میراث امپراتوری شیرازیها در آفریقا، بر مسیر نابودی/

علی ابن حسن شیرازی و فرزندان او از قرن 10 میلادی به مدت 500 سال چندین دولتشهر در شرق آفریقا شامل بخشهایی از کشورهای سومالی، کنیا، تانزانیا و موزامبیک، ایجاد کرده و امپراتوری پرافتخار شیرازیها را تاسیس نمودند. نهایتا در سال 1502 میلادی از پرتغالیها شکست خوردند و تمدنی که برای شرق آفریقا، دولت، تجارتِ جهانی، شهرسازی و نعمات بسیاری به همراه آورده بود به مرور مسیر نابودی در پیش گرفت.
شهر و جزیره کیلوا بعنوان اولین دولتشهری که توسط شیرازی ها تاسیس گردیده است، با داشتن آثار ارزشمندی از جمله دو مسجد زیبا (مسجد جامع و مسجد کوچک) و دو قصر باشکوه (قصر بزرگ و قصر کوچک) در سال 1981م در فهرست میراث جهانی در یونسکو به ثبت رسید. یونسکو این جزیره را گواه شاخصی برای گسترش اسلام در شرق آفریقا از قرن 10م تا 19م ذکر میکند. ابن بطوطه نیز در سال 1331م ضمن دیدار از این جزیره، آنرا یکی از زیباترین شهرهای جهان مینامد.
قصر بزرگ که از سنگهای مرجانی و ملات آهک ساخته شده است دارای یکصد اطاق است و تا قرن 18 بلندترین ساختمان در شرق افریقا محسوب میگردید.
این قصر دارای چندکتیبۀ با ارزش است که در موزۀ برلین نگهداری میشود.
متاسفانه به دلیل عدم رسیدگی و حفاظت از آثار، یونسکو در سال 2004م این پرونده را در فهرست میراث در خطر قرار داد، پس از آن با حمایت مالی و کارهای مرمتی توسط چند موسسه بین المللی، مجددا در سال 2014م از فهرست در خطر خارج شد. اما وضعیت کنونی آثار، مجددا نگران کننده است و به مرور تبدیل به چند خرابه گردیده که از نظر کارشناسان یونسکو، عدم رسیدگی، امواج اقیانوس، رطوبت هوا، کشاورزی و حضور احشام محلی در حریم آثار، عاملی برای نابودی این میراث آفرو شیراز (آفریقایی- شیرازی) شده است.

#مرتضی_رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی

تصاویر بیشتر از امپراتوری شیرازیها، در کانال کتیبه.
https://xn--r1a.website/katibefarsi

۱۴ آذر روز بزرگداشت ابوالقاسم لاهوتی در تاجیکستان.

ابوالقاسم لاهوتی (۱۲۶۴- ۱۳۳۶ش) شاعر و نویسندۀ کرمانشاهی است. وی در شوروی معاون ماکسیم گورکی در انجمن نویسندگان بود و در تاجیکستان با آوردن دستگاه چاپ، تاسیس انجمن نویسندگان، تاسیس تئاتر و اپرا، نوشتن نمایشنامه و قصه، انتشار اشعارِ متجددانه و سرودن اولین سرود ملیِ تاجیکستان، نقش مهمی در زنده نگه داشتن زبان فارسی در شوروی بجای‌آورد.
همچنین همسر اوکراینی او، پس از ۵۰سال تلاش، شاهنامه فردوسی را در شش جلد به روسی برگردان نمود.
مردم قدردان تاجیکستان به پاس زحمات او چندین بنا از جمله تئاتر و اپرای شهر، کتابخانه و موزه را با عنوان لاهوتی تاسیس و یا نامگذاری نمودند.
شکل بالا تندیس ابوالقاسم لاهوتی در کنار میرزا تورسون‌زاده، دو قهرمان ملی تاجیکستان است که در شهر دوشنبه نصب گردیده است.
از دیوان ابوالقاسم لاهوتی، شعر میهن ای میهن، توسط اساتید گرانمایه شجریان، افتخاری و سالار عقیلی در ایران و احمد ظاهر در افغانستان خوانده شده است:
تنیده یاد تو در تار و پودم ، میهن ای میهن/
بود لبریز از عشقت وجودم ، میهن ای میهن/ .....

مرتضی رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی

فرمان شاه عباس مرتبط با حمله عثمانی به آذربایجان.

شاه عباس که سیاستش بر اخذ مالیات بود در فرمانی استثنائی، مردم اردوباد (در جمهوری آذربایجان) را به دلیل چندین نوبت قتل‌عام توسط لشگر عثمانی، معاف دائم از مالیات نمود و دستور داد فرمانش بصورت کتیبه بر سردر مسجد جامع اردوباد نصب شود.

بخشی از متن کتیبه:
غرض از تسطیر این کلمات آنست که چون حقیقت اخلاص و جانسپاری کافهء اکابر و اصاغر و عامه فقراء و ضعفاء قصبه طیبه اردوباد ...وضوح تمام داشت و بسبب تشیع فطری در زمانی که ولایت آذربایجان بتصرف مخالفان درآمده بود انواع ظلم و ستم بر ایشان نموده قتل و اسیر ایشان کرده بودند بنابرین در ازاء جانسپاریهاء ایشان ... از مراحم بیدریغ شاهانه شامل حال ایشان شده........

- متن کامل کتیبهٔ شاه عباس و تصاویر بیشتر در کانال کتیبه:
https://xn--r1a.website/katibefarsi

#مرتضی_رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی

 شعر حافط و اّرّس:
ای صبا گر بگذری بر ساحل رود ارس،
بوسه زن بر خاک آن وادی و مشکین کن نفس.
.......
محمل جانان ببوس آن گه به زاری عرضه دار،
کز فراقت سوختم ای مهربان فریاد رس.

متن کتیبه فرمان شاه عباس برای عفو مالیاتی دائم اردوباد، به دلیل قتل عام مردم توسط لشگر عثمانی:

خط 1) الحمد لواهب العطایا و الشکر خالق البرایا اما بعد غرض از تسطیر این کلمات آنست که چون حقیقت اخلاص و جانسپاری کافه ء اکابر و اصاغر و عامه فقراء و ضعفاء قصبه
2) طیبه اردوباد صانه الله تعالی عن الفساد نسبت بدودمان خلافت مکان شاه جمجاه ملایک سپاه شاه عباس بهادر خان خلد اله تعالی ملکه ابداً وضوح تمام داشت و بسبب تشیع فطری در زمانی
3) که ولایت آذربایجان بتصرف مخالفان درآمده بود انواع ظلم و ستم بر ایشان نموده قتل و اسیر ایشان کرده بودند بنا برین در ازاء جانسپاریهاء ایشان عموماً و سلسلهء رفیعهء نصریهء طوسیه خصوصا و
4) شمه از مراحم بیدریغ شاهانه شامل حال ایشان شده از تاریخی که ولایت مذکوره بتصرف دولت اولیاء قاهره درآمده مالوجهات و وجوهات قصبهء مزبوره را عن مال محترفه و اصناف و باغات و مزروعی و طواحین و اخراجات و اطلاقات و نزول و عوارض
5) و قنلقا بتخفیف تصدق لله تعالی مقدر فرموده و طلبا لمرضاته و معاف و مسلم شده و در بلسچه(؟) آذربایجان مستثنی فرمودند که از اطلاقات دیوانی موضوع دانسته این عطیه را در باره ایشان انعام مخلد بر دوام شمرده تغییر بقواعد ان ندهند تحریراً فی شهر شعبان سنه اثنی عشر و الف من الهجرة
این عطیه ذیشان درباره انعام بر انشا شد فخلد و سلم لزمرة تفقتران بقوا عنده ابدا سنة ست عشرة و الف من الهجر
https://xn--r1a.website/katibefarsi

کتیبه فارسی مسجد پادشاهی لاهور، پاکستان.

به مناسبت ۲۳خرداد سالروز تاجگذاری اورنگ‌زیب.

مسجد پادشاهی یا مسجد عالمگیری، از بزرگترین و زیباترین مساجد جهان است که طی دوسال (1671-1673م) به فرمان پادشاه گورکانی اورنگ‌زیب (=زیبندۀ تخت پادشاهی) ساخته شد.

🔸اورنگ‌زیب فرزند شاه‌جهان و مادر ایرانی‌اش ممتازمحل بود که با قتل دو برادر و زندانی کردن پدرش در کنار مقبرۀ مادر (تاج محل)، حکومتی خونین آغاز کرد،

🔸وی که واژگون پدرانش با شعر و معماری الفت چندانی نداشت، خود را عالمگیر نامید و به مناسبت فتوحات بسیارش، فرمان داد مسجد عالمگیری ساخته شود.

🔸این مسجد بزرگ و زیبا متاسفانه از سال 1799 تا 1856م در زمان تصرف لاهور توسط حکومت سیکها و سپس بریتانیا، به مدت ۵۷سال به پادگان نظامی تبدیل شد و بسیار آسیب دید.

🔸متن کتیبۀ سردر ورودی:
مسجد ابوالظفر محی‌الدین محمد عالمگیر پادشاه غازی سنۀ هزار و هشتاد و چهار هجری اتمام یافت.
باهتمام کمترین خانه‌زادان فدائیخان کوکه (برادر رضاعی اورنگ‌زیب و حاکم لاهور).


تصاویر بیشتر از این مسجد زیبا در کانال کتیبه:
https://xn--r1a.website/katibefarsi

مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی

21 اسفند روز بزرگداشت حکیم نظامی

یک آیه یک حدیث و دو بیت شعر از بزرگترین شاعران پارسی‌گو (نظامی و حافظ) همه در بیان ارتباط میان دو مفهومِ عشق و حیات ابدی.
این کتیبهٔ زیبا در مسجد و آرامگاه مهرعلیشاه (۱۸۵۹–۱۹۳۷م) عارف و شاعر قرن بیستم در شهر اسلام آباد پاکستان افراشته است. از ویژگیهای اکثر کتیبه‌های این آرامگاه، چیدمان یک آیه، یک حدیث و دو بیت شعرفارسی پیرامون یک محور است. همچنین جدید بودن برخی از آنها حتی تا دهۀ اخیر، نشانه‌ای است از ادامهٔ زبان فارسی بعنوان زبان عرفان، حکمت و ادب در کشور بزرگ پاکستان.
هنوز شاهدیم افرادی فرهنگ‌دوست از کشورهای هند و پاکستان با اساتید بومی و ایرانی تماس میگیرند و برای سردرِ خانه یا سنگ مزارِ والدین، جستجوگر اشعار نغز فارسی هستند.

#مرتضی_رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی

کتیبه کانال تلگرامی برای معرفی میراث مشترک ایران و جهان

عید نوروز بر شما مبارک.

معرفی مدرسه نوروز در جمهوری اوستیا-آلانیا/ روسیه.

در نیمه دوم قرن ۱۹م به دلیل بحرانهای اقتصادی، بیش از پانصدهزار نفر از ایران خصوصا مناطق آذری نشین به مناطقی در قفقاز شمالی (مانند داغستان، چچن و اوستیا-آلانیا) و همچنین قفقاز جنوبی (مانند جمهوری آذربایجان، گرجستان و ارمنستان) مهاجرت نمودند.

شهر ولادی‌قفقاز پایتخت جمهوری اوستیا-آلانیا، که مردمانش بر ریشه‌های آریاییِ خود میبالند، پذیرای نزدیک به ۲۰۰۰ نفر از مهاجرین ایرانی شدند. ناصرالدین‌شاه در سفرنامۀ دوم و سوم خود به اروپا، هنگام عبور از ولادی‌قفقاز به کثرت ایرانیان، چه رعیت و چه بازرگان در این شهر اشاره میکند.

مدرسهٔ روسی- ایرانیِ نوروز در سال ۱۹۰۲م بنا به درخواست و هزینۀ مهاجرین ایرانی و پیگیری داودخان نصرة الوزارة (دیپلمات تلاشگر و محبوب ایران) تاسیس گردید و مظفرالدین‌شاه بابت این خدمت فرهنگی، انگشتر خود را به داودخان هدیه داد.
مدرسۀ نوروز با هدف تدریس معارف و علوم جدید و زبان ملی، تاسیس و پس از ۲۹سال در سال ۱۹۳۱م به دلیل بازگشت اکثر مهاجرین، تعطیل و کاربری آن تغییر کرد.

#مرتضی_رضوانفر
پژوهشگاه میراث فرهنگی

تالار طالبوف تبریزی، موزۀ شهر بویناکس، روسیه.

قفقاز نقش موثری در انتقال شیوه‌های نوین آموزش و پرورش، توسعه، قانون گرایی، گسترش مطبوعات و اتحادیه‌ها در ایران داشته است. در این میان، بزرگانی از آذربایجان چون حاج عبدالرحیم طالب زادۀ تبریزی (طالبوف)، حاج اسدالله معرفت خامنه، میرزا فتحعلی آخوندزاده و حاج میرزا حسن رشدیه جایگاه مهمی داشته‌اند.
بخش بزرگی از موزۀ شهر بویناکس به آثار مربوط به طالبوف (۱۲۵۰ق -۱۳۲۹ق) اختصاص دارد و به گفتۀ مدیر موزه، علت این امر، ارج نهادن به خدمات ایشان مانند گسترش راه آهن، جاده، پست و تلگراف، خدمات رفاهی و بهداشتی و بسیاری از زحماتی است که این سرمایه‌دار خوشنام تبریزی در داغستان، اوستيا و گرجستان انجام داده است.
طالبوف با آثاری که در ترکیه، روسیه و مصر منتشر کرد، از بنیانگذاران نثر نوین فارسی شناخته میشود.

#مرتضي_رضوانفر
پژوهشگاه ميراث فرهنگی

کتیبه، کانالی برای معرفی کتیبه‌های فارسی و میراث مشترک ایران و جهان.
https://xn--r1a.website/katibefarsi