Появился указ президента от 17 декабря 2025 года №1125 "О совершенствовании системы государственного управления в сфере защиты прав инвесторов и возврата активов".
Комитет по возврату активов становится Комитетом по защите прав инвесторов, но по сути КЗРИ - это будет новая структура, а КВА станет Службой по возврату активов с передачей функций и полномочий прежнего комитета центральному аппарату ГП.
В указе президента также обозначено, что "функции инвестиционного омбудсмена осуществляет генеральный прокурор".
Ранее, в соответствии с постановлением правительства от 20 апреля 2019 г. эти функции принадлежали премьер-министру.

Позиция фракции «Ак жол» по аудиту мер господдержки МСБ
(тезисы выступления на обсуждении Отчёта ВАП об эффективности мер государственной поддержки предпринимательства)
 
По мнению фракции «Ак жол», основной задачей поддержки предпринимательства в условиях рыночной экономики должно быть придание данному явлению массового характера, когда каждый инициативный гражданин или группа граждан имеют возможность реализовать личные способности и не дожидаясь подачек от государства, заработать свою долю в перераспределении национального дохода.
Для этого меры господдержки должны быть системными и понятными любому, желающему заняться собственным делом.
 
Однако, как отмечается в Отчёте, сегодня различными госорганами реализуются более 100 мер, в которых запутаются даже те, кто их разрабатывал.
За последние 10 лет, при ежегодном формальном росте количества МСБ до 2 млн, закрылось 205 тыс. субъектов, причем на фоне борьбы Правительства с «дроблением» бизнеса и другими фантомами в новом Налоговом кодексе, в следующем году нужно ожидать закрытия ещё нескольких тысяч.
 
Другой целью господдержки должно быть «выращивание» бизнеса из малого в средний и далее, что означало бы кардинальный рост доходности, расширение инвестиций и новых рабочих мест.
Однако доля среднего предпринимательства за десятилетие осталась на уровне 0,2%, при том, что его вклад в экономику составляет порядка 7%, т.е. эффективность гораздо выше. Тем самым, задача, поставленная Национальным планом о взращивании среднего бизнеса до уровня 15% ВДС в ВВП доблестно провалена.
Отчёт также фиксирует снижение доли валового выпуска продукции МСБ в обрабатывающей промышленности, торговле и сельском хозяйстве, что свидетельствует о замедлении диверсификации экономики и недостаточном влиянии господдержки вуказанных отраслях.
 
Правда, численность занятых в МСБ с 2015 года возросла почти на 40% и составила 4,4 млн человек, или 48% от общей численности занятого населения.
Это отрадно, но пока также неизвестно, как на занятости скажутся меры нового Налогового кодекса по ограничению сделок малого бизнеса по СНР, и насколько эти потери сможет перевесить анонсированная вчера новая программа Правительства по поддержке малого бизнеса.
 
Кстати говоря, удручающие выводы аудита ВАП важны и для понимания перспектив этой новой программы. Нужно учесть, что:
● Архитектура экосистемы мер господдержки предпринимательства не выстроена. Функции и ответственность между госорганами размыты в силу дублирования мер и их пересечения.
Меры оказываются разрозненно, принцип «единого окна» для потенциальных получателей не обеспечен.
Оценка результативности мер остается формальной. Акцент смещен на количественные показатели, тогда как качественные эффекты (рост производительности, добавленной стоимости, экспортного потенциала) в преобладающем большинстве не учитываются и не ставятся как задача.
 
Соцопрос, проведенный электроннымправительством eGov Mobile показал, что большинство предпринимателей считают незначительным влияние господдержки наразвитие бизнеса.
Практические результаты таких программ тоже противоречивы.
● Например, субсидированием ставки кредитов через фонд «Даму» с 2022 г. было охвачено 66 тыс. уникальных получателей, т.е. лишь 3% от всех субъектов МСБ.
Но средний доход у тех, кто получил такую помощь, вместо увеличения - снизился на 33% (2020 год - 385 млн тенге, 2024 год - 258 млн тенге).
Уплата налогов на каждый 1 тенге субсидий снизилась на 70% (2020 год - 5,2 тенге, 2024 год - 3 тенге).  
В 15% случаев (т.е. каждый шестой) субсидирование кредитов оказывалось проектам, не соответствующим условиям программы, т.е. операторы помогали не кому положено, а кому захотели. Как однажды сказал Президент К.Токаев – «друзьям всё, остальным по закону».
 
