نه غُلاة و صوفیم نه شیخی و نه ناصبی/ شیعۀ کامل عیارم نوکر مولا علی.
معرفی کتیبه مقبره قُمری دربندی در شهر دربند روسیه.
قُمری دربندی (۱۲۳۵- ۱۳۰۹ق)، شاعر و مرثیهسرای ایرانی و اهل شهر دربند است. وی دو دیوان شعر به فارسی و ترکی به نامهای کنزالمعارف و کنزالمصائب سروده است.
همانگونه که در تصویر مشخص است، مقبره در پایین نارین قلعه و حصار تاریخی شهر دربند قرار دارد.
طبق پروندۀ ثبت جهانیِ دربند در یونسکو (۲۰۰۳م)، نارین قلعه و دیوار دربند نمادی از معماری ساسانی است که ۱۵۰۰ سال کارکرد دفاعی داشته است.
این دیوار ۴۰ کیلومتری، توسط قباد و فرزندش انوشیروان برای حفاظت از منطقۀ آذربایگان احداث شده است و جدای از ۳۲ کتیبۀ پهلوی دارای چندین کتیبه به خط فارسیِ دری است که غالباً به مرمت آن اشاره دارند.
در حاشیه شهر دربند دو روستا به نامهای جالقان و میتاقی قرار دارد که معتقدند هنوز به فارسی ساسانی تکلم میکنند.
مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی
معرفی کتیبه مقبره قُمری دربندی در شهر دربند روسیه.
قُمری دربندی (۱۲۳۵- ۱۳۰۹ق)، شاعر و مرثیهسرای ایرانی و اهل شهر دربند است. وی دو دیوان شعر به فارسی و ترکی به نامهای کنزالمعارف و کنزالمصائب سروده است.
همانگونه که در تصویر مشخص است، مقبره در پایین نارین قلعه و حصار تاریخی شهر دربند قرار دارد.
طبق پروندۀ ثبت جهانیِ دربند در یونسکو (۲۰۰۳م)، نارین قلعه و دیوار دربند نمادی از معماری ساسانی است که ۱۵۰۰ سال کارکرد دفاعی داشته است.
این دیوار ۴۰ کیلومتری، توسط قباد و فرزندش انوشیروان برای حفاظت از منطقۀ آذربایگان احداث شده است و جدای از ۳۲ کتیبۀ پهلوی دارای چندین کتیبه به خط فارسیِ دری است که غالباً به مرمت آن اشاره دارند.
در حاشیه شهر دربند دو روستا به نامهای جالقان و میتاقی قرار دارد که معتقدند هنوز به فارسی ساسانی تکلم میکنند.
مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی
کتیبه شعر فارسی در رثای امام حسین ع، مقبره و مسجد علی هُجویری (قرن ۵ق)، شهر لاهور، پاکستان/
متن کتیبه:
شاه است حسین، پادشاه است حسین/
دین است حسین، دین پناه است حسین/
سَر داد و نداد دست در دست یزید/
حقا که بنای لا اله است حسین/
شعر بالا در صدها نقطه در افغانستان، پاکستان، هندوستان و بنگلادش وجود دارد. مسلمانان فارغ از مذاهب مختلف از این شعر در مساجد، مزارات، بناهای عمومی و منازل شخصی استفاده کردهاند.
در شبه قاره هند، افراد زیادی از پیروان ادیان هندو، بودایی، سیک و جِین، ضمن شرکت در مراسم عاشورا در امامبارهها (حسینیهها) و مساجد، اشعار و سوگسُرودهای فارسی زیادی ازجمله ابیات بالا را میخوانند.
قوالان نیز، غالبا در ورودی بناهای مذهبی و تاریخی، اشعار فارسی "علی علی مولا" و "شاه است حسین" را زمزمه میکنند.
مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی
متن کتیبه:
شاه است حسین، پادشاه است حسین/
دین است حسین، دین پناه است حسین/
سَر داد و نداد دست در دست یزید/
حقا که بنای لا اله است حسین/
شعر بالا در صدها نقطه در افغانستان، پاکستان، هندوستان و بنگلادش وجود دارد. مسلمانان فارغ از مذاهب مختلف از این شعر در مساجد، مزارات، بناهای عمومی و منازل شخصی استفاده کردهاند.
در شبه قاره هند، افراد زیادی از پیروان ادیان هندو، بودایی، سیک و جِین، ضمن شرکت در مراسم عاشورا در امامبارهها (حسینیهها) و مساجد، اشعار و سوگسُرودهای فارسی زیادی ازجمله ابیات بالا را میخوانند.
