Налоговое администрирование – сервис или засада?
 
Сегодня в  центральном офисе Демпартии «Ак жол» состоялось очередное обсуждение концепции нового Налогового кодекса (первое обсуждение прошло 1 июня и.г.: https://xn--r1a.website/peruash/9126 ). На этот раз депутатам Мажилиса и местных маслихатов от нашей партии и представителям ассоциаций предпринимателей были представлены основные подходы в сфере налогового администрирования - на наш взгляд, самой спорной, коррупциогенной и запутанной части налогового законодательства.
 
Базовые подходы презентовали гости, во главе с министром нацэкономики Алибеком Куантыровым, первым вице-министром Азаматом Амриным и зам.председателя Комитета госдоходов Минфина Жаныбеком Нуржановым.
 
Из объемного доклада Ж.Нуржанова вытекает, что госорганы намерены перейти к сервисной модели администрирования налогов. Для этого предусматривается:
- Отмена некоторых расчётов и деклараций (по налогу на имущество и земельному налогу, при обязательствах менее 1 млн тг.), непредоставление упрощенной декларации или декларации по розничному налогу предложено считать «нулёвкой» (т.е. представленной декларацией с нулевыми показателями); 
• Помощь бизнесу при представлении финансовой и налоговой отчётности и т.д.
 
К хорошим новостям нужно отнести реформирование налогообложения фонда оплаты труда (прорабатываются сразу три варианта - от единой ставки соцналога - до исключения всех платежей и фондов, кроме ЕНПФ). 
 
В системе управления рисками (СУР) предлагается перейти от общего категорирования – к дифференцированным подходам, с учетом специфики налогоплательщика.
Разработчики надеются, что такой переход позволит более точно выявлять потенциальных нарушителей, что позволит полностью отказаться от плановых проверок, оставив в качестве основания лишь обновленную систему СУР.
На мой уточняющий вопрос - останутся ли при этом встречные проверки и означает ли отказ от плановых проверок, что проверки становятся исключительной мерой, а налоговый надзор полностью перейдёт на форму камерального контроля – Ж.Нуржанов ответил утвердительно («Да, налоговые проверки останутся только как исключительная форма контроля»). Правда, он также подтвердил, что встречные проверки также остаются. Как Комитет госдоходов собирается сочетать эти подходы – пока трудно представить.
При этом, в отношении самой СУР есть и положительная, и не очень новости. Положительная – в том, что из критериев СУР исключается такой показатель, как коэффициент налоговой нагрузки (КНН) – чисто статистический индикатор, который почему-то ранее применялся налоговиками для оценки добросовестности налогоплательщика (хотя изначально понятно, что у разных налогоплательщиков разные особенности бизнеса, разная себестоимость продукции, рентабельность, технологии, штаты – и, соответственно, разный КНН). После многих споров, этот критерий наконец решили убрать.
Но КГД по-прежнему не соглашается раскрыть все без исключения критерии СУР, ссылаясь на конфиденциальность некоторых данных. Фракция «Ак жол» оспаривает этот момент и в действующем Налоговом кодексе, и настаивает на его пересмотре в новом, по одной причине: если предприниматель не знает, по каким критериям его относят к повышенной степени риска, он не сможет работать и над устранением этих пробелов. Но ведь задачей нового кодекса заявлено содействие («сервис») бизнесу, а не «засада» на бизнес.

Точно так же разработчики планируют сочетать «кнут» с «пряником» и в ряде других вопросов. Например, предлагается установить, что налоговая проверка МСБ может приостанавливаться не более 2-х раз (сегодня проверки приостанавливаются и возобновляются без ограничений). Очень важное и полезное новшество.
Но тут же налоговики требуют перенести срок исковой давности с даты завершения проверки – на дату её начала, что безусловно ущемляет права предпринимателей. Также сокращается срок предоставления документов по требованию проверяющего с 30 до 5 дней, ограничивается принцип презумпции добросовестности налогоплательщика и т.д. С такими запросами налоговиков Демпартия «Ак жол» и её депутаты категорически не согласны.

