Учитывая изложенное, а также негативный ответ Правительства, вынуждены констатировать, что в следующемгоду отечественное производство рискует столкнуться с негативными последствиями, ответственность за которые ляжет на госорганы, проигнорировавшие сигналы от бизнеса.
Поэтому фракция «Ак жол» повторно настаивает на необходимости:
1) Продлить переходный период внедрения Реестра КТП не менее чем до 1 июля 2026 года;
2) Продлить действие ранее выданных индустриальных сертификатов и СТ-КЗ на тот же срок;
3) В рамках Реестра учесть особенности контрактного производства;
4) До полного устранения недоработок Реестра исключить риски отстранения отечественных производителей от госзакупок, закупок Фонда «Самрук-Казына», нацкомпаний и иных регулируемых закупок, предусмотреть соответствующие меры.
 
С уважением,
Депутаты фракции ДПК «Ак жол»
А. Перуашев, Д. Еспаева, Е. Барлыбаев, К. Иса, С. Ерубаев, О. Нуралдинов

«Ақ жол» Демпартиясы Үкіметтің жауабымен келіспейді және отандық өндірушілер Тізілімінің жұмыс істеу қабілетсіздігі тәуекелдерін алдын алуды талап етеді

«Ақ жол» фракциясының депутаттық сауалы
ҚР Премьер-министрі
О. А. Бектеновке

Биылғы жылдың 1 қазанында «Ақ жол» фракциясы туындаған кідірістерді ескере отырып, Қазақстандық тауар өндірушілерінің тізілімін (бұдан әрі - ҚТӨ тізілімі) енгізу үшін 2026 жылдың 1 шілдесіне дейін өтпелі кезеңді енгізу және индустриалды сертификаттар мен ST-KZ қолданылу мерзімін ұзарту туралы ұсыныспен Үкіметке депутаттық сауал жолдады.
28 қазандағы жауабында Үкімет ұсынылған шаралардан бас тартты, келесіні мәлімдеді: «ҚТӨ тізілімінің техникалық операторы «Электрондық қаржы орталығы» АҚ электрондық платформаны әзірлеп, цифрлық верификация модулін жүзеге асырды. ҚТӨ тізілімін 2025 жылдың желтоқсанында өнеркәсіптік пайдалануға енгізу жоспарлануда».

Бүгін 17-сі, желтоқсанның көп бөлігі өтіп кетті. Дегенмен, «ПетроМашЗавод» ЖШС, «Машина жасау жабдықтары зауыты» ЖШС, «Мұнаймаш» АҚ, «Пойск венчурлық фирмасы», «AVAGRO» ЖШС, «Lukoil Lubricants» зауыты және басқа да отандық кәсіпорындар «Ақ жол» демпартиясына хабарласып, Тізілімнің дайын еместігін хабарлауда.
Олардың барлығы Тізілімнің электрондық платформасында тіркеуден өте алмауда, өздерінғ айтуынша, платформа үнемі тоқтап қалады.
Сонымен қатар, Ережеге сәйкес, деректерді қарау және тексеру мерзімі 20 күнді құрайды, ал, Тізілімге ретроспективті енгізу механизмі қарастырылмаған. Бұл дегеніміз, аталмыш платформа бүгін жұмыс істеп кеткен күннің өзінде де, кәсіпорындар шығынға ұшырайтын болады, себебі олардың жыл басында шығарған өнімдері отандық тауар мәртебесіне ие болмайды, сол арқылы мемлекеттік сатып алуларда артықшылықтан айырылады.

Қолданыстағы СT-KZ және индустриалды сертификаттары бар кәсіпорындарды Тізілімге автоматты түрде қосу туралы мәлімдеме орындалмады: E-ONDIRIS ақпараттық жүйесінде жұмыс істейтін алгоритмдер жоқ, автоматты түрде көшіру қамтамасыз етілмеген, кәсіпорындар үнемі техникалық ақауларға қарамастан рәсімдерді қайталап өтуге мәжбүр. Сондықтан, «жүйенің дайындығы» туралы мәлімдемелер шындыққа жанаспайды.

Өнеркәсіпшілердің сөзінше, Тізілімнің толық дайын болмай қолданыстағы сертификаттарды ұзартудан бас тарту жүздеген компаниялардың жыл басында, келісімшарт жасау кезеңінде отандық өндіруші мәртебесінен айырылуына әкеледі. Мәселен, машина жасау тапсырыстарының 95%-дан астамын «Самұрық-Қазына» қоры және ұлттық компаниялар сатып алады, ал, олардың ҚТӨ Тізілімінде болмауы нарықтан автоматты түрде шығарылуды білдіреді.
Тіпті, отандық өндірушілер осының барлығы шетелдік жеткізушілердің мүддесі үшін әдейі жасалып жатыр деп те күдіктенуде.
Үкіметтің біздің сауалымызға берген жауабында мұндай жағдайлармен байланысты тәуекелдер көрініс таппаған. Демек, ҚТӨ тізілімін толыққанды іске қосуды кешіктіру өнімді қабылдаудан бас тартуға, айыппұлдарға, адал емес жеткізушілер тізіміне қосылуға және импорттаушылар мен делдалдардың қазақстандық өндірушілерді ығыстыруына әкеледі – осының барлығы бизнестің кінәсінен емес, мемлекеттік органдардың дайын еместігінен орын алып отыр.

