Sharh‎: ‎
Ushbu hadisda ayol kishi namozni ‎qanchalar satr ila ‎o‘qisa, shunchalar yaxshi ‎bo‘lishi ta’kidlanmoqda.‎
Hatto ayol kishi o‘z uyida namoz o‘qiganida ‌‎to‘silganroq joyda o‘qishga harakat qilishi ‎lozimligi ‎uqdirilmoqda. ‎
Ayol kishi namozni hovlida, ayvonda ‎o‘qiganidan ko‘ra, ‎ichkari uyga kirib o‘qigani ‎afzal ekan. Ichkari uydan ‎ham ko‘ra, qaznoqqa, ‎ya’ni turli narsalar qo‘yiladigan ‎omborxonaga ‎o‘xshash joyga kirib namoz o‘qigani afzal ‎ekan. ‎
Chunki u namoz o‘qiyotgan vaqtida ba’zi bir ‎kishilar ‎kirib kelib qolishi yoki ko‘ngli buzuq ‎fosiqlar qasddan ‎tomosha qilishlari ehtimoli ‎bor.‎
Ikkinchi rivoyatda agar ayollar izn ‎so‘rasalar, ularni ‎masjidga borishdan man ‎qilmaslikka chaqirish bilan ‎birga, ularning ‎masjidga bormaganlari yaxshi ekanligi ‌‎ta’kidlanmoqda.‎
Ayol kishining masjidga borishi yoki ‎bormasligi ‎haqidagi boshqa hadislar ham ‎xuddi shu ruhdagi ‎hadislardir. ‎
Mazkur hadislarni o‘rgangan odamda bu ‎masalada ikki ‎xil yo‘l tutish mumkinligi ‎haqida xulosa kelib chiqadi. ‎Payg‘ambarimiz ‎sollallohu alayhi vasallam ayollarning ‌‎masjidga borishlariga qattiq shartlar bilan ‎ruxsat ‎berganlar. Xotin kishi masjidga ‎borganida begonalarga ‎ko‘rinmasligi, hidli ‎narsa ham surmasligi lozim.‎
Lekin bormagani ma’qul. Ayol kishi uyda ‎namoz ‎o‘qiganda ham yopiqroq, ko‘zdan nariroq ‎joyda o‘qigani ‎yaxshi. Bularning hammasi ‎mo‘mina-muslimalarning ‎obro‘larini, ‎izzatlarini muxofaza qilish, ularning fosiq ‎va ‎fojirlarga o‘yin bo‘lmasliklarini ‎ta’minlash choralaridir.‎
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi ‎vasallamning ‎davrlarida taqvo, ixlos va ‎poklik qanchalar darajada ‎bo‘lganligi hammaga ‎ma’lum. O‘shandoq paytda ham ‎ayollarning ‎masjidga borishlariga qattiq shartlar ‌‎qo‘yilishi bejiz emas. Buning ustiga, do‘st bor, ‎dushman ‎bor, deganlaridek, kofir va ‎munofiqlar aynan ayollar ‎masalasini doimo ‎Islomga qarshi ishlatib kelganliklari ‎ham ‎e’tiborga olingan.‎
Hazrati Oisha onamizning davrlarida, ‎Payg‘ambar ‎sollallohu alayhi vasallamning ‎vafotlaridan bir oz keyin ‎taqvo, ixlos va ‎poklik qay darajada bo‘lganligi ham ‎hammaga ‎ma’lum. U zotning ayollarning masjidga ‌‎borishlariga nisbatan munosabatlari va aytgan ‌‎gaplaridan bu masala zamon o‘tishi bilan o‘ta ‌‎noziklashib ketishidan darak beradi.‎
Hazrati Umar roziyallohu anhuning ‎ayollarni masjidga ‎borishdan man qilganlari ‎esa vaqti kelganda ana ‎shunday chora ko‘rish ham ‎mumkinligidan dalolat ‎beradi. U kishining bu ‎tasarruflarini Payg‘ambar ‎sollallohu alayhi ‎vasallam bergan izndan vaqti kelganda ‌‎foydalanish, deyishimiz mumkin. ‎
Hazrati Umar bu masaladagi hadisi ‎shariflardan ushbu ‎ma’noni anglab yetganlari ‎uchun shu ishni qilganlar. U ‎zotdek kishi ‎Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamga ‌‎xilof bir ish qilishi mutlaqo mumkin emas.‎
Keyingi paytlarda zamon o‘zgarishini ‎e’tiborga olgan ‎ulamolar ayol kishilarning ‎masjidga bormaganlari ‎ma’qul ekanligi ‎haqida fatvo berganlar. Demak, har ‎zamonda ‎o‘ziga qarab, vaziyatni atroflicha o‘rganib ‎turib, ‎tasarruf qilingan. Hadisi shariflarda ‎butunlay bir ‎tomonga hukm qilinmaganligi ham ‎shuni anglatadi.‎
Hanafiy mazhabi ulamolari yosh ayollarning ‎masjidga ‎borishlariga mutlaqo makruh deb, ‎faqat keksa ayollarga ‎ruxsat berganlar. Biroq, ‎ularning mutaaxxirlari (keyingi ‎avlodlari) ‎bergan fatvoga ko‘ra «Ayollarning jamoatga ‌‎hozir bo‘lishlari, Jum’a bo‘lsin, Iyd bo‘lsin, ‎va’z bo‘lsin ‌‎– mutlaqo makruhdir. Agar qari ‎kampir bo‘lib, tunda ‎hozir bo‘lsa ham. Bu ‎zamonning fosid, fisqning zohir ‎bo‘lganligi ‎uchundir».‎
Molikiy, Shofe’iy va Hanbaliy mazhablari ‎ulamolari ‌‎«Qari kampirlar jamoatga chiqsa ‎mayli, lekin uyi afzal. ‎Yosh ayollar fitna ‎bo‘lishi xavfi mavjudligi sababli ‎masjidga ‎borishlari joiz emas», degan gaplarni ‌‎aytganlar. ‎