Как позитивную новеллу можно отметить введение т.н. «горизонтального мониторинга», который, в частности, позволит бизнесу защититься от санкций в связи с выявлением недействительных сделок в цепочке отношений с контр-партнёрами (нынешняя головная боль предпринимателей).  
Вместе с тем, предложенная Комитетом госдоходов система НДС-платежей E-Tamga, призванная отказаться от пирамиды сделок - вызвала критику, как недостаточно проработанная и затратная для бизнеса.
Более подробно с презентацией основных подходов налогового администрирования в новом Налоговом кодексе можно ознакомиться ниже (https://xn--r1a.website/peruash/9354)
 
В ходе многочасовой дискуссии высказались и депутаты фракции «Ак жол» в Мажилисе, и наши коллеги из местных маслихатов, и предприниматели из регионов (онлайн).
Как одно из самых информативных выступлений прилагаю видео Антонины Ан (Тараз), которое наши гости почему-то посчитали «обвинительным», хотя на мой взгляд, наша коллега была максимально конструктивной.
Резюмируя итоги, я отметил и положительные подвижки в предлагаемой концепции, но в то же время согласился с А.Ан, что предложенная презентация оставила за скобками «родимые пятна» действующего Налогового кодекса, от которых хотелось бы избавиться. Это – и репрессивный характер такой меры, как пеня (подробнее – в выступлении А.Ан, https://xn--r1a.website/peruash/9355), и отсутствие регулирования пилотных проектов (на чём настаивает и направляла депутатские запросы фракция «Ак жол»), и возврат порога НДС для малого бизнеса, и отказ от СНТ, и использование ЭСФ для выявления фиктивных сделок, и ответственность налоговых органов за регистрацию и подтверждение постановки на налоговый учет аферистов и мошенников.
Договорились с министром А.Куантыровым продолжить обсуждение проекта по мере обработки высказанных позиций.  
 
 

Презентация базовых подходов к налоговому администрированию в новом Налоговом кодексе (к докладу зам.председателя Комитета госдоходов Минфина РК Ж.Нуржанова)

Выступление Антонины Ан, г.Тараз

Салықтық әкімшілендіру – қызмет пе, қақпан ба?

Бүгін «Ақ жол» демпартиясының орталық кеңсесінде жаңа Салық кодексі тұжырымдамасының кезекті талқылауы өтті. Бұл жолы партиямыздың Мәжіліс пен жергілікті мәслихат депутаттарына және бизнес қауымдастықтардың өкілдеріне салықтық әкімшілендіру саласындағы негізгі тәсілдер – біздің ойымызша, салық заңнамасының ең даулы, коррупциялық және түсініксіз бөлігі ұсынылды.
 
Негізгі тәсілдерді Ұлттық экономика министрі Әлібек Қуантыров, Бірінші вице-министр Азамат Әмрин және Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының орынбасары Жәнібек Нұржанов бастаған қонақтар таныстырды.

Ж.Нұржановтың көлемді баяндамасынан мемлекеттік органдар салықтық әкімшілендірудің сервистік моделіне көшуді көздеп отырғаны байқалды. Ол үшін мыналар қарастырылған:
- Кейбір есептеулер мен декларациялардың күшін жою (міндеттемелері 1 млн. теңгеден аз мүлік салығы және жер салығы бойынша), қысқартылған декларацияны немесе бөлшек сауда салығы бойынша декларацияны ұсынбауды «нөлдік» деп санау ұсынылды (яғни. нөлдік көрсеткіштері бар декларация ұсыну);
• Бизнеске қаржылық және салық есептілігін тапсыруға көмек көрсету және т.б.
 
Жақсы жаңалыққа жалақы қорына салық салуды реформалауды жатқызуға болады (бірден әлеуметтік салықтың бірыңғай мөлшелемесінен бастап БЖЗҚ-дан басқа барлық төлемдер мен қорларды алып тастауға дейінгі үш нұсқа пысықталуда).

Тәуекелдерді басқару жүйесінде (ТБЖ) салық төлеушінің ерекшеліктерін ескере отырып, жалпы санаттаудан сараланған тәсілдерге көшу ұсынылды. Әзірлеушілер мұндай ауысу нақты бұзушыларды дәлірек анықтауға мүмкіндік береді деп үміттенеді, бұл жоспарлы тексерулерден толығымен бас тартуға мүмкіндік беріп, тек жаңартылған ТБЖ жүйесін негізге алады.
Менің қарсы тексерулер күшінде қала ма, жоспарлы тексерулерден бас тарту тексерулер ерекше жағдайда ғана жүргізіліп, салықтық қадағалау толығымен камералық бақылау түріне көше ме деген нақты сұрағыма – Ж.Нұржанов («Иә, салықтық тексерулер бақылаудың ерекше нысаны ретінде ғана қалады») деп жауап берді. Дегенмен, ол қарсы тексерулердің де сақталатынын растады. Мемлекеттік кірістер комитетінің бұл тәсілдерді қалай біріктіретінін елестету әзірге қиындау. Сонымен қатар, ТБЖ-нің өзіне қатысты жағымды да, жағымсыз да жаңалықтар бар. Жағымдысы, салық жүктемесінің коэффициенті (ТЖК) сияқты көрсеткіштің ТБЖ критерийлерінен алынып тасталатыны – бұл таза статистикалық көрсеткіш, оны қандай да бір себептермен салық органдары салық төлеушінің адалдығын бағалау үшін пайдаланып келген (бірақ бастапқыда түрлі салық төлеушілердің әртүрлі бизнес ерекшеліктері, әр түрлі өндіріс құны, рентабельділігі, технологиясы, штаттары - және, тиісінше, әртүрлі KНН бар екені анық). Ұзақ пікірталастардан кейін бұл критерийді алып тастау туралы шешім қабылданды.
Бірақ МКК кейбір деректердің құпиялылығына сілтеме жасай отырып, барлық ТЖБ критерийлерін ашуға әлі келіспеуде. «Ақ жол» фракциясы қолданыстағы Салық кодексіндегі бұл тармақты даулап, оны жаңасында қайта қарауды талап етуде, негізгі себеп: егер кәсіпкер қандай критерийлер бойынша жоғары тәуекел санатына жатқызылғанын білмесе, ол олқылықты жою бойынша да жұмыс жасай алмайды. Бірақ, жаңа кодекстің міндеті – бизнеске «қақпан құру емес, оған көмектесу («сервис») деп белгіленді ғой.

