مرتضی کریمی‌نیا
3.2K subscribers
428 photos
17 videos
56 files
185 links
یادداشت‌های مرتضی کریمی‌نیا
Download Telegram
مرتضی_كريمي،_قرآن_ابن_البوّاب_أو_نسخة_أبي_سعد_محمّد_بن_حسين_البغدادي.pdf
8 MB
مرتضی کريمي، «قرآن ابن البوّاب (أو نسخة أبي سعد محمّد بن حسين البغدادي)»، تراثنا، السنة 41، العدد 161، محرم – ربيع الأول 1446، ص 9-49.

توجد في مكتبة آية الله المرعشي النجفي نسخة صغيرة من القرآن الكريم مشتملة علىٰ الجزء الثامن والسابع عشر بالخطّ الكوفي المشرقي، وقد جاء في نهايتها إمضاء منسوب إلىٰ ابن البوّاب بتاريخ (392هـ). وقد اعتبر البعض أنّ النسخة بخطّ ابن البوّاب (ت 413هـ) مستنداً في ذلك علىٰ هذه الترقيمة. ونشير في بحثنا إلىٰ أنّ هذه النسخة هي من النسخ القديمة جدّاً وتعود إلىٰ أوائل القرن الخامس الهجري، بالرغم من عدم صحّة هذا الانتساب ـ إلىٰ ابن البوّاب ـ وأنّ الترقيمة موضوعة وتمّ إلحاقها بالنسخة فيما بعد. وقد ذُكر اسم أبي سعد محمّد بن الحسين البغدادي (ت 439هـ) ــ وهو من وزراء آل بويه في بغداد ــ في بداية أجزاء مختلفة من هذا القرآن الموجودة في مكتبات عِدّة، ويحتمل أن يكون هذا الشخص (محمّد بن الحسين البغدادي) هو الذي أمر بكتابة هذا القرآن أو أن يكون مالكه. وقد تطرّقنا في هذه المقالة إلىٰ سائر الأجزاء المتبقّية من هذا القرآن المكوّن من ثلاثين جزءاً والموجودة في مكتبات ومتاحف إيران والعالم.

t.me/kariminiaa
9
مرتضی کریمی‌نیا، «پیش و پس از تئودور نُلدکه: تاریخ قرآن نویسی در جهان اسلام»، صحیفۀ مبین، ش 48، پاییز و زمستان 1389، ص 7-42.

قریب هفتاد و پنج سال پس از زمانی که نخستین چاپ تاریخ قرآنِ نُلدکه در 1860 انتشار یافت، دانشمندی ایرانی به نام ابوعبدالله الزنجانی (1892-1941) در بخش‌های پایانی کتابش به اثر بازنگری شده‌ی تاریخ قرآن به دست شوالی، برگشترسر و پرتسل اشاره کرد. زنجانی در كتاب خود (تاریخ القرآن، ص 183-186) تئودور نُلدكه را دانشمندی بزرگ خوانده، تاریخ قرآن او را كتابی با ارزش دانسته، و چکیده‌ای از مباحث وی در درباب ترتیب نزول سور قرآن را در کتاب خود آورده است.کتاب زنجانی را شاید بتوان نخستین کتاب مستقل با عنوان و موضوع تاریخ قرآن در میان مسلمانان دانست. اما چرا پیش از این، موضوع تاریخ قرآن در میان مسلمانان توجهی را جلب نکرده است. مقالۀ حاضر می‌کوشد علاوه بر تبیین این امر، مرور کوتاهی داشته باشد بر نگارش تاریخ قرآن در میان مسلمانان، پیش و پس از تئودور نُلدکه. نسخۀ انگلیسی کامل‌تری از این مقاله به مناسبت یکصد و پنجاهمین سال تالیف کتاب تاریخ قرآنِ نُلدکه، در کنفرانس بین‌المللی "خاستگاه‌های قرآن" (Les rigins du Coran, le Coran des rigins)، آکادمی علوم فرانسه، پاریس، 3-4 مارس 2011 ارائه شده وبعدها با مشخصات زیر در مجلۀ مطالعات قرآنی (Journal of Qur’anic Studies) منتشر شده است:

Morteza Karimi-Nia, “The Historiography of the Qur’an in the Muslim World: The Influence of Theodor Nöldeke,” in Journal of Qur’anic Studies (London), Volume 15.1 (2013) pp. 46-68.