Сонымен қатар, ҚТӨ тізілімі арқылы расталған отандық өндіріс мәртебесіне енді бір бизнес брендке, технологияға, өндіріс франшизасына, материалдарына және сату нарығына иелік ететін, бірақ физикалық өндіріс басқа кәсіпорында жүзеге асырылатын «келісімшарттық өндіріс» кірмейді.
ҚТӨ тізілімі «бір зауыт - бір өндіруші» моделіне бағытталған, нәтижесінде келісімшарттық өндіріс отандық өндірістің бір түрі ретінде танылмайды және мемлекеттік қолдау жүйесінен алынып тасталады. Дегенмен, өндірістің бұл түрі тамақ және косметика өнеркәсібінде (KazBAD, BAYAN), химиялық реагенттер өндірісінде (CIPTEC) және халықаралық компаниялардың қатысуымен фармацевтикада (AstraZeneca, Pfizer) да бар. Келісімшарттық өндіріс форматы белгілі бір дәрежеде кәсіпорындардың толық жүктелмеуі мәселесін шешуге мүмкіндік береді, мұны жақында әріптесіміз, депутат Ермұрат Бапи көтерді. EconomyKz.

org мәліметтері бойынша, машина жасау және тамақ өнеркәсібіндегі бос тұрған қуаттардың үлесі 55%-дан асады, химия өнеркәсібінде – 52%-дан асады, ал фармацевтикада – 70%-дан асады (https://economykz.org/?p=23053).

Жоғарыда айтылғандарды, сондай-ақ үкіметтің негативті жауабын ескере отырып, келесі жылы отандық өндірістің теріс салдарға тап болу қаупі бар екенін ескеруге мәжбүрміз, бұл үшін жауапкершілік бизнестің сигналдарын елемеген мемлекеттік органдарға жүктеледі.
Сондықтан, «Ақ жол» фракциясы тағы да мыналардың қажеттілігін талап етеді:
1) ҚТӨ тізілімін енгізудің өтпелі кезеңін кемінде 2026 жылдың 1 шілдесіне дейін ұзарту;
2) Бұрын берілген индустриалды сертификаттар мен СT-KZ сертификаттарының жарамдылық мерзімін сол мерзімге ұзарту;
3) Тізілім аясында келісімшарттық өндірістің ерекшеліктерін ескеру;
4) Тізілімдегі кемшіліктер толығымен жойылғанға дейін отандық өндірушілердің мемлекеттік сатып алулардан, «Самұрық-Қазына» қорының, ұлттық компаниялардың сатып алуларынан және басқа да реттелетін сатып алулардан шеттетілу қаупін жойып, тиісті шараларды қарастыру.

Құрметпен,
«Ақ жол» фракциясының депутаттары
А. Перуашев
Д. Еспаева
Е. Барлыбаев
Қ. Иса
С. Ерубаев
О. Нуралдинов