Сол сияқты, әзірлеушілер басқа да бірқатар мәселелерде бірнеше қарама-қайшы мәселені біріктіруді жоспарлап отыр. Мысалы, ШОБ-ты салықтық тексеру 2 реттен аспайтын мерзімде тоқтатылуы мүмкін деп белгілеу ұсынылды (бүгінде тексерулер шектеусіз тоқтатылып, қайта жалғасуда). Өте маңызды және пайдалы жаңалық.
Бірақ дәл осы жерде салық органдары талап қою мерзімін тексеру басталған күннен ол аяқталған күнге дейін шегеруді талап етуде, бұл кәсіпкерлердің құқығына нұқсан келтіретіні сөзсіз. Сондай-ақ тексерушінің талабы бойынша құжаттарды ұсыну мерзімі 30 күннен 5 күнге дейін қысқартылмақ, салық төлеушінің адалдық презумпциясы принципі шектелді және т.б. «Ақ жол» демократиялық партиясы мен оның депутаттары салық органдарының мұндай тәсілдерімен үзілді-кесілді келіспейді.
 
Жағымды тұсы ретінде «горизонтальды мониторингтің» енгізілуін айтуға болады, бұл бизнеске контр серіктестермен қарым-қатынастар тізбегіндегі жарамсыз келісімдердің анықталуына байланысты санкциялардан қорғануға мүмкіндік береді (кәсіпкерлердің қазіргі бас ауруы).
Сонымен бірге, Мемлекеттік кірістер комитеті ұсынған, келісімдер пирамидасынан бас тартуға арналған E-Tamga ҚҚС төлеу жүйесі жеткіліксіз дамыған және бизнес үшін шығынды жоба ретінде сынға ұшырады.
Жаңа Салық кодексіндегі салықтық әкімшілендірудің негізгі тәсілдерімен толығырақ төменде танысуға болады.

Көп сағатқа созылған талқылауда Мәжілістегі «Ақ жол» фракциясының депутаттары, жергілікті мәслихаттағы әріптестеріміз, өңірлердегі (онлайн) кәсіпкерлер де сөз сөйледі. Ең мазмұнды баяндамалардың бірі ретінде Антонина Анның (Тараз) бейнеролигін қоса ұсынамын, қандай да бір себептермен қонақтарымыз мұны «айыптау» деп қабылдағанымен, менің ойымша, әріптесіміз барынша сындарлы болды.
Қорытындылай келе, мен ұсынылып отырған тұжырымдамадағы оң ілгерілеушіліктерді атап өтіп, сонымен бірге А.Ан айтқандай ұсынылған Салық кодексінің көлеңкелі тұстары бар екені және одан құтылу керектігімен де келістім. Бұл – айыппұл салу сияқты шараның репрессиялық сипаты (толығырақ А. Анның сөзінде), пилоттық жобалардың реттелмегендігі («Ақ жол» фракциясы мұны талап етеді, бұған дейін де бірқатар депутаттық сауалдар жолдаған), шағын бизнес үшін ҚҚС шекті мөлшерлесін қайтару, СНТ-дан бас тартуды, жарамсыз мәмілелерді анықтау үшін ЭШФ пайдалануды, алаяқтар мен аферистерді салықтық есепке алуды тіркеу және растау үшін салық органдарының жауапкершілігі.
Министр Ә. Қуантыровпен айтылған ұстанымдардың пысықталуына қарай жобаны талқылауды жалғастыруға келістік.