قوالان نیز، غالبا در ورودی بناهای مذهبی و تاریخی، اشعار فارسی "علی علی مولا" و "شاه است حسین" را زمزمه میکنند.
مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی
معرفی مسجد ۹۰۰ سالۀ شیرازیها در جزیره زنگبار به مناسبت روز جهانی مسجد.
مسجد کیزیمکازی طبق کتیبه محراب، در سال ۵۰۰ق (بیش از ۹۴۰ سال پیش) ساخته شده است. این نوع طراحی سه پره ای در محراب (بر اساس مشاهده) بعدها در برخی مساجد تانزانیا و کنیا، توسط اقوام شیرازی، بلوچ، شوشتری، کازرونی و عُمانی استفاده شده است از جمله مسجد شوشتریها در زنگبار و یا مسجد بلوچها در کائوله.
پس از مسجد جزیره کیلوا در تانزانیا، مسجد کیزیمکازی قدیمیترین مسجدی است که توسط شیرازیها در آفریقا ساخته شده و هنوز مورد استفاده نمازگزاران قرار میگیرد، همچنین هرساله گردشگران بسیاری از آن دیدن میکنند.
دیوید وایتهاوس (1941- 2013م) باستان شناس بریتانیایی که چند فصل کاوش در ایران و آفریقا داشته است، کتیبه کوفیِ مسجد کیزیمکازی را مشابه کتیبههای بندر سیراف در ایران میداند.
مسجد کیزیمکازی تقریبا در نزدیکی روستای ماکوندوچی است که همهٔ اهالی، خود را شیرازی مینامند و مراسم نوروز (نیروزی) را در مرداد ماه و تقریبا همزمان با مراسم نوروز دریایی (صیادی) در ایران برگزار میکنند.
تصاویر بیشتر از این مسجد در کانال کتیبه.
مرتضی رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی
مسجد کیزیمکازی طبق کتیبه محراب، در سال ۵۰۰ق (بیش از ۹۴۰ سال پیش) ساخته شده است. این نوع طراحی سه پره ای در محراب (بر اساس مشاهده) بعدها در برخی مساجد تانزانیا و کنیا، توسط اقوام شیرازی، بلوچ، شوشتری، کازرونی و عُمانی استفاده شده است از جمله مسجد شوشتریها در زنگبار و یا مسجد بلوچها در کائوله.
پس از مسجد جزیره کیلوا در تانزانیا، مسجد کیزیمکازی قدیمیترین مسجدی است که توسط شیرازیها در آفریقا ساخته شده و هنوز مورد استفاده نمازگزاران قرار میگیرد، همچنین هرساله گردشگران بسیاری از آن دیدن میکنند.
دیوید وایتهاوس (1941- 2013م) باستان شناس بریتانیایی که چند فصل کاوش در ایران و آفریقا داشته است، کتیبه کوفیِ مسجد کیزیمکازی را مشابه کتیبههای بندر سیراف در ایران میداند.
مسجد کیزیمکازی تقریبا در نزدیکی روستای ماکوندوچی است که همهٔ اهالی، خود را شیرازی مینامند و مراسم نوروز (نیروزی) را در مرداد ماه و تقریبا همزمان با مراسم نوروز دریایی (صیادی) در ایران برگزار میکنند.
تصاویر بیشتر از این مسجد در کانال کتیبه.
مرتضی رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی
Forwarded from کتیبه
۱۴ آذر روز بزرگداشت ابوالقاسم لاهوتی در تاجیکستان.
ابوالقاسم لاهوتی (۱۲۶۴- ۱۳۳۶ش) شاعر و نویسندۀ کرمانشاهی است. وی در شوروی معاون ماکسیم گورکی در انجمن نویسندگان بود و در تاجیکستان با آوردن دستگاه چاپ، تاسیس انجمن نویسندگان، تاسیس تئاتر و اپرا، نوشتن نمایشنامه و قصه، انتشار اشعارِ متجددانه و سرودن اولین سرود ملیِ تاجیکستان، نقش مهمی در زنده نگه داشتن زبان فارسی در شوروی بجایآورد.
همچنین همسر اوکراینی او، پس از ۵۰سال تلاش، شاهنامه فردوسی را در شش جلد به روسی برگردان نمود.
مردم قدردان تاجیکستان به پاس زحمات او چندین بنا از جمله تئاتر و اپرای شهر، کتابخانه و موزه را با عنوان لاهوتی تاسیس و یا نامگذاری نمودند.