● 79% проверенных проектов, которым за госсчёт провели инженерную инфраструктуру, не выполнили обязательства по инвестициям. Например, на инфраструктуру для ТОО «Павлодар-Сода» с 2020 г. Было затрачено 2,5 млрд тг, а строительство завода даже не планируется.
ТОО «Актеп» в Актюбинской области, с 2015 г. получило поддержку на 11,6 млрд тг. и т.д.

Такие примеры есть в разных регионах, когда одни и те же «любимчики» получают господдержку годами и десятилетиями. Думаю, органы по борьбе с коррупцией должны взять эти данные в работу.
 
● Оператором нефинансовых мер господдержки является НПП «Атамекен», при этом стоимость услуг оператора определяется самой НПП, без должной оценки администратора бюджетных программ.
Часть этих услуг (правовой, финансовый консалтинг и т.д.) широко представлены на конкурентном рынке, т.е. вместо поддержки создаётся недобросовестная конкуренция бизнесу.
ВАП отмечает, что в большом количестве услуги оказываются одним и тем же лицам, с признаками родственных связей со специалистами. Эффект от таких консультаций скорее не в качества бизнеса, а в «освоении» средств.
 
Не лучше ситуация с госорганами.
● Так, Министерство промышленности и строительства не отслеживало использование 35 млрд тг, направленных в 2023 г в АО «Казынакапитал Менеджмент» на финансирование обрабатывающей промышленности.
● При приеме заявок на участие в программе финансирования ТОО «BV Management» не обеспечивается транспарентность, а основными источниками поиска потенциальных инвестиционных проектов вместо системной работы являются личные контакты менеджеров ТОО «BV Management». Опять вспоминаются слова президента «Друзьям - всё».
● На продвижение отечественной продукции на внутренний рынок, в 2023 году из бюджета было выделено почти 2 млрд тг, из которых освоено 3%.
Остальная сумма – 1 млрд 930 млн - находятся на банковском счете АО «QazIndustry». Вот так господа чиновники поддерживают отечественных производителей. Даже выделенные государством деньги не хотят довести до предприятий. Наверное еще и премии себе выписывают.
 
● Отдельная «песня» – результаты аудита СПК, где Высшей аудиторской палатой выявлено финансовых нарушений на сумму 138 млрд тг, 342 процедурных и 27 системных нарушения.
Фракция «Ак жол» постоянно критикует деятельность СПК за отсутствие результатов и концентрации коррупционных рисков.
Деятельность СПК не урегулирована профильным законом, что позволяет их руководству использовать финансовые и административные возможности государства по своему усмотрению.
В частности, СПК активно выдают бюджетные кредиты без наличия банковской лицензии; ведут торгово-закупочную деятельность, распоряжаются месторождениями и земельными участками.
 
20-летнее присутствие СПК не повлияло на развитие их регионов в требуемых масштабах. Успешные инвестпроекты единичны и связаны с огромными бюджетными вливаниями.
В настоящее время, СПК функционируют как посредники при распределении бюджетных средств, причём не очень добросовестные: размещая средства программ развития на счетах в банках, большинство СПК ничем не рискуют, не переутомляются и получают дополнительные доходы для премий и бонусов.
Анализ финансово-хозяйственной деятельности СПК, проведённый Высшей аудиторской палатой, закрепляет выводы о том, что СПК не конкурентоспособны и перегружены значительными долговыми обязательствами, за исключением СПК Тобол и СПК Ертис.
 
На этом фоне позитивно выделяются результаты аудита финансирования проектов обрабатывающей промышленности. Здесь наблюдается качественный рост по большинству показателей, кроме пожалуй, доли инновационной продукции в ВВП, что нужно рассматривать как вызов для национальной экономики.
В целом освоение, а главное – отдача от направленных государством средств оправдывают ожидания и показывают потенциал к большему росту.
В то же время, есть вопросы, вызывающие определённые сомнения – например, способность холдинга «Байтерек» обеспечить ежегодное привлечение не менее 7 трлн тг.частных инвестиций на 1 трлн государственных. В ходе рассмотрения трёхлетнего бюджета, предлагалось даже отменить эту статью расходов.
Возможно мнение части депутатов о целесообразности передачи этих средств под обусловленное со-финансирование частным банкам было бы более прагматичным.
Кроме того, для экспортёров нужно дать право кредитования в валюте, что расширит возможности привлечения средств с внешних рынков.