لینک مقاله به فارسی:

https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/13932/%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A6%D9%88%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D9%86%D9%84%D8%AF%DA%A9%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85

t.me/kariminiaa
👍9👏2
مرتضی_كريمي،_تاريخ_كتابة_القرآن_عند_المسلمين_قبل_بعد_تئودور_نولدکه.pdf
8.6 MB
مرتضی کريمي، «تاريخ كتابة القرآن عند المسلمين قبل بعد ثيودور نولدکه»، تراثنا، السنة الواحدة والأربعون، العدد 162، ربيع الآخرة – جمادي الآخرة 1446، ص 238-280.

بعد مضي خمس وسبعين سنة علىٰ تاريخ أوّل طبعة لكتاب تاريخ القرآن تأليف نولدكه، الذي تمّ نشره في سنة (1860م) أشار الباحث الإيراني أبو عبد الله الزنجاني (1892ـ1941م) في الفصول الأخيرة من كتابه إلىٰ كتاب نولدكه الذي قام بمراجعته كلّ من الباحثين: (شفالي، وبرجستريشر، وبرتزل)، وقد أثنىٰ الزنجاني في كتابه علىٰ ثيودور نولدكه وقال فيه أنّه عالم كبير، واعتبر كتابه تاريخ القرآن كتاباً قيّماً، وأورد في كتابه ملخّصاً من أبحاثه في باب ترتيب نزول سور القرآن. ولعلّه يمكن القول بأنّ هذا الكتاب هو أوّل كتاب مستقلّ جاء بعنوان وموضوع تاريخ القرآن. ولكن يبقىٰ هناك سؤال وهو: لماذا لم يلتفت المسلمون إلىٰ موضوع تاريخ القرآن قبل ذلك؟ وسوف نسعىٰ في مقالنا هذا إلىٰ تبيين هذا الأمر، مضافاً إلىٰ إلقاء نظرة عابرة علىٰ كتابه تاريخ القرآن الكريم بين المسلمين قبل وبعد ثيودور نولدكه.
t.me/kariminiaa
👍8
تکامد_در_قرآن،_تحلیلی_بر_واژه‌ها_و_ترکیبات_تک‌کاربرد_در_قرآن_کریم.pdf
316.9 KB
مرتضی کریمی‌نیا، «تکامد در قرآن: تحلیلی بر واژه‌ها و ترکیبات تک‌کاربرد در قرآن کریم»، پژوهش‌های قرآن و حدیث، دورۀ 47، ش 2، پاییز و زمستان 1393، ص 247-284.

واژۀ تکامَد (hapax legomenon در عربی: اللفظ الفرید/ الفرائد) به کلمه‌ای اطلاق می‌شود که تنها یک بار در سراسر یک متن به‌کار رفته باشد. بنابراین به واژه‌ای که تنها یک بار در متن قرآن کریم به‌کار رفته باشد و هیچ مشتق یا هم‌خانواده‌ای از آن، در متن قرآن نباشد، "تکامَد قرآنی" می‌گوییم. مثال‌هایی از تکامَد قرآنی عبارتند از: صَمَد، اِرم، زنجبیل، یقطین، و تسنیم. بر این اساس، واژه‌ای چون "تنّور" را به سبب ذکر دوباره‌اش در قرآن (هود، 40؛ مومنون، 27) نمی‌توان تکامَد دانست. چنین کلمه‌ای اصطلاحاً dis legomenon نامیده می‌شود.
مقالۀ حاضر می‌کوشد علاوه بر طرح و بررسی کلی مسائل پیرامون تکامَدهای قرآنی، فهرستی کامل از این الفاظ ارائه دهد تا بر مبنای آن، بتوان تصویر روشنی از تعداد، پراکندگی، دامنه، و دایره‌های معنایی تکامَدها در قرآن به دست آورد. این فهرست می‌تواند ــ به صورت کلی یا جزیی ــ موضوع بررسی دیگر محققان علاقمند به واژه‌شناسی قرآنی شود.
t.me/kariminiaa
👌93🙏3
مرتضی_كريمي،_الفرائد_في_القرآن،_دراسة_تحليلية_للکلمات_والألفاظ_التي.pdf
7.2 MB
مرتضی کريمي، «الفرائد في القرآن (دراسة تحليلية للکلمات والألفاظ التي جاءت منفردة في القرآن الکریم)»، تراثنا، السنة الواحدة والأربعون، العدد 163، رجب - رمضان 1446، ص 7-71.

مصطلح الفرائد (hapax legomenon) يطلق علىٰ الكلمة التي تستخدم في كامل النصّ مرّة واحدة فقط؛ بناء علىٰ هذا فإنّ الكلمة التي تأتي مرّة واحدة في النصّ القرآني ولم يكن لها مشتقّ منها أو من جنسها فيه نسمّيها (الفرائد القرآنية). وهناك أمثلة من الفرائد القرآنية يمكن الإشارة إلىٰ بعضها، مثل: (صمد، إرم، زنجبيل، يقطين، وتسنيم). فعلىٰ هذا الأساس لا يمكننا أن نعتبر كلمة (تنّور) من الفرائد القرآنية؛ وذلك لأنّها ذكرت مرّتين في القرآن في سورتي (هود: 40؛ المؤمنون: 27).

وفضلاً عن مناقشة المواضيع ذات الصلة بالفرائد القرآنية ودراستها بشكل عامّ، فسوف نسعىٰ في مقالنا هذا أن نقدّم قائمة كاملة بهذه الألفاظ لكي نحصل علىٰ صورة واضحة عن عدد الفرائد القرآنية المتفرّقة هنا وهناك، وعن سعة شموليّتها، وعن نطاق معانيها؛ بحيث يمكن لهذه القائمة أن تكون ـ بنحو كلّي أو جزئي ـ موضوعاً لدراسة سائر المحقّقين الراغبين بمعرفة المفردات القرآنية.
t.me/kariminiaa
13🙏1
اوراق متفرق یک قرآن کوفی در سه کتابخانه (کربلا/ لندن/ آکسفورد)

نمونه‌ای از اوراق قرآن در کتابخانۀ حرم امام حسین علیه السلام/ مكتبة العتبة الحسينية المقدسة/ Library of the Shrine of Imam Hossain

نمونه‌ای از اوراق همان نسخه در کتابخانۀ بریتانیا/ اوراق من النسخة في المکتبة البريطانية/ (British Library)

نمونه‌ای از اوراق همان نسخه در کتابخانۀ بادلیان، آکسفورد (اوراق من النسخة في مکتبة بودلیان) (Bodleian Library)

t.me/kariminiaa
👏14👍3🙏3
دیدار و گفتگوی علمی امروز (دوشنبه 27 مرداد 1404) با پروفسور آنگلیکا نویوِرت در منزلش (برلین).
او که همچنان در 83 سالگی از تاثیرگذارترین محققان غربی در حوزۀ مطالعات قرآنی و تفسیر به شمار می‌آید، پیشتر چند سفر علمی به قم و تهران داشته و به ایراد سخنرانی پرداخته است. دربارۀ او دو لینک زیر را پیشنهاد می‌کنم:

https://clisel.com/writer/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%A2%D9%86%DA%AF%D9%84/

https://www.aparat.com/v/q13959y

@kariminiaa
45👏11👍5👌2👎1
قرآن ایرانی از دورۀ سلجوقی (احتمالاً در حکومت سلاجقۀ روم؛ آناتولی)
با ترجمۀ فارسی میان سطری
به قرائت أبو عمرو، همراه با ذکر قرائات هفت گانه دیگر در حاشیه
کتابتِ عمر بن علی بن محمد در سال 600 هجری
نسخۀ ش 107 در موزۀ هنرهای ترک و اسلام (استانبول)

t.me/kariminiaa
10🔥10👌3👎1
⭕️ قرآن به خط محقّق و ریحان (بغداد، سال 595 هجری)
نسخۀ شمارۀ 11927 در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی
همراه با سرسوره‌های تفصیلی در باب نام سوره؛ شمارش آیات، کلمات و حروف سوره؛ و فضل قرائت سوره؛
و ذکر اختلاف قرائات در حاشیه
کتابت أبو سعيد بن الحسين بن أبي سعيد، در سال 595 هجری در بغداد
برگ آغازین (سورۀ فاتحه) و برخی افتادگی‌های دیگر این نسخه، در هنگام مرمت بازنویسی شده است


⭕️متن انجامه:
وقع الفراغ بحمد الله ومنّته في يوم الاثنين وقت العصر السادس عشر من شهر ... في سنة خمس وتسعين وخمسمائة
من هجرة النبي محمد المصطفی صلوات الله وسلامه عليه
وکتب بخطه أبو سعيد بن الحسين بن أبي سعيد ...
في بلد بغداد

⭕️نام متفاوت برخی سوره‌ها در این نسخه چنین آمده است:
عسق برای الشوری (42)
النّساء القصوی برای الطلاق (65)
الرّاجفة برای النازعات (79)
العشار برای التکویر (81)
الصّدیق برای اللیل (92)
الزّبانیة برای العلق (96)
القيّمة برای البينة (98)

t.me/kariminiaa
18👌3
🔹 قرآن ایرانی از دورۀ سلجوقی
🔹 همراه با ترجمۀ کهن فارسی
🔹 کتابت شوال 588 هجری در اصفهان
🔹 به خط عمر بن أبي الحسين بن أبی القاسم الخطاط
🔹 447 برگ؛ 11 سطر؛ در اندازۀ 46*31 سانتی متر

🔹 متن انجامه:
فرغ من کتب هذا المصحف المجيد والتفسير الکبير العبد الضعيف المحتاج إلی رحمة الله تعالی عمر بن أبي الحسين بن أبی القاسم الخطاط بإصفهان في شهر المبارک [کذا] شوال سنة ثمان وثمانين وخمسمائة
مستعيناً بالله متّکلاً عليه حامداً لنعمائه مصلياً علی خاتم أنبيائه محمّد وعترته الطّاهرين

t.me/kariminiaa
22🙏2
🔹مصحف مملوکی
🔹تاریخ و محل کتابت: ماه رمضان 732 هجری، در قاهره
🔹به خط: أحمد بن محمد بن كمال بن يحيى الأنصارى المُتَطَبِّب
🔹محل نگهداری: دارالکتب المصرية (کتابخانۀ ملی مصر)، قاهره
🔹شماره نسخه: مصاحف 184 (Rasid 184)

⭕️متن انجامه:
کَمُلَ المُصْحَفُ المُبَارَكُ بِحَمْدِ اللَّهِ وَعَوْنِهِ وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَعَلَى آلِهِ وَسَلَّمَ عَلَى يَدِي العَبْدِ الفَقِيرِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ كَمَالِ بْنِ يَحْيَى المُتَطَبِّبِ بِمَدِينَةِ القَاهِرَةِ المَعْزِيَّةِ حَرَسَهَا اللَّهُ تَعَالَى، فِي شَهْرِ رَمَضَانَ المُعَظَّمِ سَنَةَ اثْنَتَيْ وَثَلَاثِينَ وَسَبْعِ مِائَةٍ. رَحِمَ اللَّهُ كَاتِبَهُ.

t.me/kariminiaa
13🙏4👌2