شکل بالا تندیس ابوالقاسم لاهوتی در کنار میرزا تورسونزاده، دو قهرمان ملی تاجیکستان است که در شهر دوشنبه نصب گردیده است.
از دیوان ابوالقاسم لاهوتی، شعر میهن ای میهن، توسط اساتید گرانمایه شجریان، افتخاری و سالار عقیلی در ایران و احمد ظاهر در افغانستان خوانده شده است:
تنیده یاد تو در تار و پودم ، میهن ای میهن/
بود لبریز از عشقت وجودم ، میهن ای میهن/ .....
#مرتضی_رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی
ابوالقاسم لاهوتی (۱۲۶۴- ۱۳۳۶ش) شاعر و نویسندۀ کرمانشاهی است. وی در شوروی معاون ماکسیم گورکی در انجمن نویسندگان بود و در تاجیکستان با آوردن دستگاه چاپ، تاسیس انجمن نویسندگان، تاسیس تئاتر و اپرا، نوشتن نمایشنامه و قصه، انتشار اشعارِ متجددانه و سرودن اولین سرود ملیِ تاجیکستان، نقش مهمی در زنده نگه داشتن زبان فارسی در شوروی بجایآورد.
همچنین همسر اوکراینی او، پس از ۵۰سال تلاش، شاهنامه فردوسی را در شش جلد به روسی برگردان نمود.
مردم قدردان تاجیکستان به پاس زحمات او چندین بنا از جمله تئاتر و اپرای شهر، کتابخانه و موزه را با عنوان لاهوتی تاسیس و یا نامگذاری نمودند.
شکل بالا تندیس ابوالقاسم لاهوتی در کنار میرزا تورسونزاده، دو قهرمان ملی تاجیکستان است که در شهر دوشنبه نصب گردیده است.
از دیوان ابوالقاسم لاهوتی، شعر میهن ای میهن، توسط اساتید گرانمایه شجریان، افتخاری و سالار عقیلی در ایران و احمد ظاهر در افغانستان خوانده شده است:
تنیده یاد تو در تار و پودم ، میهن ای میهن/
بود لبریز از عشقت وجودم ، میهن ای میهن/ .....
#مرتضی_رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی
Forwarded from کتیبه
میراث مشترک ایران و ارمنستان
ارمنستان در کتیبهٔ سهزبانهٔ داریوش هخامنشی در بیستون با نام ارمینه (به زبان پارسی و عیلامی) و اورارتو (به زبان اکدی) بعنوان یک ساتراپی یا استان ایران معرفی شده است.
ارمنستان اولین کشور جهان است که مسیحیت را بعنوان دین رسمی و توسط تیرداد سوم اشکانی در سال 301م پذیرفت. ۱۳سال بعد روم باستان مسیحیت را به رسمیت شناخت.
بر اساس اسناد ارمنی، پذیرفتن مسیحیت، مربوط به بیماری سخت تیرداد و شفا یافتن وی توسط گریگور روشنگر (اولین رهبر دینی ارامنه و از نسل سورنا، سردار ایرانی) است. لذا شمایل این دو ایرانی بر ورودی کلیسای اچمیادزین که مهمترین کلیسای ارامنهٔ جهان است نقش بسته است.
شهر مذهبی اچمیادزین، تا سال 1945م به نام ولاشآباد نامیده میشد و به دست ولاششاه (117-140م) از دودمان پارتیان ایران بنا گردید.
کلیسای جامع اچمیادزین که در اسناد ایرانی به نام سه کلیسا نامیده شده است، محل استقرار جاثلیق (پیشوای جامع) ارامنه است.
( با سپاس بسیار از جناب آقای طباطبایی رایزن محترم ایران برای مساعدتهای فراوان ایشان).
مرتضی رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی
ارمنستان در کتیبهٔ سهزبانهٔ داریوش هخامنشی در بیستون با نام ارمینه (به زبان پارسی و عیلامی) و اورارتو (به زبان اکدی) بعنوان یک ساتراپی یا استان ایران معرفی شده است.
ارمنستان اولین کشور جهان است که مسیحیت را بعنوان دین رسمی و توسط تیرداد سوم اشکانی در سال 301م پذیرفت. ۱۳سال بعد روم باستان مسیحیت را به رسمیت شناخت.
بر اساس اسناد ارمنی، پذیرفتن مسیحیت، مربوط به بیماری سخت تیرداد و شفا یافتن وی توسط گریگور روشنگر (اولین رهبر دینی ارامنه و از نسل سورنا، سردار ایرانی) است. لذا شمایل این دو ایرانی بر ورودی کلیسای اچمیادزین که مهمترین کلیسای ارامنهٔ جهان است نقش بسته است.
