز به نفع گروه اجرا نمی‌شود. بلکه هر فرد به طور خودخواهانه در حال جمع‌آوری اطلاعات است. تراکم جمعیت شاخصی قابل اعتماد برای پیش‌بینی رقابت آینده بر سر غذاست. پرنده‌ی ماده با مشاهده جمعیت زیاد، «پیش‌بینی» می‌کند که فصل تولیدمثل آینده دشوار خواهد بود و بنابراین، به نفعش است که تعداد کمتری تخم بگذارد تا شانس بقای همان تعداد کم را افزایش دهد.
این امر حتی می‌تواند به فریبکاری منجر شود (اثر بو ژست): پرنده با ایجاد سر و صدا، رقبا را فریب می‌دهد که جمعیت زیاد است تا تخم کمتری بگذارند!

هادی صمدی
@evophilosophy

❤1

957 views07:39