Отандық автомобиль өнеркәсібін дамыту мәселелері туралы

«Ақ жол» фракциясының
депутаттық сауалы
ҚР Премьер-Министрі
О. А. Бектеновке

Автор – Мәжіліс депутаты Серік Ерубаев

Дамыған ұлттық автомобиль өнеркәсібі, индустриялық тұрғыдан өркендеген және технологиялық жағынан бәсекеге қабілетті мемлекеттің айқын маркері болып саналады.
Тәуелсіздік жылдары Қазақстан өз автомобиль өндірісін қалыптастыруға бірнеше рет талпыныс жасады. Алайда, бұл бағыттағы нәтижелер соңғы жылдарға дейін, көрсетілген мемлекеттік қолдаудың көлеміне сай келмей отыр.
Оның ең көрнекті мысалдардың бірі – Өскемендегі «Азия Авто» жобасы мен индустриялық алаңға қатысты қалыптасқан жағдай. Көп жылдар бойы аталған кәсіпорын салықтық жеңілдіктер, кедендік преференциялар және индустриялық субсидиялар сияқты елеулі мемлекеттік қолдау алып келді.
Ашық дереккөздерге сәйкес, мемлекеттік қолдаудың жалпы көлемі жүздеген миллиард теңгеге бағаланған. Дегенмен, компания нақты өнеркәсіптік локализацияға көшпеді, толыққанды терең қайта өңдеу зауытын салу бойынша міндеттемелерін орындамады және іс жүзінде ұзақ уақыт бойы тек «отверткалық» құрастырумен шектелді.
«Азия Авто» компаниясына компоненттерді импорттау кезінде 75 млрд. теңге, дайын өнімді өткізу кезінде 122 млрд. теңге қосымша құн салығынан, 99 млрд. теңге кеден төлемдерінен босатылды. Сонымен қатар, кәдеге жаратудан (утильсбор) 65 млрд. теңге иемденді.
Осылайша, барлық жеңілдіктер мен преференциялардың жалпы көлемі 361 млрд. теңгені құрады. https://informburo.kz/stati/bankrotstvo-ili-nacionalizaciya-chem-zakonchitsya-konflikt-aziya-avto-s-minindustrii.html?utm_source=chatgpt.com
Алайда, мемлекет не жоспарланған өндірістік қуаттарды, не күтілген технологиялық әсер, не жергілікті жеткізушілердің толыққанды экожүйесін жасай алмады.
«Азия Автоның» жағдайы жаңа индустриалды жобаларды жүзеге асыру кезінде осындай қателіктердің қайталануын болдырмайтын маңызды және өте қымбат сабақ ретінде қарастырылуы тиіс.
Бір кездері «Азия Авто» жобасы ең жоғары деңгейдегі мемлекеттік делегациялардың қатысуымен зор салтанатпен ашылған болатын. Қажетті инфрақұрылым да толықтай жасалды. Ал, қазіргі уақытта осы пайдаланылмай тұрған қуаттардың, уақыт өте келе тозығы шығатыны анық. Мұндайға жол бермей, оларды тиімді пайдалану қажет деп санаймыз.
Бүгінде Қазақстанда бірнеше автомобиль өндіріс жобалары жүзеге асырылып жатыр. Мысалға, Қостанайдағы көпбрендтік «AllurAuto» кластері мен Алматыдағы «Hyundai Trans Kazakhstan» айтуға болады. Олар тек автокомплекттерді жинаумен шектелмей, қосалқы бөлшектер өндірісін де жүзеге асыруда.
Осыған байланысты, «Азия Авто» компаниясының әлі де өндірістік қуаттарын аталған жобаларды дамыту үшін пайдалану бойынша ұсыныстар әзірлеу, не оларды ауыл шаруашылығы немесе өзге де техниканы шығаруға бағыттау қажет екенің атап өтеміз.
Мәселе тек өндірістік базада ғана емес. «Азия Авто» зауытында бір кездері мыңдаған жергілікті қызметкерлер мен еуропаның атақты автоөндірістерінде білім алып, тәжрибеден өткен білікті кадрлар еңбек етті. Олардың дағдыларын алдағы уақытта жоғары технологиялық өндірісте пайдалану әлдеқайда тиімді болар еді.
Халықаралық тәжірибе көрсетіп отырғандай, автомобиль саласын дамыту, қарапайым құрастырудан толыққанды өндіріске кезең-кезеңімен өту арқылы ғана мүмкін.
Мәселен, Жапония, Оңтүстік Корея және Қытайда автомобиль өнеркәсібі, басында қарапайым жинақтау және келесі кезеңде шетелдік моделдердің көшірмесін жасау арқылы бастаған. Қазіргі кезде бұл елдер автомобиль державаларына айналып, бүкіл әлем солардың машиналарын өз игілігіне пайдалануда.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, «Ақ жол» фракциясы Өскемендегі «Азия Авто» компаниясының өндірістік базалары мен инфрақұрылымын әрі қарай дамытуға арналған бағдарламалық құжаттарға енгізу мәселесін пысықтау қажет деп санайды. Бұл жұмыстың негізгі мақсаты – аталған өндірістік активтерді сақтап қалу және оларды автомобильдер, ауыл шаруашылығы техникалары, өзге де машина жасау өнімдері мен қосалқы бөлшектер өндірісінде одан әрі пайдалану болуы тиіс.

Мұндай бастама, Өскемен қаласының тек шикізат немесе металл өндіретін өңір емес, дайын өнім шығаратын тағы да бір жаңа индустриялық орталыққа айналуына айтарлықтай ықпал етер еді.


Құрметпен,
«Ақ жол» ҚДП
фракциясының депутаттары
С. Ерубаев
А. Перуашев
Д. Еспаева
Қ. Иса
Е. Барлыбаев
О. Нұралдинов

О вопросах развития отечественного автомобильного производства

Депутатский запрос
фракции «Ак жол»
Премьер-Министру
РК Бектенову О. А.

Озвучил – Депутат Мажилиса Серик Ерубаев

Развитая национальная автомобильная промышленность считается ярким маркером индустриально процветающего и технологически конкурентоспособного государства.
За годы независимости Казахстан неоднократно предпринимал попытки сформировать собственное автомобильное производство. Однако, результаты в этом направлении до последних лет не соответствовали объемам оказанной господдержки.
Один из самых ярких примеров – сложившаяся ситуация с проектом «Азия Авто» и индустриальной площадкой в Усть-Каменогорске. На протяжении многих лет данное предприятие получало существенную государственную поддержку, такую как налоговые льготы, таможенные преференции и индустриальные субсидии.
Согласно открытым источникам, общий объем господдержки оценивается в сотни миллиардов тенге. Тем не менее, компания не перешла на конкретную промышленную локализацию, не выполнила своих обязательств по строительству полноценного завода по глубокой переработке и на практике долгое время ограничивалась только «отверточной» сборкой.
Компания «Азия Авто» освобождалась от НДС при импорте компонентов на 75 млрд. долл. тенге, при реализации готовой продукции на 122 млрд. долл. тенге, от таможенных платежей на 99 млрд. долл. тенге. Кроме того, от утильсбора получила 65 млрд. долл. тенге.
Таким образом, общий объем всех льгот и преференций составил 361 млрд. долл. тенге. (https://informburo.kz/stati/bankrotstvo-ili-nacionalizaciya-chem-zakonchitsya-konflikt-aziya-avto-s-minindustrii.html?utm_source=chatgpt.com)
Однако государство не получило ни запланированных производственных мощностей, ни ожидаемого технологического эффекта, ни полноценной экосистемы местных поставщиков.
Ситуацию с «АзияАвто» следует рассматривать как важный и очень дорогой урок, который позволит избежать повторения подобных ошибок при реализации новых индустриальных проектов.
В свое время проект «Азия Авто» открывался со всей помпезностью с участием государственных делегаций самого высокого уровня. Полностью создана необходимая инфраструктура. Ну, очевидно, что в настоящее время эти неиспользованные мощности со временем изнашиваются. Мы считаем необходимым не допускать этого, а использовать их более эффективно.
Сегодня в Казахстане реализуется несколько проектов по производству автомобилей. К примеру, костанайский мультибрендовый кластер «AllurAuto» алматинский завод «Hyundai Trans Kazakhstan». Они не только ограничиваются сбором автокомплектов, но и осуществляют производство запасных частей.
В этой связи, отметим, что еще предстоит выработать предложения по использованию производственных мощностей компании «Азия Авто» для развития данных проектов, либо направить их на выпуск сельскохозяйственной или иной техники.
Вопрос не только в производственной базе. На заводе «АзияАвто» когда-то трудились тысячи местных работников и квалифицированных кадров, получивших знание и практику в знаменитых автопромах Европы. Было бы намного эффективнее в будущем использовать их навыки высокотехнологичном производстве.
Кроме того, как показывает международный опыт, развитие автомобильной отрасли возможно только путем поэтапного перехода от простой сборки к полноценному производству.
К примеру, автомобильная промышленность в Японии, Южной Корее и Китае, была начата с простой сборки в начале и создания копий зарубежных моделей на следующем этапе. В настоящее время эти страны становятся автомобильными державами, и весь мир использует их машины для собственного блага.
Учитывая вышеизложенное, фракция «Ак жол» считает необходимым проработать вопрос включения в программные документы производственные базы и инфраструктуру компании «Азия Авто» в Усть-Каменогорске для их развития. Основной целью данной работы должно стать сохранение указанных производственных активов и их дальнейшее использование в производстве автомобилей, сельскохозяйственной техники, иной машиностроительной продукции и запасных частей.

Такая инициатива в значительной степени способствовала бы превращению Усть-Каменогорска в еще один новый индустриальный центр, обрабатывающий не только сырье или металлы, но и выпускающий готовую продукцию.

С уважением,
Депутаты фракции
ДПК «Ак жол»
С. Ерубаев
А. Перуашев
Д. Еспаева
Қ. Иса
Е. Барлыбаев
О. Нуралдинов

Об увеличении перечня социально-значимых продовольственных товаров с 19 до 33 наименований и его негативном влиянии на МСБ

Депутатский запрос
фракции «Ак жол»
Министру торговли
и интеграции
Шаккалиеву А.А.

Озвучил - депутат Мажилиса Олжас Нуралдинов

В Демпартию «Ак жол» обращаются представители малого розничного предпринимательства — владельцы магазинов у дома.

По словам предпринимателей, планируемое увеличение перечня социально значимых продовольственных товаров с 19 до 33 позиций при сохранении действующего механизма ценового регулирования создаёт для магазинов у дома риск невозможности дальнейшей деятельности, банкротства и закрытия торговых объектов.

Экономическая модель магазинов у дома принципиально уязвима для административного регулирования. Средняя маржинальность таких магазинов, по отраслевым данным, составляет 2–8% и позволяет покрывать лишь базовые издержки — аренду, заработную плату, логистику и коммунальные услуги.

При этом 14 позиций из предлагаемого расширенного перечня социально значимых продовольственных товаров относятся к скоропортящейся продукции с особыми условиями хранения и минимальными сроками годности, включая овощи и фрукты, что неизбежно ведёт к росту списаний и дополнительным убыткам.

Существенная часть магазинов у дома работает в арендованных помещениях, а коммунальные платежи за последние годы выросли на 40–50%. В условиях предельной торговой надбавки 10–15% и уплаты налога с оборота (до 4%) с учётом всех обязательных расходов фактическая маржа становится отрицательной, что означает работу в убыток. В результате магазины у дома функционируют не как устойчивый бизнес, а как вынужденная семейная самозанятость, зачастую обеспечивая лишь минимальные средства к существованию.

При этом мы понимаем необходимость в текущих условиях обеспечивать доступность продовольственных товаров для населения и сдерживать рост цен. Однако государственная политика в таком случае должна быть выстроена таким образом, чтобы одновременно с поддержкой граждан обеспечивалась поддержка малого и микропредпринимательства, на которое фактически возлагается обязанность по удержанию низких цен.

При действующей модели работы СПК и производителей, ориентированной преимущественно на крупный сетевой ритейл, магазины у дома фактически исключены из системы дешёвого закупа и прямых поставок, однако при этом подпадают под те же административные ценовые ограничения, что делает их экономически невозможными для исполнения.

Следует учитывать и социальный эффект. Магазины у дома, как правило, являются семейным предпринимательством. Один такой магазин в среднем обеспечивает занятость от 3 до 5 человек. Массовое закрытие магазинов у дома приведёт к утрате тысяч рабочих мест, снижению доступности продовольственных товаров и росту социальной напряжённости.

Международный опыт показывает, что задачи продовольственной безопасности и социальной поддержки населения решаются через адресные инструменты, стабилизационные закупки и поддержку производителей и логистики, а не через возложение административного ценового регулирования на малое розничное предпринимательство.

Учитывая позицию Президента, который неоднократно подчёркивал значение малого и среднего бизнеса как фактора обеспечения занятости населения, устойчивого социально-экономического развития регионов, а также необходимость снижения административных барьеров и административной нагрузки, Демократическая партия «Ак жол» просит:

1. Установить, что расширенный перечень социально значимых продовольственных товаров (33 позиции) применяется исключительно к субъектам крупного сетевого ритейла.
2. Освободить магазины у дома от административного регулирования торговых надбавок на социально значимые продовольственные товары.
3. В случае сохранения регулирования — обеспечить магазинам у дома через СПК доступ к дешёвому закупу социально значимых товаров, включая централизованные поставки и прямую работу с отечественными производителями без посредников.


С уважением,
депутаты фракции «Ак жол»

О. Нуралдинов
А. Перуашев
Д. Еспаева
К. Иса
Е. Барлыбаев
С. Ерубаев

Әлеуметтік маңызды азық-түлік тауарларының тізімін 19-дан 33 атауға дейін ұлғайту және оның ШОБ-қа теріс әсері туралы

«Ақ жол» фракциясының
депутаттық сауалы
Сауда және интеграция министрі
А.А. Шаққалиевке

Автор - Мәжіліс депутаты Олжас Нұралдинов

«Ақ жол» демпартиясына шағын бөлшек сауда кәсібінің өкілдері – үй жанындағы дүкендердің иелері жүгінуде.
Кәсіпкерлердің айтуынша, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік өнімдерінің тізімін 19-дан 33 атауға дейін жоспарланған кеңейтілуі бағаны реттеудің қолданыстағы механизмінің сақталған жағдайында үй жанындағы дүкендердің өз жұмысын тоқтатып, банкроттыққа ұшырау және сауда нысандарының жабылу қаупін тудырады.
Үй жанындағы дүкендердің экономикалық моделі әкімшілік реттеуге принципті түрде осал келеді. Салалық деректерге сәйкес, мұндай дүкендердің орташа пайда маржасы 2–8% құрайды, бұл жалдау ақысы, жалақы, логистика және коммуналдық қызметтер сияқты базалық шығындарды жабуға ғана мүмкіндік береді.
Оған қоса, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік өнімдерінің ұсынылған кеңейтілген тізіміндегі 14 тауар ерекше сақтау шарттары мен минималды сақтау мерзімі бар тез бұзылатын өнімдер болып табылады, оның ішінде көкөністер мен жемістер бар, бұл сөзсіз есептен шығару мен қосымша шығындардың артуына әкеледі.
Үй жанындағы дүкендердің айтарлықтай бөлігі жалға алынған орындарда жұмыс істейді, ал коммуналдық төлемдер соңғы жылдары 40-50%-ға өсті. Барлық міндетті шығындарды ескере отырып, ең жоғары сауда үстемеақысы 10-15% және айналымнан төленетін салықты (4%-ға дейін) қоса есептесе, нақты маржасы теріс болып шығады, яғни, олар шығынға батып жұмыс істеуде. Нәтижесінде, үй жанындағы дүкендер тұрақты бизнес ретінде емес, отбасын жұмыспен қамту үшін мәжбүрлі түрде жұмыс істеп, көбінесе тек минималды күнкөріс көзін қамтамасыз етеді.
Әрине, біз қазіргі жағдайда халық үшін азық-түлік өнімдерінің қолжетімділігін қамтамасыз ету және бағаның өсуін тежеу қажеттілігін түсінеміз. Дегенмен, бұл жағдайда мемлекеттік саясат азаматтарды қолдаумен қатар, бағаны төмен ұстап тұруға жауапты шағын және микробизнесті де қолдайтындай етіп құрылуы керек.
Негізінен ірі бөлшек сауда желілеріне бағытталған ӘКК мен өндірушілердің қазіргі жұмыс моделі бойынша, үй жанындағы дүкендер арзан сатып алу және тікелей жеткізу жүйесінен іс жүзінде алынып тасталған. Дегенмен, олар әлі де сол әкімшілік баға шектеулеріне бағынады, бұл оларды жүзеге асыруды экономикалық тұрғыдан мүмкін емес етеді.
Әлеуметтік әсерді де ескеру қажет. Үй жанындағы дүкендер әдетте отбасылық кәсіп болып табылады. Мұндай әрбір дүкен орта есеппен үш-бес адамды жұмыспен қамтиды. Үй жанындағы дүкендердің жаппай жабылуы мыңдаған жұмыс орындарының жоғалуына, азық-түлік тауарлары қол жетімділігінің төмендеуіне және әлеуметтік шиеленістің артуына әкеледі.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, азық-түлік қауіпсіздігі және халықты әлеуметтік қолдау шағын бөлшек сауда кәсіпкерлігіне әкімшілік бағаны реттеуді артып қою арқылы емес, адресті құралдар, тұрақтандырылған сатып алулар және өндірушілер мен логистиканы қолдау арқылы шешіледі.
Президенттің шағын және орта бизнестің жұмыспен қамтуды және аймақтардың тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз ету факторы ретіндегі маңыздылығын, сондай-ақ әкімшілік кедергілер мен әкімшілік ауыртпалықты азайту қажеттілігін бірнеше рет атап өткен ұстанымын ескере отырып, «Ақ жол» демократиялық партиясы мыналарды сұрайды:

1. Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлардың кеңейтілген тізбесі (33 атау) тек ірі бөлшек сауда субъектілеріне ғана қолданылатынын белгілеу.
2. Үй жанындағы дүкендер үшін сауда үстемеақыларын (19 атау) әкімшілік реттеуді бұрынғы режимде қалдыру.
3. Егер реттеу сақталса, үй жанындағы дүкендерге әлеуметтік маңызды тауарларды ӘКК арқылы қолжетімді бағамен сатып алуға, соның ішінде орталықтандырылған жеткізуге және отандық өндірушілермен делдалсыз тікелей жұмыс істеуге қол жеткізуді қамтамасыз ету.

Құрметпен,
«Ақ жол» фракциясының депутаттары
О. Нуралдинов,
А. Перуашев,
Д. Еспаева,
К. Иса,
Е. Барлыбаев,
С. Ерубаев.

Халықаралық күрделі дауларға мемлекеттік органдарымыз дайын емес! - “Ақ жол”

ҚР Премьер-Министрі
О. А. Бектеновке
«Ақ жол” фракциясының депутаттық сауал

Автор - Мәжіліс депутаты Қазыбек Иса


Отыз жылдан астам Қазақ мұнайын - қара алтынымызды қалауынша игеріп жатқан шетелдік компаниялармен есеп айырысу қалай болуда! Осы маңызы зор мәселені нақты ретке келтіру қажет деп білеміз.

Шетелдіктермен стратегиялық кен орындары жайлы 90-шы жылдары жасалған Өнімді бөлу Келісімдері (ӨБК) қашанда елдің емес, тек инвестордың мүддесі мен пайдасын ғана қорғайтын келісім. Сондықтан, Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылы: «Өнімді бөлу туралы бұрынғы келісімдер 30 жыл бұрын мүлдем басқа жағдайларда жасалған және ұзарту кезінде оларға өзгерістер енгізу қажет» деп мәлімдеп, Үкіметке тиісті шараларды қабылдауды тапсырды. Ел экономикасы үшін ерекше маңызы зор осы мәселе әлі шешілмей келеді...
«Ақ жол» Демократиялық партиясы, өнімді бөлу тетігінің әділетсіздігі туралы мәселені Парламентте бірнеше рет көтерді.

1.2023 жылы көктемде Қазақстан билігі шетелдік компанияларды тендер тәртібін бұзды, мердігер міндеттемесін толық орындамады деп айыптап, серіктестерінің Қашаған бойынша 13 млрд, Қарашығанақ бойынша 3,5 млрд доллар шығынды ұстап қалғанына наразылық жасап, қайтаруды талап етті. (Bloomberg).
Қазақстан NCOC (Қашаған жобасының операторлары консорциумы) мен Karachaganak Petroleum Operating BV компанияларын халықаралық арбитражға берді.
Мемлекет айыптаған негізгі тұстар:
1.Компаниялар тендер мен өнімді бөлу туралы келісімнің шарттарын бұзды;
2.Қашаған бойынша мердігер міндеттемелерін толық орындаған жоқ;
3.Осыдан Қазақстан шығындарға ұшырады және уақтылы жобаны жүзеге асыра алмады.
Осы инвесторлар пайдаланып кеткен 16,5 млрд доллардың жағдайы не болды? Бұл 8,6 триллион теңге!
2.Айыптар тек тендер мен міндеттемені орындау мәселесіне ғана қатысты емес. Оған қоса Қазақстан 2023 жылы наурыз айында Қашаған жобасынан экологиялық талаптар бұзылды деп North Caspian Operating Company N.V. 2,3 трлн теңге - $5,1 млрд доллар (сол кездегі бағам бойынша) мөлшерінде экологиялық айыппұл төлеу туралы талап қойды.
Атап айтқанда, мәселе, сірке қышқылын сақтау нормаларының бұзылуында болып отыр: рұқсат етілген 773 мың тоннаның орнына, 2,5 есе көп — 1,7 млн тонна орналастырылған және т.б.
Кейінірек, бұл айыппұл, шамамен 150 млрд. АҚШ доллары көлемінде (Bloomberg) өтемақы туралы жиынтық талаптарға дейін кеңейтілгені хабарланды.
3. Алайда, екі жылдық сот процестерінің қорытындысы бойынша даудан ұтылып, осы уақытқа дейін бұл айыппұл өндірілген жоқ.
Бұл ретте, сарапшылардың бағалауы бойынша, теңгенің 2023 және 2025 жылдар арасындағы долларға шаққандағы бағамдық айырмасының нәтижесінде, теңгемен есептелген айыппұл сомасы шамамен 1 млрд. долларға қысқарған.
Басқаша айтқанда, істің екі жыл бойы созылып кетуі, қалай болғанда да, валюта бағамының құбылуына байланысты, теңгемен есептелген Қазақстан талаптарының долларлық мәнде орасан зор сомаға қысқаруына әкеп соқты.
Мұндай жағдай, әрине, шетелдік компаниялар үшін тиімді, бірақ Қазақстан үшін зиянды. Сонда біз істі екі жыл созып жүріп, басқаларын айтпағанда, тек 5,1 млрд доллардан тағы 1 млрд долларға жуық жоғалттық.
Яғни, осы уақыт ішінде консорциум миллиардтаған қаржылық пайда көрді, ал Қазақстан бюджеті миллиардтаған шығынға батты.
4.Отыз жылдан бері сол кездегі билік пен инвесторлардың Өнім табысын бөлудің құпия келісім-шарттары кесірінен халыққа мұнай мұхитынан тамшы ғана тиіп отырғаны аздай, енді енді мемлекетке шетелдік компаниялар өтеуден бас тартып отырған орасан зор экологиялық зиян да келтіруде.
5. Тіпті триллиондаған теңгемен есептелген экологиялық айыппұлдар, сондай-ақ шетелдік консорциумдардың тендерлік рәсімдерді бұзғаны және мердігерлік міндеттемелерді орындамағаны үшін айыппұлдардың әлі күнге өндірілмегенін қалай түсінуге болады?
Неліктен мемлекеттік органдар өз талаптарын дәлелдей алмады?
Халықаралық арбитражда Қазақстанның ұтылуының себебі неде?

6. Бұндай жағдай ұлттық мүдделерге тікелей зиян келтіріп қана қоймай, мемлекеттік органдардың осындай деңгейдегі күрделі дауларға дайын еместігін де көрсетіп отыр.

Жалпы шетелдік компаниялар заңсыз иеленіп отырған 16,5 млрд доллар - 8,6 триллион тг, айыпақыдан ала алмай отырған 5,1 млрд доллар - 2,3 трлн тг, бәрі 11 триллион теңге - біздің елдің бір жылдық бюджет кірісінің жартысынан асып кететін алапат қаржы ғой?!.
«Ақ жол» демократиялық партиясы мұндай ахуалмен келісуге болмайды және осы бағыттағы жұмысты күшейту қажет деп санайды.
7.Біріншіден, мұндай айыппұлдарды теңгемен белгілеу – біздің мемлекет үшін зиянды, ал шетелдік компаниялар үшін тиімді тәжірибе болып отыр. Мұнай экспорттаушылардың табысы доллармен есептеліп, ал айыппұлдарды теңгемен белгілеу даулардың қаралуы барысында олардың құнсыздануына әкеп соғады.
Екіншіден, шетелдік корпорациялар ішкі нарыққа мұнай жеткізбейді, жанар-жағармай бағасын тежеуге ықпал етпейді, бірақ сонымен қатар, ұлттық байлығымыздан шамадан тыс пайда көруде.
Үшіншіден, мемлекеттік органдардың талап-арыздарды ұзақ уақыт дайындауы және сот талқылауларының созылуы да, шетелдік корпорациялардың мүддесіне жұмыс істеп, тіпті арбитражда жеңіске жеткен жағдайда да, талаптар сомасының төмендеуіне әкеледі.

Бұл ретте мынаны ескерген жөн:
1. Экология – мемлекеттің егемен құқығы болып табылады (police powers доктринасы);
2. Экологиялық залал, жалғасып жатқан құқық бұзушылық сипат алған;
3. Күкіртті сақтау көлемі объективті түрде асырылған;
4. Өнімді бөлу туралы келісімдер, инвесторларды экологиялық заңнаманы сақтаудан босатпайды.

Осындай салмақты дәлелдер бола тұра, халықаралық соттан ұтылу - біздің өкілдеріміздің кәсіби дайындық деңгейіне қатысты сұрақтар туындатады.

«Ақ жол» фракциясы аталған бұзушылықтарға жол берген шетелдік инвесторларды жауапқа тарту жөніндегі Үкіметтің іс-қимылын қолдайды.

«Ақ жол» партиясы Ұлттық мүддені қорғау үшін Үкіметтен шұғыл және нақты шаралар қабылдауды талап етеді:

1. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, жер қойнауын пайдаланушы –экспорттаушыларға арналған ірі айыппұлдарды, олардың табысын алатын валютада есептеуді міндеттеу;
2. Шетелдік корпорациялар соттық және бюрократиялық созбалаңдық арқылы девальвациядан пайда көретін тәжірибеге нүкте қою;
3. Аталған даулардың халықаралық арбитражда ұтылу себептеріне талдау жасау. Дұрыс дайындық пен ұлттық экономикалық мүдделерді қорғау бойынша ары қарайғы әрекеттерге қорытынды жасау.

Құрметпен,
«Ақ жол» фракциясының депутаттары:

Қазыбек Иса,
Азат Перуашев,
Дания Еспаева,
Ерлан Барлыбаев,
Серік Ерубаев,
Олжас Нұралдынов

Демпартия «Ак жол» требует начислять экологические штрафы с экспортеров нефти в валюте

Депутатский запрос фракции «Ак жол» Премьер-Министру РК О.Бектенову

Озвучил депутат Мажилиса Казыбек Иса


Необходимо наведение порядка в расчетах с иностранными компаниями, которые более тридцати лет осваивают казахстанскую нефть — наше «черное золото».
 
Соглашения о разделе продукции (СРП), заключенные в 1990-е годы по стратегическим месторождениям с иностранными инвесторами, изначально были ориентированы не на интересы страны, а на интересы и прибыль инвесторов. Именно поэтому в 2022 году Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев заявил:
«Прежние соглашения о разделе продукции заключались 30 лет назад в совершенно иных условиях, и при продлении в них необходимо внести изменения», поручив Правительству принять соответствующие меры.
 
О несправедливости механизма раздела продукции Демпартия «Ақ жол» неоднократно поднимала вопрос в Парламенте.
 
1. Весной 2023 года власти Казахстана, обвинив иностранные компании в нарушении тендерных процедур и неполном исполнении подрядных обязательств, выразили протест против удержания партнерами убытков в размере 13 млрд долларов по Кашагану и 3,5 млрд долларов по Карачаганаку и потребовали их возврата (Bloomberg).

Казахстан подал международные арбитражные иски против консорциума NCOC (оператора проекта Кашаган) и компании Karachaganak Petroleum Operating BV.
 
Основные претензии государства заключались в следующем:
компании нарушили условия тендеров и соглашений о разделе продукции;

по проекту Кашаган подрядные обязательства не были выполнены в полном объеме;

в результате Казахстан понес убытки и не смог своевременно реализовать проект.
 
2. Штрафные санкции касаются не только тендеров и обязательств. В марте 2023 года Казахстан предъявил компании North Caspian Operating Company N.V. требование об уплате экологического штрафа по проекту Кашаган в размере 2,3 трлн тенге — 5,1 млрд долларов США (по курсу того времени) за нарушение экологических требований.
Речь идет, в частности, о нарушении норм хранения серы: вместо допустимых 773 тыс. тонн было размещено в 2,5 раза больше — 1,7 млн тонн и т. д.
Позднее сообщалось, что данный штраф был расширен до совокупных требований о возмещении ущерба в размере около 150 млрд долларов США (Bloomberg).
 
3. Однако по итогам двухлетних судебных разбирательств, спор был проигран, и данный штраф до настоящего времени так и не был взыскан.
При этом, по оценкам экспертов, в результате курсовой разницы тенге к доллару между 2023 и 2025 годами, сумма штрафа, начисленная в тенге, сократилась примерно на 1 млрд долларов.

Иными словами, затягивание дела в течение двух лет, в любом случае привело к сокращению претензий Казахстана (начисленных в тенге), из-за колебаний курса, на огромную сумму в долларах.
Такое положение конечно выгодно иностранным компаниям, но ущербно для Казахстана.
 
4. Мало того, что на протяжении тридцати лет из-за засекреченных соглашений о разделе доходов от продукции, заключенных тогдашними властями с инвесторами, народу доставалась лишь капля из нефтяного океана, теперь государству наносится ещё и огромный экологический ущерб, который иностранные компании не желают возмещать.

5. Как получилось, что даже начисленные в триллионах тенге экологические штрафы, а также штрафы за нарушение тендерных процедур и неисполнение подрядных обязательств иностранными консорциумами так и не были взысканы?
Почему госорганы не смогли доказать свои требования, в чём причина проигрыша в международном арбитраже?
 
6. Данная ситуация не только наносит прямой ущерб национальным интересам, но и демонстрирует неподготовленность государственных органов к серьезным спорам на таком уровне. Демпартия «Ақ жол» считает, что с таким положением дел нельзя мириться, нужно усилить работу в данном направлении.
 
Во-первых, установление подобных штрафов в тенге — это практика, выгодная иностранным компаниям, но не нашему государству. Доходы экспортеров нефти исчисляются в долларах, а назначение штрафов в тенге приводит к их девальвации за время споров.
 

Во-вторых, иностранные корпорации не поставляют нефть на внутренний рынок, не влияют на сдерживание цен на ГСМ , но при этом извлекают чрезмерную прибыль из нашего национального богатства.
 
В-третьих, длительная подготовка претензий государственными органами и затягивание разбирательств также работает в интересах иностранных корпораций, приводя к снижению претензий даже в случае победы в арбитраже.

Нужно учитывать, что:
1. Экология — это суверенное право государства (доктрина police powers);
2. экологический ущерб носит характер продолжающегося правонарушения;
3. объем хранения серы объективно превышен;
4. соглашения о разделе продукции не освобождают инвесторов от соблюдения экологического законодательства.
 
Проигрыш дела при наличии столь весомых аргументов вызывает вопросы к подготовленности наших представителей.

Фракция «Ақ жол» поддерживает действия Правительства по привлечению к ответственности иностранных инвесторов, допустивших указанные нарушения.
 
В этой связи партия «Ақ жол» требует:
 
1. Законодательно обязать исчислять крупные штрафы для недропользователей-экспортеров в валюте, в которой они получают доход.

2. Поставить точку в практике, при которой иностранные корпорации извлекают выгоду из девальвации за счет судебной и бюрократической волокиты.

3. Провести анализ причин проигрыша указанных споров в международном арбитраже, сделать выводы о надлежащей подготовке и продолжении борьбы на национальные экономические интересы.
 
С уважением,
депутаты фракции «Ақ жол»:
 
Казыбек Иса,
АзатПеруашев,
Дания Еспаева,
ЕрланБарлыбаев,
СерикЕрубаев,
ОлжасНуралдинов