شهر مذهبی اچمیادزین، تا سال 1945م به نام ولاشآباد نامیده میشد و به دست ولاششاه (117-140م) از دودمان پارتیان ایران بنا گردید.
کلیسای جامع اچمیادزین که در اسناد ایرانی به نام سه کلیسا نامیده شده است، محل استقرار جاثلیق (پیشوای جامع) ارامنه است.
( با سپاس بسیار از جناب آقای طباطبایی رایزن محترم ایران برای مساعدتهای فراوان ایشان).
مرتضی رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی
معرفی شاهکار معماری ساسانی در روز مهندس
شهر تاریخی دربند و دیوار ۴۰ کیلومتری آن در قفقاز روسیه توسط خسرو انوشیروان بعنوان بام تمدن ساسانی ساخته شده است. این شهر در سال ۲۰۰۳م بعنوان قدیمی ترین شهر روسیه و طبق معیارهای ۳و۴ ثبت جهانی، نمادی بسیار ارزشمند از معماری ساسانی به ثبت رسید.
این شاهکار معماری ایرانی دارای نارین قلعه، ۷۳ برج دفاعی، ۱۴ دروازه اصلی، دیوار ۴۰کیلومتری، ۳۲ کتیبه پهلوی و چندین کتیبه فارسیِ دری است. همچنین دارای بناهای ارزشمندی از صفوی تا قاجاری است.
طبق مفاد پرونده، هسته تاریخی شهر با وجود جنگها و استیلای اقوام مختلف به شکل جالبی تا امروز اصالتِ فرم و طرح را حفظ کرده است.
متاسفانه اقوام و دولتهای زیادی در اطراف ایران و روسیه تلاش میکنند این شاهکار معماری را بخشی از فرهنگ و هنر خود معرفی کنند اما پرونده یونسکو دلایل محکمی برای ایرانی بودن آن ارایه کرده است.
امید است با همکاری وزارت میراث و رسانهها تلاش بیشتری برای معرفی ایرانِ فرهنگی صورت پذیرد.
تصاویر بیشتر از قلعه، دیوار دفاعی و کتیبه پهلوی در کانال کتیبه:
https://xn--r1a.website/katibefarsi
مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی
شهر تاریخی دربند و دیوار ۴۰ کیلومتری آن در قفقاز روسیه توسط خسرو انوشیروان بعنوان بام تمدن ساسانی ساخته شده است. این شهر در سال ۲۰۰۳م بعنوان قدیمی ترین شهر روسیه و طبق معیارهای ۳و۴ ثبت جهانی، نمادی بسیار ارزشمند از معماری ساسانی به ثبت رسید.
این شاهکار معماری ایرانی دارای نارین قلعه، ۷۳ برج دفاعی، ۱۴ دروازه اصلی، دیوار ۴۰کیلومتری، ۳۲ کتیبه پهلوی و چندین کتیبه فارسیِ دری است. همچنین دارای بناهای ارزشمندی از صفوی تا قاجاری است.
طبق مفاد پرونده، هسته تاریخی شهر با وجود جنگها و استیلای اقوام مختلف به شکل جالبی تا امروز اصالتِ فرم و طرح را حفظ کرده است.
متاسفانه اقوام و دولتهای زیادی در اطراف ایران و روسیه تلاش میکنند این شاهکار معماری را بخشی از فرهنگ و هنر خود معرفی کنند اما پرونده یونسکو دلایل محکمی برای ایرانی بودن آن ارایه کرده است.
امید است با همکاری وزارت میراث و رسانهها تلاش بیشتری برای معرفی ایرانِ فرهنگی صورت پذیرد.
تصاویر بیشتر از قلعه، دیوار دفاعی و کتیبه پهلوی در کانال کتیبه:
https://xn--r1a.website/katibefarsi
مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی
اشعار مولوی و سعدی در مولتان پاکستان.
شهر مولتان به دلیل وجود عرفا و ساخت آرامگاههای بسیار، به مدینة الاولیا و همچنین بعنوان یکی از مراکز ورود زبان فارسی به شرق آسیا شهرت یافته است.
آرامگاه بهاءالدین زکریا (۵۶۶-۶۶۱ق) جدای از پایهگذاری معماری ایرانی در مولتان، نقش مهمی در گسترش کتیبههای فارسی در معماری آرامگاهی داشته است.
فخرالدین عراقی شاعر بزرگ ایرانی، داماد و جانشین بهاءالدین زکریا بود.