Сейчас нам отвечают, что такое решение есть по «Байтереку», но для ФРП вопрос ещё открыт, хотя там показатели лучше, чем в БРК.
 
Тем более, что на фоне обсуждения смены акционеров в крупнейших металлургических компаниях, следует ожидать резкого повышения потребности в кредитах и активизации инвестиционной деятельности, где потребуется привлечение гигантских сумм, возможно десятков триллионов.
Мы поддерживаем приход национальных инвесторов в стратегические отрасли, земля и недра принадлежат народу Казахстана.
В то же время, поддержка нескольких крупных компаний не должна «вымывать» весь объем стимулирования промышленности, т.к. задачей государства в первую очередь является диверсификация всей экономики и уход от сырьевой привязки.
Поэтому политика в данной сфере должна строиться на рыночных, т.е. открытых и конкурентных принципах.
 
Резюмируя доклады ВАП, фракция «Ак жол» считает работу Правительства по поддержке МСБ как на центральном, и особенно на местном уровне – недостаточной. Рекомендуем Правительству отрабатывать такие программы поддержки предпринимателей не с одной только партией власти, как делалось до сих пор; а со всем многопартийным Парламентом.
Требуется значительная перенастройка направлений такой поддержки, включая ясную систематизацию и межведомственную координацию, сокращение процедур и направлений, устранение бюрократии, коррупциогенных элементов.
Нужна постановка качественных задач, влекущих изменение уклада экономики в виде роста производительности и добавленной стоимости, насыщения внутреннего спроса, выхода на новые рынки, роста доходов предприятий и их налогов в бюджет.
По нашему мнению, вместо разбрасывания денег на поддержку всех подряд – следует сосредоточиться на формировании эффективного МСБ, создании честных условий и сокращении государственного вмешательства.
Иногда чтобы не раздавать слишком много и не слишком эффективно, нужно просто больше оставлять тем, кто заработал сам, и кто сможет распорядиться своими доходами лучше чиновников.
Не случайно Высшая аудиторская палата отмечает, как важную проблему – отставание госорганов в регулировании меняющихся тенденций.
Желаем Правительству успеха в этой работе, держать руку на пульсе и вовремя реагировать на изменения в экономике и в судьбе предпринимателей.
Благодарю за внимание.

Кәсіпкерлерлікті мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігі туралы ЖАП Есебін талқылауда сөйлеген сөз

«Ақ жол» фракциясының пікірінше, нарықтық экономикада кәсіпкерлікті қолдаудың басты мақсаты - бұл құбылысқа бұқаралық сипат беру керектігінде, яғни, әрбір белсенді азамат немесе азаматтар тобы өзінің жеке әлеуетін жүзеге асыруға және мемлекеттен көмек күтпей-ақ ұлттық табысты қайта бөлуде өз үлесін алуға мүмкіндік алғаны жөн.

Ол үшін мемлекеттік қолдау шаралары жүйелі және өз ісімен айналысқысы келетін кез келген адамға түсінікті болуы қажет.
Алайда, Есепте айтылғандай, бүгінде түрлі мемлекеттік органдар 100-ден астам шараны жүзеге асырып жатыр, онда өзге түгілі әзірлеушілердің өзі де шатасады.

Соңғы 10 жылда ШОБ саны жыл сайын 2 миллионға дейін өсіп келе жатқанымен, Үкіметтің бизнестің бөлшектенуімен «күресі» және жаңа Салық кодексіндегі басқа да жайттардың аясында олардың 205 000-ы жабылып қалған, келесі жылы тағы бірнеше мың субъекті жабылады деп күту керек.

Мемлекеттік қолдаудың тағы бір мақсаты бизнесті шағыннан ортаға және одан жоғары деңгейге «өсіру» болуы керек, бұл кірістіліктің күрт өсуін, инвестициялардың кеңеюін және жаңа жұмыс орындарының ашылуын білдірер еді.

Дегенмен, орта бизнестің үлесі соңғы онжылдықта экономикаға қосқан үлесі шамамен 7% болғанына қарамастан, 0,2% деңгейінде қалды, бұл олардың тиімділігінің әлдеқайда жоғары екенін білдіреді. Осылайша, орта бизнесті ЖІӨ-дегі ЖҚҚ-ның 15%-ына дейін өсіру жөніндегі Ұлттық жоспарда қойылған мақсат орындалмады.

Есепте сондай-ақ өндіріс, сауда және ауыл шаруашылығы салаларындағы ШОБ жалпы өнімінің үлесі төмендегені тіркелген, бұл экономикалық әртараптандырудың баяулауын және осы салаларға мемлекеттік қолдаудың жеткіліксіз әсерін көрсетеді.

Анығында, ШОБ-та жұмыспен қамтылғандар саны 2015 жылдан бері шамамен 40%-ға өсті және 4,4 миллион адамды немесе жұмыспен қамтылған халықтың жалпы санының 48%-ын құрады.
Бұл көңіл қуантады, бірақ жаңа Салық кодексінің шағын бизнестің АСР бойынша келісімдерін шектеу шаралары жұмыспен қамтуға қалай әсер ететіні және Үкіметтің кеше жарияланған шағын бизнесті қолдаудың жаңа бағдарламасы бұл шығындарды қаншалықты өтей алатыны да белгісіз.

Айтпақшы, осы жаңа бағдарламаның алдағы нәтижелілігін бағалаған кезде, ЖАП аудитінің көңіл көншітпейтін нәтижелерін ескеру қажет:
● Кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау шаралары экожүйесінің архитектурасы қалыптаспаған. Мемлекеттік органдар арасындағы функциялар мен жауапкершілік олардың қайталануы мен қабаттасуы салдарынан түсініксіз болып отыр.
Шаралар бөлшектеніп жүзеге асырылады, ал әлеуетті қызмет алушылар үшін «бір терезе» қағидаты қамтамасыз етілмеген.
Шаралардың тиімділігін бағалау формалды болып қалуда. Басымдық сандық көрсеткіштерге берілген, ал сапалық әсерлер (өнімділіктің, қосылған құн және экспорттық әлеуеттің артуы) көп жағдайда есепке алынбай, белгілі бір мақсат ретінде қарастырылмайды.

eGov Mobile электронды үкіметі жүргізген әлеуметтік сауалнама көптеген кәсіпкерлер бизнестің дамытуына мемлекеттік қолдаудың айтарлықтай әсері жоқ деп санайтындығын көрсетті.
Шынында да, бұл шаралардың нәтижелері бір-біріне қарама-қайшы.
● Мысалы, 2022 жылдан бері «Даму» қоры арқылы 66 мың бірегей алушы несиенің пайыздық мөлшерлемесін субсидиялаумен қамтылды, яғни, барлық ШОБ субъектілерінің 3% ғана.
Бірақ мұндай мемлекеттік қолдауды алғандардың орташа табысы артқанның орнына 33%-ға төмендеді (2020 жылы - 385 миллион теңге, 2024 жылы - 258 миллион теңге).
Субсидиялардың әрбір 1 теңгесіне төленген салықтар 70%-ға азайды (2020 жылы - 5,2 теңге, 2024 жылы - 3 теңге).
15% жағдайда (яғни, әрбір алтыншы жағдайда) несиелік субсидиялар бағдарлама шарттарына сәйкес келмейтін жобаларға берілген, яғни, операторлар бюджет қаражатын нақты алуы керектерге емес, қалағандарына таратқан. Президент Қ. Тоқаев айтқандай, «достарға бәрі, қалғандарына заңға сәйкес беріледі».

● Мемлекеттік қаржыландыру есебінен инженерлік инфрақұрылым тартып берген тексерілген жобалардың 79%-ы инвестициялық міндеттемелерін орындамаған.

Мысалы, Павлодар облысында 2020 жылдан бері «Павлодар-Сода» ЖШС үшін инфрақұрылымға 2,5 миллиард теңге жұмсалды, бірақ зауыт салу әлі жоспарланбаған.
Ақтөбе облысындағы «Актеп» ЖШС 2015 жылдан бері 11,6 миллиард теңге көлемінде қолдау алған.
Белгілі бір "қалаулылар" ғана ондаған жылдар бойы мемлекеттік қолдау алып отыратын мұндай мысалдар әр аймақтарда жетіп артылады. Жемқорлықпен күрес органдары бұл ақпараттарды жұмысқа алуы керек деп ойлаймын.

● Мемлекеттік қолдаудың қаржылық емес шараларының операторы - "Атамекен" Ұлттық кәсіпкерлер палатасы, ал оператор қызметтерінің құнын бюджеттік бағдарламалар әкімшісі тиісті бағалау жүргізбестен, ҰКП өзі анықтайды.
Бұл қызметтердің кейбіреулері (заңгерлік, қаржылық кеңес беру және т.б.) бәсекеге қабілетті нарықта кеңінен ұсынылған, яғни қолдау көрсетудің орнына бизнес үшін әділетсіз бәсекелестік туындауда.
ЖАП көптеген қызметтер үлкен көлемде бір адамдарға ғана көрсетіліп, мамандармен отбасылық байланыстар айқын көрінетінін атауда. Мұндай кеңестердің әсері бизнестің сапасына емес, қаражатты «игеруге» көбірек әсер етеді.

Мемлекеттік органдардың жағдайы да жақсы емес.
● Осылайша, Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі 2023 жылы «Қазына Капитал Менеджмент» АҚ-на өңдеу өнеркәсібін қаржыландыру үшін бөлінген 35 миллиард теңгенің пайдаланылуын бақыламаған.
● BV Management ЖШС қаржыландыру бағдарламасына қатысуға өтінімдерді қабылдау кезінде ашықтық қамтамасыз етілмеген, ал әлеуетті инвестициялық жобаларды іздеудің негізгі көздері жүйелі жұмыстың орнына BV Management ЖШС менеджерлерінің жеке байланыстары болып табылады. Тағы да президенттің «Бәрі достар үшін» деген сөздері еске түседі.
● 2023 жылы отандық өнімдерді ішкі нарықта ілгерілетуге бюджеттен шамамен 2 миллиард теңге бөлінді, оның 3%-ы игерілген.
Қалған сома – 1 миллиард 930 миллион – «QazIndustry» АҚ банк шотында жатыр. Шенеуніктер отандық өндірушілерді осылай қолдайды. Мемлекет бөлген қаражатты да компанияларға таратқысы келмейді. Бәлкім, өздеріне премиялар да тағайындап жүрген шығар.

● ӘКК аудитінің нәтижелері жеке бір "ән", онда Жоғарғы Есеп палатасы 138 миллиард теңгеге қаржылық, 342 процедуралық және 27 жүйелік бұзушылықтарды анықтады.

«Ақ жол» фракциясы ӘКК қызметін нәтиже бермегені және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің шоғырланғаны үшін ұдайы сынға алып келді.
ӘКК қызметі тиісті заңнамамен реттелмеген, бұл олардың басшылығына мемлекеттің қаржылық және әкімшілік ресурстарын өз қалауы бойынша пайдалануға мүмкіндік береді.
Атап айтқанда, ӘКК банк лицензиясы болмаса да белсенді түрде бюджеттік несиелер беріп келеді; сауда және сатып алу қызметімен айналысып, кен орындары мен жер учаскелеріне иелік етеді.

ӘКК 20 жылдық жұмысы аймақтардың дамуына қажетті көлемде әсер ете алмады. Табысты инвестициялық жобалар сирек кездеседі және үлкен бюджеттік қаржылары ғана байланысты.
Қазіргі уақытта ӘКК бюджет қаражатын бөлуде делдалдар ретінде қызмет етеді, оның өзінде адал емес: дамуы бағдарламалары қаржыларын банк шоттарында орналастыра отырып, ӘКК еш тәуекелге бармайды, артық жұмыс істемей, бонустар мен премиялар үшін қосымша табыс алады.
Жоғарғы Есеп палатасы жүргізген ӘКК қаржылық-экономикалық қызметін талдау Тобыл мен Ертіс ӘКК қоспағанда, ӘКК бәсекеге қабілетті емес және айтарлықтай қарыз міндеттемелерімен ауыртпалыққа ұшырағандығы туралы қорытындыны растайды.

Осының аясында өңдеу өнеркәсібі жобаларын қаржыландыру аудитінің нәтижелері позитивті көрінеді. Мұнда ЖІӨ-дегі инновациялық өнімдердің үлесін қоспағанда, көптеген көрсеткіштер бойынша сапалы өсім байқалады, мұны ұлттық экономика алдындағы сын-тегеурін деп қабылдау керек.
Жалпы алғанда, мемлекеттік қаржыландыруды пайдалану және ең бастысы, одан түсетін кірістілік күткен нәтижелерге сәйкес келіп, алдағы уақытта да өсу әлеуетін көрсетеді.
Сонымен қатар, белгілі бір алаңдаушылық тудыратын салалар бар — мысалы, «Бәйтерек» холдингінің әрбір 1 триллион теңге мемлекеттік инвестиция үшін жыл сайын кемінде 7 триллион теңге жеке инвестиция тарту мүмкіндігі.

Үш жылдық бюджетті қарау кезінде бұл мәселе бойынша ешқандай дәйекті дәлелдер келтірілмеді, оны қазіргі уақытта да көріп отырған жоқпыз.
Мүмкін, кейбір депутаттар бұл қаражатты шартты түрдегі бірлесіп қаржыландыру үшін жеке банктерге аударудың орындылығы туралы пікірі әлдеқайда прагматикалық болар еді.

Оған қоса, ірі металлургиялық компаниялардағы акционерлердің ауысуы туралы талқылаулар аясында несиелерге сұраныс пен инвестициялық белсенділіктің күрт артуын күтуіміз керек, бұл үлкен қаражатты, бәлкім, ондаған триллиондар тартуды қажет етеді.
Біз ұлттық инвесторлардың стратегиялық салаларға кіруін қолдаймыз; жер мен жер қойнауы Қазақстан халқына тиесілі.
Дегенмен, бірнеше компанияны қолдау өнеркәсіптік ынталандырудың барлық ауқымын әлсіретпеуі керек, себебі мемлекеттің басты мақсаты экономиканы әртараптандыру және бірінші кезекте, шикізатқа тәуелділіктен бас тарту.
Сондықтан, бұл саладағы саясат нарықтық, яғни, ашық және бәсекеге қабілетті қағидаттарға негізделуі керек.

ЖАП есептерін қорытындылай келе, «Ақ жол» фракциясы Үкіметтің орталықта да, әсіресе жергілікті деңгейде де кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі жұмысын жеткіліксіз деп санайды. Үкіметке осындай кәсіпкерлерді қолдау бағдарламаларын бұған дейін болғандай билік партиясымен ғана емес, бүкіл көппартиялы парламентпен бірігіп атқаруды ұсынамыз.
Мұндай қолдау бағыттарын айтарлықтай қайта құру, соның ішінде нақты жүйелеу мен үйлестіру, рәсімдер мен бағыттарды қысқарту, бюрократия мен сыбайлас жемқорлықты тудыратын элементтерді жою қажет.
Өнімділікті және қосылған құнның артуы, ішкі сұранысты ұлғайту, жаңа нарықтарға шығу және кәсіпорындардың кірістері мен бюджетке төленетін салықтарын арттыру түріндегі экономика тәртібін өзгертетін сапалы мақсаттарды қоя білу керек.
Біздің ойымызша, барлығын қолдауға ақша шашудың орнына, тиімді ШОБ дамытуға, әділ жағдайлар жасауға және мемлекеттің араласуын азайтуға назар аударуымыз керек.
Кейде тым көп және тым тиімсіз түрде қаржыны шаша бермеу үшін, оны өзі де ақша таба алатын және табысын шенеуніктерге қарағанда жақсы басқара алатындарға көбірек қалдыру керек.
Жоғарғы аудит палатасының мемлекеттік органдардың өзгермелі үрдістерді реттеудегі артта қалуын маңызды мәселе ретінде атап өтуі кездейсоқ емес.

Осы жұмыста табысқа жетуді, экономикадағы және кәсіпкерлердің тағдырындағы өзгерістерге жедел жауап беруді тілейміз.
Назарларыңызға рахмет.

👆🏼Мой комментарий программе “Информбюро” по поводу бесконтрольного вывоза редкоземельных металлов. Эту тему фракция «Ак жол» поднимала в Парламенте как минимум шесть раз, начиная с депутатского запроса 5 марта т.г. (https://xn--r1a.website/peruash/12847 ), с подачи выпуска на ту же тему в You-Tube-канале «Гиперборей» (https://www.youtube.com/watch?v=4Zs6Ew_q8a8).

Новостной формат не позволил выдать полный текст нашей беседы с корреспондентом 31-канала, где подробнее рассказываю об обстоятельствах данного спора с госорганами и корпорацией «Казахмыс». Поэтому полную версию разговора привожу ниже 👇🏽

⚡️Қасым-Жомарт Тоқаев Бауыржан Момышұлына «Халық қаһарманы» атағын беру туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді

****

⚡️Глава государства сообщил, что принял решение присвоить звание «Халық қаһарманы» Бауыржану Момышулы

🎦 t.me/aqorda_resmi