"چون مرد را دردِ طلب بگیرد و به‌خواست‌داریِ این حدیث بیرون آید از سرِ درد و محبت و شوق به‌طلبِ مطلوب خویش برخیزد؛ و چنانکه ابراهیم صلوة الله علیه که ستاره را دید. پس از دوستی و آتشِ شوق که در دلِ وی باشد هرچه بیند او را بیند.
[...]
از بس که به‌دل وصفِ تو می‌بنگارم
در هرچه نظر می‌کنم تویی پندارم!
هرچه می‌دید جمال معشوق خود می‌دید؛ برقِ ارادتی درآمد و آتش خلّت در جانِ ابراهیم افتاد، تا هرچه سوی بالا دید رنگ آن برق پنداشت، گفت: «هذا ربی». ستاره را همان گفت، ماه را همان گفت؛ هرچند طلب زیادت می‌کرد آتش خلّت بالاتر می‌گرفت و ابراهیم علیه السلام بی‌قرارتر می‌گردید. [...] چون دیده‌ی وی بر نااهلیِ مطلب اوفتاد -چون ستاره و ماه و آفتاب- همت او را بر آن داشت که گفت: «أسلمتُ لربّ العالمین. إني وجهت وجهي للذي فطر السموات والأرض حنیفاً وما أنا من المشرکین.»

«و قول ابراهیم -صلوات الله علیه- که حق تعالی از آن اخبار فرمود "فلما جنّ علیه اللیل رأی کوکباً قال هذا ربی" اشارتی است بدان. و مراد از این اجسام روشن نیست؛ چه آن را در کودکی می‌دید و می‌دانست که آلهه نیستند، بسیارند و یکی‌ نه‌اند. و جاهلان می‌دانند که ستاره خدای نیست. پس ستاره‌ای که زن روستایی را نفریبد، مثل ابراهیم -علیه السلام- بدو چگونه فریفته شود! ولیکن مراد از آن نوری است از انوار که از حجب الاهی است، و آن بر راه سالک است. و رسیدن به خدای صورت نبندد مگر به رسیدن بدین حجاب‌ها. و آن حجاب‌های نور است، بعضی بزرگ‌تر از بعضی، و خوردترین نیّرات ستاره است، پس لفظ آن برای او استعارت کردند و بزرگ‌تر آن خورشید است، و میان خورشید و ستاره مرتبه‌ی ماه است. پس ابراهیم -علیه السلام- چون ملکوت آسمان‌ها به وی نمودند، چنان‌که حق تعالی گفت "وکذلک نری ابراهیم ملکوت السماوات والارض"، همیشه از نوری به نوری می‌رسید، و در اول آن‌چه نور را می‌دید او را چنان می‌نمود که به مقصد رسید. پس بر وی کشف کردند که ورای آن کاری است، پس او بدان ترقی می‌نمود و می‌گفت که رسیدم. پس آن‌چه ورای آن است بر وی کشف می‌کردند، تا آن‌گاه که به حجاب اقرب رسید که رسیدن جز پس از آن نباشد، گفت "هذا اکبر". آن‌گاه چون وی را ظاهر شد که آن نور با عظمت خود خالی نیست از آن‌که از ذروه‌ی کمال در حضیض نقصان افتد، گفت "لا احب الآفلین". و گفت "انی وجّهت وجهی للذی فطر السماوات والارض حنیفاً وما انا من المشرکین".