متن کتیبه آرامگاه:
تا در سر تو خیال هستی باقی است
میدان یقین که بت پرستی باقی است
گفتی بت پندار شکستم رستم
آن بت که به پندار شکستی باقی است
(منسوب به مولوی)
------
اندیشۀ مال و جاه دنیا غلط است
بی وهم و خیال فکر بیجا غلط است
در خانۀ تن وطن نباشد هرگز
از بهر دو روز این تمنا غلط است
(منسوب به سعدی)
مرتضی رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی
شهر مولتان به دلیل وجود عرفا و ساخت آرامگاههای بسیار، به مدینة الاولیا و همچنین بعنوان یکی از مراکز ورود زبان فارسی به شرق آسیا شهرت یافته است.
آرامگاه بهاءالدین زکریا (۵۶۶-۶۶۱ق) جدای از پایهگذاری معماری ایرانی در مولتان، نقش مهمی در گسترش کتیبههای فارسی در معماری آرامگاهی داشته است.
فخرالدین عراقی شاعر بزرگ ایرانی، داماد و جانشین بهاءالدین زکریا بود.
متن کتیبه آرامگاه:
تا در سر تو خیال هستی باقی است
میدان یقین که بت پرستی باقی است
گفتی بت پندار شکستم رستم
آن بت که به پندار شکستی باقی است
(منسوب به مولوی)
------
اندیشۀ مال و جاه دنیا غلط است
بی وهم و خیال فکر بیجا غلط است
در خانۀ تن وطن نباشد هرگز
از بهر دو روز این تمنا غلط است
(منسوب به سعدی)
مرتضی رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی
۲۰مهر، روز حافظ
عکس: آرامگاه سلطان غیاثالدین، بنگلادش
نقل است سلطان غیاثالدین، پادشاه بنگال دعوتنامهای برای حافظ میفرستد اما حافظ اهل سفر نبود و ابیات ذیل را در پاسخ ارسال میکند:
شکر شکن شوند همه طوطیان هند،
زین قند پارسی که به بنگاله می رود
؛
حافظ زشوق مجلس سلطان غیاثالدین،
غافل مشو که کار تو از ناله می رود
همچنین نقل است سلطان محمود بهمنی، پادشاه دکن نیز از او دعوت میکند و حافظ پس از رفتن به هرمز و دیدن امواج دریا و تلاطم کشتی، پشیمان میشود و ابیات ذیل را برای سلطان ارسال میکند:
دمی با غم به سر بردن جهان یکسر نمیارزد،
به می بفروش دلق ما کز این بهتر نمیارزد
؛
چه آسان مینمود اول غم دریا به بوی سود،
غلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمیارزد
در باره تاثیر حافظ بر شعرای شبهقاره چون بیدل، غالب، تاگور، اقبال و همچنین پادشاهانی چون بابر، همایون، اکبر و جهانگیر، آثار بسیاری منتشر شده است.
اشعار حافظ از دوران خودش تا امروز بر کتیبهها نقش بسته و تلاقی ادبیات و معماری بوده است.
تصویر برخی از کتیبههای حافظ در کانال کتیبه.
مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی
عکس: آرامگاه سلطان غیاثالدین، بنگلادش
نقل است سلطان غیاثالدین، پادشاه بنگال دعوتنامهای برای حافظ میفرستد اما حافظ اهل سفر نبود و ابیات ذیل را در پاسخ ارسال میکند:
شکر شکن شوند همه طوطیان هند،
زین قند پارسی که به بنگاله می رود
؛
حافظ زشوق مجلس سلطان غیاثالدین،
غافل مشو که کار تو از ناله می رود
همچنین نقل است سلطان محمود بهمنی، پادشاه دکن نیز از او دعوت میکند و حافظ پس از رفتن به هرمز و دیدن امواج دریا و تلاطم کشتی، پشیمان میشود و ابیات ذیل را برای سلطان ارسال میکند:
دمی با غم به سر بردن جهان یکسر نمیارزد،
به می بفروش دلق ما کز این بهتر نمیارزد
؛
چه آسان مینمود اول غم دریا به بوی سود،
غلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمیارزد
در باره تاثیر حافظ بر شعرای شبهقاره چون بیدل، غالب، تاگور، اقبال و همچنین پادشاهانی چون بابر، همایون، اکبر و جهانگیر، آثار بسیاری منتشر شده است.
اشعار حافظ از دوران خودش تا امروز بر کتیبهها نقش بسته و تلاقی ادبیات و معماری بوده است.
تصویر برخی از کتیبههای حافظ در کانال کتیبه.
مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی